Bi dengên bilind bang dikin

Didanên çeqeri sîs bi kefa qefilî hatine hemêz kirin

Darên xa bi paçên rengîn pêçane

Bi hêrsa salan jur va hilkişandine

Ez temeşevanim, pir qefilî me

Li kevîya rê de ser kevrêreş runîştî me

Bi çar çavan sêri dora xa dikim

Pêsîra kîp girtî dikişînim, vedikim

Bê fer mam, çibkim!

Di salê de rok

Çima ro jinan, yan xanimi xatunan ?

Qey camêr hatine qewirandin li rûyê herdê neman?

Çi bû, çutan şûni dem dan?

Jin hember çokirinê, lêxistineye

Bi çavên, gepên misi mor zilma nav malê dibirxîne

Bi berdevkên xa ra xizmetkara bênavîn e

Jin bindest in, hustîxar in

Li sedî pence tên dîtîn weki kêm netevin

Hêla din va karkerên bê pawnot in

Loma salê de tenê li rokê xadî derdikevin

Li demên din bexeber in

Meş, ger ku xelas bûn berê xa didin malan

Bilind dibe şîrqî şîrqa daran

Mêr zimêlên qijalik badidin

Destên bi ço li kezîyan digerin

Xastinên xa bi dengêkî qicikdîtinê derdixînin

Bişo, bipêj, qaytêke, bîne, bibe, bide, dayne, rake, tijî ke

Emiri xastin bi davî nabin!

Ez temaşevana heştê avdarê

Avdar, te pîroz nakim

Bi dilê sar, çavên sor sêr dikim

Weki jinên din bang nakim

Hûr, hûr dibêm, giran, giran deng dikim

Gora min her jin, her mêr hêliya rêveberiya mali welatê xa ye

Mêrê kurmanc dev de dibê azadî, lê dil de diremik xastin tunne

Mêjoy wî da, wekhevî, azadî girtîne, hêsîr mane

Dibê raman bimire, li deriyê min dûr biskine

Ez çibkim ku, xatuna mala min li wan ramanan bê xeber bimîne

Heştê avdarê çewte, topal e, nikane bibeze

Bar girane, li şuna xa nalive

Çîtîka serê wê de wekhevnebûn diweşe

364 ron desti pişt girtiyên mêran dilîzine

Çima ro mêran tune?

Çima hebe?

364 şevi ro wan ra ne !

Camêrê kurmanc jina malê re fera xa nîşan dide

Ez mêrê te me

Musikê Cuîyan, İshaqê Mesîhiyan, Mihemedê Mihemedîyani me

Tiliyên henekirî li ser qefsingê bigêşîne

Li ber min bi kitana devgirtî, bi juniyên li tirsê sistbûyî biskine

Heqê te tune, nelive, rûnenê

Seba li şêmûgê derbazbunê li xadiyê xa destûrê bixaze

Tu dizanî ez kî me?

Teberika Xadê me

Jinê, kewanî, bermal, qîza xelkê, berdêl, berdest bîrmeke

Xwestinên min yeki yek bike

Mala bavê xa binîda bîrke

Mîsîni lengerê bîne

Ningên min bişo, rind kefke

Bêna qefilandina roya êvarbûyî li bedena min dûr ke

Anê, etê darê li mazîyê dayne paş dêrî, yan dîwêrda dardake

Ku ew guhdarîya te neke

Qet meskine zu derî koz ke

Kes nikane bibê mêro te ew heq li ku girtiye, wermeke ?

Zilma ku tu dikê hezkirina xaşmayînê wenda dike

Xa kuştinê re gorê dikolî, xalîyê pîndike

Çavkaniyên omedan diteqîne bilav dike

Nav malê da dujmintiyê re, veşartina xastinan re rê vedike

Ew hevala te ya xaşîi nexaşiyê ye

Azadiya te bi ya wê ve girêdayî ye

Civatê çengê te li yê wê badaye

Li sedî nodi pênc kurmanc di wî halî de ye

Qey pîroz kirina heştê avdarê me re maye?

Dîtinên, ramanên ku zilma nav malê diparêzin zindîne, narizîn

Devên dagirkeri kevneperestên me de bûne wekî sêvên rezî

Ari namûs, edeti toreyên kali pîran

Me re mane bi barên meucî tirîyan

Nav malên me de bûne hustini kêran

Wan nikanî bikê darên ber sêla pan

Bi tîna wan bipêjî teştek nan

Loma kurmanc gora xelkên bîyanî pir şunva man

Îro jinan nermeyên, kitanên ber devi pozên xa jêr va kişandine

Rûyên li sêvên sor, gepên li ser pozan wendakirî vekirine

Dibezînin, pildi pilda wane

Diqîrên, bang dikin gewrî zaha ne

« Em roreş in, me ro nedî, hustixar in

Mali melal, deşti zevî, zavi zêç ser pişta me barin”

Ew hêlmên qerisî di nav lêvên lerzandî de ber didin

Dilop ser henîyên me dicemidin

Dem tune ku seba xa rakin daynin

Merê ku keviya rê da şûn girtiye

Baskı zend li saqoy pînekirî kişandiye

Zikê bê bez pêş va derxistiye

Nav bêçîyên xa da tizbiyên giloriki panik  tenî dibe

Sêri jinan dike, hêla din va lêvan gezdike

Alîkî va zimêlên qeytan badide

Îşlîgê qîşbûyî hurê bi navika çal pêş va tan dide

Moriyên piştan giraniyên mêrên kevîya rîyan ranagirin

Ew li heştê avdarê bêxeber, li rewşê bêzar in

Bangên, diruşmayên jinan wekî qeşmerî, bê arî, bê demî dibînin

Ew koçer in, gundî ne, karmend in, karker in îro guhdarvanin

Jinên ku kef bi dora lêwan ketine berê xa dizivrînin

“Netirsin, netirsin, gavan bavên vê hêlê va verin

We em nêziki meydanan, kursiyan nekirin”

Mêran bi canê jinan namûs xelasi pakiş kirin

Bi dîtinên kevneperest darvakirin

Em li civatê, li jiyana civatî dûr kirin

Gotin edeti tore ço rakirin

Li ber çavên me perdeyên kurbûnê vekirin

Nav partiyan da, nav rêxistinan da seba xa kursî rakirin

Em kirin bûkên li qijalik, li paçên kevn çêkirî

Loma qîza kurmanc nabînî, nanivsînî, naxûnî

Camêrino, xalîserino, bêbavino, bêziravino, metirsin !

Çima, un li heqberî xa hatina jinan ditirsin ?

Xof ketiye ser we, loma me li karên îdeolojîk dûr dixînin

Bi rastî me xa ra rêheval nabînin

Tama ava azadiyê weki ya berîya paîzê pir xaşe

Çi heyfe ku dilopek bi zimanên we neketiye derik we nayşe

Merê kurmanc tamnegirtîye loma rureşe

Nezano barê xa giran dike, halxaşe

Nizanin, nezanin, loma difirin

Xa li yên dora xa bilind dibînin, dûr digirin

Şevi ro nav gola gumanan da avjenîvan in

Dilerizin, dibizdin

Li wenda kirina  kursiyên xa ditirsin

Ramanên rojane we ra kemîn in

Hêliyan de xa wekî pilingan dibînin !

Polîtîkvanên me mêr in

Dinivîsînin, şîrovan in didarizînîn, qelemşer in

Seba navên xa dibezînin

Jin di rêxistinan de demê tijî dikin

Ava germ yeki yek li mivanan belav dikin

Belengaz yên xizmetê ne, xizmetê dikin !

Civatên serî nêr, hezi jina hustixar dikin

Giraniya, karê jinan di nav civakê de pir zêde ye

Di rêveberiyan de bi tiliyan tên hêjmartin çibkin şun nema ye !

Nayên dîtin, kêm in, pir kêm in

Li rojnaman de, têlevîzyonan de, quncikên bijartî yên mêran in

Lê qîza kurmanc qet nay hêsab kirin

Wekî guharikên guçikan, îngîlîskên tiliyan in

Çutan hûbûne wer diqemlînin

Her didin, her didin barwan in

Avên reş bikevin junîyan jî nikanin runin, radibin

Xa da bikevin jî nav malan da badibin

Lê hember çi digirin?

Gora kedên xa xadiyên xonçan in ?

Li paş deriyan, bin paniyan da dîmînin

Weku takekesî nayen hesabkirin

Jin dişixulin, çêdikin, radikin, datînin berdêlan nagirin

Dagirkerên emegên wan firoşkar in

Mêr xadiyên navên mezin in

Yên nav karan da rastiyan dizanin, dişopînin

Îro himik nayên nivîsandin

Bi zanabûn wêdişêrin

Axayên feodali polîtîk pişta hevidi digirin

Mala min bişevitî rewşê ranagirin!

Hember hişarbûna jinan çeper in

Jina kurmanc bi cizlawita reş, bi çîtîka belek diqire

Zaroke ku ber sing da ye heway nagire

Bi bêçîyên qillêr serê çiçik jêr va dikişîne

Tîbûn zimani pidîyan dizeliqîne

Dudanan li dora lêvan digerîne

Dayik bi helki helka xa çiçik tandide nav pidiyan

Mêrên ser bi kefî bê deng man

Çavên bek dirijîyan

Pildi pilda wane, bi gavên sist fitilîyan

“Li, lo jin ketine riyan

Ev ramanên xirab li ku hatin, ketin serên wan ?

Me çutan famnekir, em xewa mirinê da man?

Qey weki berê mêranî ma!

Em ku hevdu neparêzin camêrtî li me dûr dikeve

Çanda çokirinê sudikeve

Meri vir şun va nikanî rehet rakeve!

Şaşikê serê me badikeve

Jinan gem revandin

Îro wekî mehînên rehwan in

Kele dibirin, destên hevdi digirin

Naha destpêkirine,  nû nû fêr dibin

Gilîi gazînan dikin

Devên kîsîkan vedikin

Yên kiniki dirêj li tenişta hev meydanê gav dikin

Li hêrsan baskan radikin

Lo, lo tedarîka xa bikin

Tev da xa pêçane, dest bi dar in

Îro pir eşkereye ku ew li me qaîl nabin

Ducanî ne, pişt bi bar in

Bi çi xişimê rudinin radibin!

Sêrkin, sêrkin westanê nizanin

Pili pirtî li daran pêçane

Tarîya sibê va li meydana ne

Aş gênim, jina kurmanc hêrsê dihêrî ne

Çanda dagirkerîyê tenê îro dibî ne !”

Kî dikane wan çavînî bike

Mêrê ku diqarê, ranagire bi çavên pirsek sêrdike

Taketî xa li komê dûr dike

Hêla qonaxa xa va dibeze, belengazo lezke!

Nîrkutik bi qehra jinên meydanan tên teqandin

Helpung di pişikan de cîh digirin

Wekî gurîyan xa dixurînin

Bêçîyan ser qefsingan da digerînin

Êşên bîrovan wan dilerzînin

Pilipirtiyên jinan li birînan dipêçînin

Xuraşa destan re melemê nabînin

Teba tune, li qaran, li hersê mînderan dikişînin

Îşlîgên pêsîr bi qilêr didirînin

Bi tevşîyan goncan dikutin, vir va we va tandidin

Yên ku terin hêla axpînan wekî cangeyên qersê bazdidin

Zibil pîndikin, hildavên, diweşînin

Xa wekî gayên bendsamiyê dibînin

Dor hindik, hindik tê jinan pêşan diweşînin

Loma mer dîwaran hildiweşînin

Jin dibê “ez vî derdî nakişînim, nasekinim, terim

Nîv mirî me, vir şun va venagerim

Bese, dibaycim, ranagirim

Nav malê de wekî xadimim, bi rastî hêsîr im”

Mêr bi agirê hêrsê nizanî çi bike!

Li qehran nav malê de tere, tê, dibeze, gav dike

Gora wî, jina xirab yên din re çixirê vedike

Bûyeran pir pir mezin dike

Qîza xeşîm çavên girtî vedike

Ew pêşvaçûyîn mêr li heştê avdarê bêzar dike!

Ew dixazin seet pir zû rabirin

Bi tariya danê êvarê qîrîniya jinan tê birrîn

Tevzîriya camêrên polîtîk nayê dîtin

Milleyên jin xa bi dîroka jinan dipêçin

Ramûsandina mêrên xaraxastvan wekî xizara li hesin dihesibînin

Li bin bandora hestên derew da namînin

Heştê avdarê jin wekî huriyên waran in

Bi piştên xûzik dayîk buyîniya xa nîşan didin

Zarikên ber singan paşilên xa da digerînin

Yên du salî paş husti da rudinin

Hin bi hêrsên salan li ber teqandinê ne

Dixazin koma mêran biqewitînin

Jin hilpekîn, hilkişîn, daketin

Mêr ditirsin, dibên “ew xastvanên civata maderşahin

Zêde nare rêveberiya me dihelişe, em belav dibin”

Jin dixaze bibe necar, hîmên malê gora pêwîstîyên xa dayne

Mozan bi mêran girtîye, tiki tenê mane

Serê hespên belek çîyan va badane

Buka salê pîrikê por hunnekirî ra dibê

“Dapîr pevçunê neke, cîbêyle

Îro mêran aqil qelibandine

Demsala me nêzîk dibe

Xastinên me, şimşata me, ew gêj kirine

Seqem li wan teng bûne

Ramanên rizî mêjîyan da zîl dane

Ew nav baxên Kurdistanê da darên axû yêne

Mafdarî dest wan de nîn e

Xadî guman, bi dudilî ne

Ew ê xa ra hilçinin, daynin loma bêdengi ne

Camêrê kurmanc îro xa sîyarê hespê nabîne

Navbera xa da gotibêjêda ne

Ewê qeydeyên xa, sincên xa cîbeylin

Li quretiyê, kevnjeniyê dûr bimînin

Her ku em gav davên hildikevin

Ew bin barê gunîyan da hildipekin

Li ser darên quretîyê da qij dibin, dadikevin

Nikanin rabin, ser xa da dikevin

Çixa, aşîta agirîyê gildêrî ser wan bîye

Mêrê kurmanc nav kevanokê de maye

Dagirkeran çav kurkirine, sîsik rijîye, teba nemaye

Mêrik der da bin zilmêda ye, mal da axa ye!

Loma xalî li serê me ye

Mêrên me bûne cureyên deşti mêrgan

Bêkesên me yêlxiyên zozanan bûn tikitenê man

Xew nakeve çavên van heta berbanga siban

Gevrîyan da nare parîyên nan”

Camêrê me dibê “Lilo paş va jine

Pêş va xalî li serê mine

Hêrsa çavan min ditirsîne

Îro jinan kitani sako avitine

Ar ketîye wana har bûne

Derketine kûçan, qet şerm nakin

Nav rehetîyê da xa ra pirsgirekan amadedikin

Edeti toreyên sed salan serên wana şil nakin

Derdên bê melem pêyda dikin”

Dixwazim bibêm

Apino, birano, pismamino, pisxaletino, mêrino

Dayîkan, dapîran, bavi kalan himik vadivartin

Ambaranda, nav çalan da vêdişartin

Tasên hinguv, tîkeyên qawirandî, hêla we va tandidan, dikişandin

Serên şîr seba we hildiçinandin

Qîz temeşevanbûn, rewşê em diqarandin

We parî du hevda daduqilandin

Wan em bi nanê run, dewê tirş dixapandin

Camêrino, wan himik tandidan nav lêvên weyên rasti xar

Jini qîzan dipat, dikeland we dixar

Tama nanê tisî nav gepên me da dibû veki xalîya li ar

Mastê kevn rivî dikirin mar

Bermaîyên mêran me ra dibûn xarinên tamsar

Qîzan xa nekir, dayîkan law xemilandin

Dapîran tev de heq dan we, keçan deng nekirin

Hûn qayîl bûn, qîz dilneketî zevicandin

Mezinan xastinên we bi şahî, dengên bilind pejirandin

Seba dili hestên me xa keri lal kirin

Em qîz heqnezan bûn wer nine!

Bê hezkirin vavartin, zevicandin bixaşî mirine

Mezinê malê kefenê qîza xa bi destê xa distîne tîne

Li ser hespa xemilandî mirinê ra dişîne

Birano, sebebê bindestîya me edeti tore ne

Em bê çav, bê dili bê canine

Birayo, pismamo, pisxaltîyo buka ki hezi mêr neke

Derva li hezkirinê digerî, çavan bel dike

Xastina zava nabîze xa ker dike

Hêvîya hezkirinê dimîne singi beran li zozani deştan vedike

Bin sîya tirsê da şevi ro ferq nake

Taldanda, neqeban da mêr dixapîne doxinê sistdike

Li seran serê Kurdistanê hal ew e  rind fam ke

Kurmanc rastîyên jîyanê dizane xa nebîstî dike

Her yêk hêsîrê civata girtîye dengê xa bilin nake

Xapandina buki zavayan nayne ziman, dengnake !

Ew çanda kevnperest zevîyên me dajo wî halî amade dike

Buk hezi zava, zava hezi bukê nake

Civat merîyan hêsirdigire derîyan kozdike

Buki zavayê bê evîn ser pireyên hevidi xapandinê da demê anda dike

Li vî welatî çend kes bûn gorîyên birai bavan

Çend qîz bûn sewiyên, berdestên, berdêlên malan

Mezinan rê dani we, azadiya aborî bû heqê lawan

Loma ûn bûn berdevkên malan

We gora xastina xa nivîsand

Me belavok pişt kirin, bû ne belavvan

Em bûn barkêş, qewrêş, hûn bûn xadî karwan

Em ducanî man, me law anîn

We got “me zeviyên xa rind avdan, ajotin

Genimê îsal pir rinde, libên zêrînin

Berxên ber kozê agirê ocaxa me dişevitînin”

Me qîz anîn we got “dêlik teliqiyan, ya me mê hanî”

Em hev re girbûn, şixulîn, birayên me ûn bûn xadî!

Law meriyên malê bûn, em yên jinbavê, me teba nedî

Her dem em fitilîyan bi hestên biyanî

Edeti tore nav xangi biranda neqeban datînî!

Hûn nêrin, azad in

Em mê ne, her yek serîk pîvaz in

Ew azadiya çewt serê we bixe ûn bê nîyazin

Em girtiyên we ne

Lê bi dengê bilind bibên ka ûn yên kê ne?

Em darên maziyê ne

Ûn sipîndara ber herxê ne

Her ku dagirker me qir dikin

Em bi hêrs dizên, zêdetir şaxan didin

Le ûn !

Bin barên giran de moriyên piştên we xar dibin, difirin

Pirsên cihanî bi çavên vekirî nabînin

Rind sêrkin, li ezman hîvi tav li hevdu pir dûr namînin

Pêwîstî wan dikişînin

Pirsgirêk ew e, em wekheviyê nizanin

Bi nezaniya salan hevdu dêşînin, dipelixînin

Loma ez heştê avdarê pîroz nakim

Wê ro mêrên zordar ra dîyarî dikim

8 Adar 2010

Kimi der ki kadın
uzun kış gecelerinde yatmak içindir.
Kimi der ki kadın
yeşil bir harman yerinde
dokuz zilli köçek gibi oynatmak içindir.
Kimi der ki ayalimdir,
boynumda taşıdığım vebalimdir.
Kimi der ki hamur yoğuran.
Kimi der ki çocuk doğuran.
Ne o, ne bu, ne döşek, ne köçek, ne ayal ne vebal.
O benim kollarım, bacaklarım, başımdır.
Yavrum, annem, karım, kız kardeşim, hayat arkadaşımdır.

N. HİKMET RAN

     Bir dostum ile sohbetimde bu güzelim şiir’i okumuştuk beraber, ne de çok severim bu şiir’i ne derin ve anlamlı nasılda güzel anlatıyor tüm gerçekleri. Düşündüm, acaba doğduğumda beni kucağında saran annem yüreğinin derinliklerinden bu duyguyu dolu dolu yaşayabildi mi, diyebildi mi ki hoş geldin bebeğim?

    Bu şiirdeki gerçeklerin bilincinde olsaydı benim annem, kulağıma bir ninni olarak söyleyerek büyütmüş olsaydı beni, bugün içinde bulunduğumuz durumdan farklı bir günde olur muyduk? Bu duygu ve düşünceyle sarsılıyorum bir kadın olarak! Bir kız çocuğu doğurmuştu neticede hem de kadın olmanın zor olduğu bir ülkede. Hani su saçı uzun aklı kısa olarak tanımlanan eksik etek! El kiri diye söylenen! Kaşık düşmanı diye adlandırılan bir ülkede!

  Yutamadığım lokmalar gibi boğazıma tıkanmış söylemediğim gerçekler koca bir düğüm oluyor ve yüreğimde sızlıyor benim ve hem cinslerimin çağlar boyu devam eden ve günümüz 21.yüzyılda da tükenmek bilmeyen ezikliliği. Geçmişimize ve günümüze ilişkin olarak sorduğum sorular içinde var olan gerçekler kırılmış cam parçaları gibi saçılıyor etrafıma.

   Tabi ki sevinemezdi annem, dünyanın her yerinde olduğu gibi ülkemizde de kadın olarak doğmak ezilmişliğe atılmış ilk adımdır. Yazılı olmayan kanunlar öğretilmiştir bizlere, bedenimizin ne kadar tehlikeli olduğuna dair, o yüzden kontrol altında tutulmamız gerekiyor… Bu feodal değerler, kültürel şekillendirme içinde önümüze serilen bunca kurallar, töreler ve namus anlayışı ile öylesine şekillendirilmiş, şartlandırılmıştık ki neden tehlike olarak görüldüğümüzü sorgulama fırsat verilmedi bize. Cesaretimiz olmadı… Bir arkadaşımdan duymuştum, “bulunduğun hücreni seveceksin.” Kadınlar bunu kavramış olacak ki hücrelerini sevmeye ve tüm beceri ve yaratıcılıklarını burada sergilemeye çalıştı. İyi bir eş, iyi bir anne, iyi bir kız olmak için çabaladıkça daha çok sömürüldük ezildik. Biz kadınlar kendimizden çok başkası için var olduğumuza inandırıldık. Kadın sadece eşi ve çocuklarının bakıcısı olarak tanımlandı. Aileyi koruma kaygısı aile ait dolaysıyla kadının eve kapanmasının bir aracı olarak sorumluluk yüklendi kadına ve kadının evi hapishane, mutfağı hücresi oldu.

   Bizim dışımızda her zaman başkaları karar verir; nasıl giyinmemiz gerektiğine nasıl yürümemiz gerektiğine hatta iyi bir kadın olarak nasıl davranmamıza ve cinselliğimizi nasıl kullanacağımıza! Günümüzde hala kız çocukları sünnet edilmektedir. Kadın kısmının soru sormamasını, uyumlu ve sessiz olmasını söylerdi büyüklerimiz, yasalarımız kanunlarımız buna göre oluşturuldu ve erkek egemen ideolojisi medyamız aracılığıyla sürdürüldü, sürdürülüyor. Tecrübelerimizden biliriz, otobüste, tirende, yolda, okulda, evde tedbirli olmak zorundayız. Böyle öğretilmiştir bize, kadın olarak toplumun bizden istediği biçimde yaşamak! Ve biz çalışan kadınlar olarak iş saatlerimizde olduğu gibi işten sonra da tedbirli olmamız gerekiyor, öyle olmadığımız zaman tedbirsiz olmaktan suçlanacak olan gene biz oluruz!

Bize, çocukluğumuzda yabancılar ile konuşmamız ve bir yabancının vereceği sekeri ret etmemiz öğretilmiştir. Gel gör ki bizlere asıl tehlikenin aile dediğimiz kurumdaki aile fertlerinden, kendisinin tanıdığı güvendiği insanlardan olabileceği ihtimali öğretilmemiştir.

Kadının aleyhine olan gelişmiş ve kurumlaşmış ayrılıkçılık ise dallanıp budaklandı. Kadına uygulanan dile getirmekten utandığımız şiddet, taciz ve tecavüzlerin bin bir türü ne bitti ne tükendi nede tükeneceğe benziyor.. Bin yıllardır erkek egemenliğinin tadını çıkaranlar daha da bir iştahla coşuyor, vurdukça vuruyor. Kadınlar çabaladıkça daha da bir mağdur oldu. Var saymadıkları bedenlerimizi, ruhumuzu, emeğimizi ve canımızı istediler ve aldılar tekme tokat, dil, din, kültür, renk ve sınıf fark etmeksizin.

Hep ezilen cins olduklarından kadınlar bu tehlikelere hazırlıklı değildiler. Gene aynı ve benzeri nedenlerden kendilerine güvenleri de yoktu inanılmayacağını, bastırılmış bir cins olduğunun bilinci ile suçun gene kendisinde aranacağı korkuları ile susmak zorunda kaldılar. Çok yakından biliriz ki ilk sorgulanacak gene kadın ve kızlardır “kim bilir ne yaptı da”  (Kuyruk sallamasaydı(!))  Kadının yaptığı yada yapmadığı değil eşitsizlik., ve kışkırtılmış erkekliğin tükenmez haklılığı, egemenliği ile yükselen  şiddetin devamı..

“İnsanlar Hukuk açısından özgür ve eşit doğarlar; özgür ve eşit yasarlar” dendiğinde ‘İnsan” olarak erkeğimi kastetmişlerdi?

Dünyada bu gün kadınlar iki yüzyıldır özgürlük ve eşitlik mücadelesi veriyor.

Bunu destekleyen kadın ve erkek her iki cins aile kurumunu ve dolaysıyla toplumu tehdit ettikleri savıyla tutuklanıyor, işkence ve şiddetin her türüne maruz kalıyorlar. Bunun yanında çalışan ve hakları için mücadele eden kadınlar bu kez çift taraflı olarak sömürülmeye devam ediyorlar.

HIV Virüs, AIDS in çok olduğu bilinen ülkelerde kızlık zarı AIDS tedavi ediyor inançları ile kız çocukları ve bebeklere tecavüz ediliyor. Tecavüz anında bebekler ölüyor, sağ kalanda HIV virüsüne kapıldığından acılar içerisinde can veriyorlar. Kadın ve kızların bedenlerine kimliğine emeğine saldırıların yanında birde tecavüz ediliyor, kirlenen kadınlar kızlar oluyor. Namus davasına gene kızlar ve kadınlar katlediliyor. Köyleri basılıp evleri yağmalanan Kürt kadınları aşağılanıyor taciz ediliyor dövülüyor, tecavüz ediliyor, şiddet ila zorunlu göçe zorlanan kadınların eşleri çocukları akrabaları hatta kendileri öldürülüyor sakat bırakılıyor.

Elimizde, bugün ortalama rakamlar Dünyadaki her 10 kadından 4 nün bazen bir kaç sekliyle ama çoğunlukta tüm şekilleri ile mutlak şiddete maruz kaldığını belirleyen raporlar var. Kadınına verilen değer göstergesi, aynı zamanda kadınların neden güvencesiz ve hep travma yaşamakta olduğunu da sergileyebiliyor. Daha vahim daha korkunç bir gerçek ile yüzleşmek zorunda kalıyoruz. Kadını ezen, aşağılayan, döven tecavüz eden sakat bırakan öldürenlerin öyle inanmak istediğimiz gibi sadece sapıklar olmayıp aksine kadının sevdiği, güvendiği kişiden başkası olmadığını görüyoruz.

Duyarlı, eşit ve demokratik, insan haklarına, kadına saygılı olduğunu iddia eden ülkelerde hala bugün yasal olarak kadınlar kendi adlarına emlak alıp satamıyor.

Her 26 dakikada bir kadın saldırı ve şiddete maruz kalıyor

Her 34 dakikada bir kadına tecavüz ediliyor

Her 42 dakikada bir kadın cinsel saldırı yaşıyor

Her 43 dakikada bir kadın bir şekilde kaçırılıyor kayboluyor

Her 93 dakikada bir kadın öldürülüyor.

Galiba Özgürlük ve eşitlik anlayışı kadın cinsini kapsamıyor!  

Buna rağmen birçok kadının istediği şey evini, eşini terk etmemek, kadın olarak aşağılanmanın ve şiddetin olmadığı bir beraberliği özlüyor, hayatının tehlikede olmayacağı çocuklarını sorunlu yaşatmayacağı evinde korkusuz ve güvenli, insanca yaşama isteğiyle hayal kuruyor, umut ediyor. Kadın kurtuluşun ancak toplumsal eşitsizliğin sosyal eşitlik sağlandığında ve cinsiyetçi ayırımın ancak sınıfsal hareketle gerçekleşebileceğine ve bunu başarmanın tek yolunun da ancak birlikte mücadele ile gerçekleşebileceğine inanan kadınlar olarak sınıfsal mücadelede onurlu yerlerini aldılar.

En büyük devrim sayılan Fransız devriminden sonrası kadınların tekrar yaşadığı acı tecrübeleri ve son yaşanan “sosyalist” sınıf hareketi çökümü birçok ülkede insanlığa açtığı yara ve verdiği zarar emekçi olarak birçok kadını düşüncede çöküntüye uğratıp ortada bırakmıştır. Kadınların yaşadığımız günlük sorunların ağırlığı ve acilliği kadın örgütlenmelerini ve sorunlarımıza sahip çıkmamız kaçınılmaz oluyor. Bu örgütlenmelerle, hiç bir zaman sorunun kökünden çözüleceği anlamına geleceğini düşünmek ancak peri masalarına inanmak olacaktır, fakat toplumsal eşitsizlik olduğu sürece, yani diğer anlamıyla kadının toplumsal ve cinsel ezilmişliğinin farkına varması bilinçlenme kadın ve çocukların günlük yaşadığı ve çoğu zaman ölüm, sakatlık ile günlük hasarları minimuma indirme çabası ile açılmış yaraları tedavi edemeyecek ancak yarayı temizleyip sargılamak bantlamak olacaktır. Ek olarak Şiddet ve uygulamalara artik ses vermek toplumu bilinçlendirmek.

Sosyal, sınıfsal, kültürel olarak süregelen tüm eşitsizlikler ve bunların kadın bedeninde, beyninde ve ruhunda yarattığı tahribatlardan arınmanın koşulu kadına, İnsan kadın olarak ya bize verilen sınırlar içinde korku ile yaşamımızı sürdürmeğe çalışacağız, ya da korku duvarını yıkarak Kadının kurtuluşunun, özgürleşmesinin ve özgür gelişmesinin koşullarını yaratıp eşit ve bağımsız kadınlar olabileceğiz.

Umarım, süre gelen yaşam tecrübemiz korkularımızın üzerine yürümeği öğretmiştir bizlere. Umarım bunca yıllık yaşam tecrübemiz babamızı, ağabeyimizi, kocamızı oğlumuzu kadının doğurduğunu öğretmiştir bize. 

Hoş geldin bebek yasama sırası sende!

Pervin Erbil’in “Kibele’den Pandora’ya, Kadının Tarihsel Yenilgisi” başlığını taşıyan son kitabını okurken, aklıma sık sık Jean Jaurés’in ‘gerçek çelişkidedir’ sözü takılıyordu. Aslında Erbil, kadının tarihsel serüvenini anlatırken; insanlığın tarihini anlatıyor. Üretici güçlerin gelişim seyri, çelişik olarak kadınların kaderini ve toplumsal statüsünü de belirliyor.

Üretici güçlerin gelişmişlik düzeyinin dolayısıyla sosyal artığın [sosyal artık ürün] sınırlı olduğu [mülkiyetin ve devletin henüz ortaya çıkmadığı] dönemde kadın saygın bir yere ve statüye sahipken; paleolitikten mezolitiğe, nihayet neolitiğe ve geç neolitiğe geçişle birlikte, kadının toplumsal konumu radikal olarak değişime uğruyor. Toplumun üretici güçleri geliştikçe, emek üretkenliği arttıkça, sosyal artık büyüdükçe, sosyal artık bir sınıfın elinde toplandıkça [mülkiyet] ve söz konusu mülk sahibi sınıf, zor tekelini ele geçirdikçe [devlet], toplumsal eşitsizlik derinleştikçe, sadece sosyal eşitsizliğe dayalı [toplum sınıfları arasındaki] ayrışma ve çelişki değil; cinsiyetçi ayrıma ve çelişkiye dayalı sosyal yapı da yerleşip kemikleşiyor. Velhasıl üretici güçlerin gelişmesi, sosyal artığın büyümesi, mülkiyetin ve devletin ortaya çıkması, ikili bir ayrışma ortaya çıkarıyor: Üretim araçlarına [ve yaşam araçlarına] sahip olanlarla olmayanlar arasındaki sınıfsal ayrım ve bu temel ayrımın neden olduğu kadınla erkek arasındaki cinsiyetçi ayrım... İlk tarım toplumlarında ortaya çıkan söz konusu cinsiyetçi ayrım, kapitalizmin sahneye çıktığı dönem sonrasında da devam etti, zira kapitalizm mülkiyet ilişkilerini dönüşüme uğratmadı. Sadece patriarkal üretim örgütlenmesini ve aile yapısını sarstı. Üstelik mülkiyetin temelini tarımdan sanayiye yayıp kapsamını daha da genişletti. Üretici güçlerdeki devasa gelişmeye, daha büyük sosyal eşiksizlik eşlik etti. Kapitalist modernitenin vadettiği eşitlik, özgürlük, kardeşlik söylemi genel bir çerçevede kadınların dünyasında sınırlı bir ‘iyileşmeye’ neden oldu. Kapitalist üretim kadınların bir bölüğünü hapsedildiği evden çıkarıp sanayinin ucuz işgücü durumuna getirirken, geride kalanını da dolaylı olarak sürece dahil etti. Evde kapalı kalan kadın, kocasına yemek pişirerek, onun çamaşırını yıkayarak, çocuk bakarak, kocası için cinsel tatmin aracı olarak, sadece işgücünün yeniden üretimine katılmıyor, dolaylı olarak işçinin [kocasının] verimliliğini artırıyor… Karşılığı ödenmeyen bir ‘değer’ yaratıyor… Aslında kapitalist, hiçbir ücret ödemediği eve kapatılmış kadını da bu yolla kendine bağımlı hale getiriyor. İşte burjuva düzeninin aileyi kutsamasının nedenlerinden biri budur. Kaldı ki, dünya kadınlarının ezici çoğunluğu, ya erkekler tarafından ‘kapatılmaya’ ve/veya tarımda çalışmaya devam ediyor ki, bu partiarkanın kayda değer bir değişime uğramadan kaldığı yerden devam etmesi demektir; İkincisi, kapitalizm çağında cinsiyetçi ayrımın nedeni olan mülkiyet cephesinde durum daha da kötüleşmiş durumda… Dolayısıyla, kapitalizm çağında da kadının içine itildiği aşağılanma durumunu aşıp özgürleşmesi [emansipasyon] mümkün olmayacaktı…

Pervin Erbil’in tahlili, kapitalizm aşamasını kapsamıyor zaten asıl amaç da kitabın başlığında belirtildiği gibi ‘kadının tarihsel yenilgisinin’ nedenlerini sorgulayıp, bilince çıkarmak. Fakat ‘kadın nasıl köleleşti’, ‘nasıl aşağılandı, itilip-kakılan bir varlığı dönüştü’ ve bu durum neden süreklilik arzediyor’ sorusuna verilecek cevap, genel bir çerçevede ‘kadın nasıl özgürleşir’ sorusunun cevabını da içeriyor diyebiliriz. Kitapta büyük bir ustalık ve açıklıkla ortaya konduğu gibi, kadının toplumdaki talihsiz statüsü, doğrudan mülkiyet ilişkisinin bir sonucu. Toplumun zenginliğine hükmeden erkek, kadına da hükmetmenin yöntem ve araçlarına sahip oluyor. Fakat söz konusu süreçte köleleşen sadece kadın değil. Mülksüzleşip, yaşam için gerekli araçlardan mahrum edilen, proleterleşen ama kadınlarla birlikte toplumun zenginliğini yaratan erkekler de köleleşiyor veya ‘aşağı’ bir sosyal statüye mahkûm ediliyor. Velhasıl mülkiyet, toplumda ikili eşitsizlik ortaya çıkarıyor: mülk sahibi olan egemen sınıfla, mülksüzleşmiş, dolayısıyla üretim ve yaşam araçlarından mahrum edilmiş kadın ve erkek ezilen-sömürülen-baskı altında tutulan sınıf arasındaki çelişki ve bu temel eşitsizliğin ve uzlaşmaz çelişkinin ikincil sonucu olan kadınla erkek arasındaki cinsiyetçi ayrım ve çelişki… Dolayısıyla kadın hem sınıfsal hem de cinsiyetçi ikili ayrımcılığa ve baskıya maruz kalıyor… O halde mülkiyet ilişkilerinde radikal bir dönüşüm, kadının durumunda da radikal bir dönüşüm anlamına gelebilir mi? Bu soruya verilecek cevap elbette olumlu olabilir. Fakat bu vesileyle eşelenmesi gereken bir husus var: Kapitalist mülkiyeti ortadan kaldırma iddiasındaki ‘sosyalist devrimlere’ rağmen, kadının statüsünde umulan radikal değişikliğin ortaya çıkmaması nasıl açıklanacak? Aslında Sovyet devrimi başlarda kadının özgürleşmesinin maddi koşullarını oluşturmak bakımından önemli açılımlara imza attı ama devrimin süratle yolundan sapması, iktidarın bürokratik bir kastın eline geçip dejenere olmasıyla devrimin vaatleri gerçekleşmedi. Bu da radikal bir sosyal devrime eşlik eden bir kültür devrimiyle kadının kurtuluş yolunun açılabileceğini, her türlü cinsiyetçi ayrımın, tabunun ve önyargının tarihin rahatsız edici bir anısı olarak geride kalabileceğini gösterir.

Bu bakımdan kadının kurtuluşunu amaçlayan feminist hareketlerin sorunun kökenine inmeden başarılı olmaları mümkün değildir. Kadının kurtuluşu mülkiyet ilişkilerini, dolayısıyla devleti dönüştürmekle mümkündür ama nihai başarı için cinsiyetçi ayrıma karşı mücadele eden bir kadın hareketi ve mücadelesi de mutlaka gereklidir. “Temel çelişki ortadan kalktığında, sosyal eşitsizlik sorunu çözüldüğünde, kadın sorunu da otomatik olarak çözülür” şeklindeki yaklaşımın inandırıcılığı şüpheli olmaya mahkûmdur. Eğer sadece temel çelişki dikkate alınırsa bu, feminizm diye bir şeye de ihtiyaç olmadığı anlamına gelir. Oysa, nasıl sosyal eşitsizliğe karşı mücadele gerekliyse, cinsiyetçi ayrıma karşı da gereklidir. Nasıl demokrasi mücadelesi ile sosyal eşitlik [sosyalizm] mücadelesi arasında birbirini zenginleştirip- derinleştiren doğru yönde bir ilişki varsa, sosyal eşiklik mücadelesiyle cinsiyetçi ayrıma karşı mücadele arasında da benzer bir karşılıklı belirleyicilik ilişkisi söz konusudur. Birinin derinleşmesi-zenginleşmesi, değerinin de serpilip-gelişmesi sonucunu doğurur. Velhasıl kadının kurtuluşu sorunu, ezilen-sömürülenlerin kurtuluşundan bağımsız değil, tam tersine onu ‘tamamlayan’ bir niteliğe sahiptir. Sınıfsal veçheyi [kapitalizmi] yadsıyan bir kadın hareketinin hiçbir başarı şansı olmadığı gibi, toplumsal eşitsizliğe ve onun neden olduğu ücretli köleliğe karşı mücadele eden bir sosyalist sınıf hareketinin de cinsiyetçi ayrımı savsaklaması kabul edilebilir değildir.

Bugüne kadarki feminist hareketler ekseri sosyal eşitsizlik [mülkiyet sorunu densin]  ve onun aşılması perspektifini ve mücadelesini yeteri kadar ciddiye almadılar,  bazıları da sadece patriarkaya karşı mücadele perspektifine kilitlendi ve ekseri burjuva ve küçük burjuva kadınları örgütlemekle yetindiler. Bugün hâlâ kadınlar için ‘sığınma evleri’ inşa etmekle yetinmek, binlerce yıl sonra “Babildeki ünlü ‘kadın evlerini” yeniden inşaya razı olmaktır… Pozitif ayrımcılık, siyasi partilerde, sendikalarda, derneklerde, parlamento’da kadın kotaları, vb. küresel kapitalist saldırıyı meşrulaştırma işlevi görebilir ama kadının kurtuluşuna giden yolu aralamak için asla yeterli değildir. “Haydi kızlar okula” sloganı kızların kaçı için ‘kurtuluştur?’ Bu sloganı atanların gerçekten kızların kurtuluşu diye bir ‘sorunu’ var mıdır? Eğitim, toplumsal eşitliği sağlamak şurada dursun, toplumsal eşitsizliği daha da derinleştirir. Zira, kapitalist toplumda ‘demokratik eğitim’ mümkün değildir. Eğitim sadece dar bir kesimin sınıf değiştirmesini sağlar, daha fazlasını değil… Oysa amaç sınıf değiştirmek değil, sınıflı toplumu değiştirmek, sınıfları ortadan kaldırmak olmalıdır. Bir toplumsal sınıfın diğeri tarafından ezildiği, sömürüldüğü,  köleleştirildiği, kadının erkek tarafından ezildiği- aşağılandığı, yeteneklerinin ve yaratıcı potansiyelinin bastırıldığı bir dünyada yaşamayı içine sindiren bir insanlık nasıl bir‘insanlıktır’?

Pervin Erbil’in tahlili, tarihsel materyalizmin bir defa daha doğrulanması, maddeci yöntemin işlevselliğini, idealist dünya görüşü ve toplum anlayışı karşısındaki üstünlüğünü ortaya koyması bakımından da büyük önem taşıyor. Bilinçle varlık arasındaki ilişki, belirleyicilik ilişkisinin mahiyeti ve yönü bir kere daha gözler önüne seriliyor. Kadının baskı altına alınması insanların kafasındaki ‘kötü fikirlerden’, iflah olmaz önyargılardan,‘yanlışlardan’,vb. kaynaklanmıyor. Üretici güçler ve üretim ilişkileriyle, velhasıl toplumun sınıflara ayrışmasının, özel mülkiyetin ve devletin ortaya çıkmasının sonucu. Erbil, “kadını dışlamanın erkek tarafından ödenen bedeli” başlığı altında da, ezen-ezilen ilişkisi ve ilişkinin çelişik karakteri bakımından önemli bir hususa gönderme yapıyor: “Kadının toplumsal üretimin ve sosyal yaşamın dışına itilerek haklarından mahrum bırakılması ve aşağılanması, yaşamını onunla paylaşmak durumunda olan erkeği de sanıldığı kadar yükseklerde biryerlerde tutmadı. Kadını baskısı altına almıştı, ama egemenliğin ödemek zorunda olduğu bir bedeli vardı. Sonuçta, haklarını kısıtlayarak aşağıladığı karısı, kızı, annesi, kız kardeşi ya da sevgilisi olan bu insanlarla beraber yaşamak zorundaydı ve yarattığı ortamdan kendisinin de etkilenmesi kaçınılmazdı.

Şu ya da bu adamın ikinci ya da üçüncü karısı olmak üzere zorla evlendirdiği kızı, uygun bir anda kocasını bir sevgiliyle aldatmakta sakınca görmeyecekti. Karılarına ve kızlarına bu nedenle güvenemezdi. Onları harem dairelerine hapsetti. Harem dairelerine kapattığı kadınlarını başka kadınlara da emanet edemezdi. Onlara hadımlaştırılmış haremağaları gözcülük edecekti. Aldatılma korkusu böylece kimi hemcinslerini erkekliklerinden etti. Cinsiyet bezi çıkarılarak hadımlaştırılmış erkekler, erkek egemen köleci sistemin eseriydiler. Mezopotamya’nın bu vahşi geleneği Yunanistan’dan Çin’e kadar uzanan çok geniş bir coğrafyaya nüfuz etti. Üstelik o dönemin bir uzantısı olarak Bizans’ta ve ardından Osmanlı’da da uygulama alanı bulmuştu.“1 Aslında yazarın bu yerinde tespiti bir bakıma ‘ezen her kim olursa olsun mutlu olamaz’ demeye geliyor. Gerçekten de bir ilişki sakatsa, eşitsizlik temeli üzerinde duruyorsa, taraflardan her ikisi için de aynı oranda eşitsizlik içermese bile olumsuzluk/kötülük içermemesi mümkün değildir…

Kitapta, kadını karanlıkta boğan koyu patriarkal eski çağlarda erkeklerle yarışmayı başarmış mitolojik kadın şahsiyetler de ayrı bir başlık altında ele alınıyor. Ataerkil Politik Arenada Yedi Kararlı Kraliçe başlığı altında: Hatşepsut, Belkıs, Semiramis, Tomyris, Kleopatra, Zenobia ve Tamara’nın başarı öyküleri anlatılıyor. Bu kadınların başarısı elbette önemlidir ama son tahlilde yarıştıkları alan kadınların değil, erkeklerin dünyasıdır. Söz konusu yedi kraliçenin ve benzerlerinin önemi, onların imparatoriçe, kraliçe, gibi en yüksek egemenlik mevkilerine tırmanmayı başarmaları değil, kadına yönelik önyargıları teşhir etmeleridir. Temel eşitsizlikler ve cins ayrımcılığı olduğu yerde dururken, bir kadının cumhurbaşkanı, başbakan, bakan olması, başka iktidar mevkilerine yükselmesi, erkeklerin dünyasında yarışmaktır. Sadece erkek-egemen partiarkal ilişkileri meşrulaştırıp-sürdürülmesine hizmet edebilir… Dolayısıyla Kadının nihai kurtuluşu bakımından bir kıymet-i harbiyesi yoktur. Kadınların mücadelesinin başarısı, kadınların ve erkeklerin ortak dünyasını kurmak üzere erkeklerin dünyasını yıkmaya bağlı. Bu da ancak mücadeleyle mümkün…

Pervin Erbil, neyi nasıl yazacağını iyi biliyor ve yazdıkları da zevkle okunuyor. Keşke didaktik kurgusu sağlam, içeriği zengin bu güzel eseri başta kadınlar olmak üzere okuma-yazma bilen herkes okuyabilse…

Kardelen 30 Ağustos 2007

1 Pervin Erbil, Kibele’den Pandora’ya, Kadının Tarihsel Yenilgisi, Arkadaş Yayınevi, Ankara 2007. s. 169.