Prof. Îsmaîl Beşikçî:

Di sala 1939an de, li bajarokê Îsklîpê (Tirkiyê) ji dayikê bûye. Xwendina xwe, ya seretayî û navîn li wir kuta kiriye. Piştre ew di sala 1962an de fakulta zanistiyên ramyarî li Erzeromê diqedîne.

Leşkeriya xwe di du gundên Kurdistanê -Bedlîs û Hekarê- de dike. Li van herdu bajarên Kurdan, wî demên xwe vala derbaz nekiriye, ewşa gundiyan, çanda Kurdan pir ji PROF. Î.Beşikçî re balkêş û hewaskar bûne. Şûnmayîna hemû aliyên jiyana Kurdan ji nêzîk ve naskiribû û bi êş û derdên Kurdan re dibû hevpar.

Di sala 1964an de pileya doktoriyê di civatnasiyê de, li ser irtûka xwe (Eşîra Elîkan ya koçer) wergirt.

Ji ber ku Prof.Î.Beşikçî li ser Kurdan lêkolîna xwe didomand, ew di sala 1969an de, ji zanîngehê tê qewitandin, lê dîsan, ew di sala 1971an de, di fakulta rêzaniyê de, li Enqerê dibe mamoste, lê vê care ji ber xebatên xwe yên zanistî, derbarê gelê Kurd, tê girtin, û 13 salan ceza dixwe, lê li gor biryara bexşandina giştî, ew azad dibe.

Di sala 1979an de, ji bo berhemin nû li ser Kurdan diweşîne tê girtin, û di 12ê Nîsana 1980î de serbest dibe.

Girtina wî, bandorek mezin li raya giştî kiribû, lewre, rêxistina (Emnestî Internasyonal) yekîtiya nivîskarên Siwêdî, Nerwêcê û Holandayê nikarî bûn bêdeng bimana, û karbidestên tirkiyê pirotêst kirin. Ji ber vê jî, dîsa polîsan ew di 30ê Tîrmeha 1981an de girtin û ew ta sala 1987an, di girtîgehê de dimîne.

Di navbera 1970-1990î de Prof.Î.Beşikçî li derdora (13) salan di zindanan de xew dike, û 27 caran-ji ber Kurdan ve- de’we lê hatine vekirin.

Di 14.08.1980î da, ji zindanê, nameyek dirêj ji UNESCO (Yonêsko) re dişîne, û têde ramanên M.Atatork û destlatên Tirkiyê, yên dijî Kurd û Kurdistanê, gelek bi ferehî û kûr dicersîne, her weha jî têde bervedêreke zanistî û rêzanî ji ber gelê Kurd ve dike.

Di 9ê Şibata 1993an de, dadgeha parastina dewletê li Enqerê, bi sedema (13)e lêkolînên wî li ser Kurdan, bi (26)Milyar Lîre ceza dike.

Di sala 1993an de, ji bo gotarekê (Jina Kurd û girîla) li dora (12) mehan dikeve zindanê.

Ji sala 1962-1999an de li dora bîst (20)salî ketiye zindanê.

Bi bona wergirtina Prof.Î.Beşikçî xelata Osman Sebrî, govara Pirsê ev hevpeyvîn bi Dilawerê ZENGÎ re çêkir:

1-Birayê Dilawer, em dixwazin tu hinekî ji me re li ser vê xelatê bipeyivî, kengî çêbû, û armanca wê çiye?

-Di destpêkê de, ez pir sipasiya we dikim, û hêviya pêşketinê ji karê we re dixwazim. Di 09.01.1998an de, sêmînerek ji aliyê hin wêjevan, rojnamevan, rewşenbîr, nivîskar û hunermendên Kurd ve, li mala nemir Osman Sebrî, li bajarê Şamê pêk hat, daku bûyera buhartina 93ê salan di ser roja bûyînê re, ya helbestvan, wêjevan, zimanzan û xebatkarê Kurd Osman Sebrî careke din were pîrozkirin, û avakirina şêwazekî rûmetiye ji bo kesayetiya Osman Sebrî bête gotûbêjkirin.

Pêşniyaza damezrandina xelatekê bi nave (xelata Osman Sebrî) yê nemir hat kirin. Ev pêşniyaz ji hemû beşdaran û rêvebirên şevînê hate pejirandin û biryar hate girtin, ko komîtek ji heft kesan, bi serokatiya Dr. Cemal Nebez bête avakirin. Dema ko komîtê pêwendî bi Dr. Cemal Nebez re, li Berlînê kir, ewî pêşniyaza me zor sipas kir û amadebûna xwe ji bo vî karê pîroz diyarkir.

Ev xelat dê her sê salan carekê ji bo kesekî ne Kurd we re pêşkêşkirin, yê ko xizmet û xebatên hêja û giring ji bo gelê Kurd, di warê ziman, wêje, dîrok, huner, şaristanî, polîtîk yan mirovatiyê de kirine.

Xelata me perçeyek zêr e, wêneya nemir Osman Sebrî û sîmbolek (Xelata Osman Sebrî ji bo dostaniya gelan) li ser e.

2-Çima we Îsmaîl Beşikçî hilbijart weku yekemîn kes vê xelatê wergire?

-Piştî şêwir û danûstendineke dûr û dirêj, komîta me, hêja dît, ko bi şanazî xelata xwe ya pêşîn pêşkêşî rewşenbîrê demoqrat û dostê gelê Kurd Prof.Î.Beşikçî bike. Çimkî ji biyaniyan, ew yekemîn mirov e, ko jiyana xwe, ji bo azadiya gelê Kurd û Kurdistanê terxandiye, û ji bo doza me, ya dadmend, gelek sal ji temenê xwe di girtîgehên destlata nijadperest de, bi pêdarî derbas dike. Tucarî Prof.Î.Beşikçî li hember hêrîş û çewtiyên Îdyolociya destlatên Turkiyê bêdeng nemaye, di zindan û dadgehan de, bê dudilî nemaye, û herdem ala peyva rastgo radike. Bi dehê lêkolîn û pertûkên zanistî li ser pirsa Kurd û Kurdistanê nivîsiye û dinivîsîne. Kar û xebata Prof.Î.Beşikçî di ber pirsa Kurd û Kurdistanê de, ne ji bo berjewendiyeke kesayetî an deraviyê ye. Piştgirê doza gelê Kurd, xêrxwazê gelê xwe ye.

Lewra jî, me hêja dîtiye ko em bi serbilindî xelata xwe ya pêşîn pêşkêşî têkoşerê mirovperwer, yê nasdar, û dostê gelê Kurd Prof. Î.Beşikçî bikin.

3-Wek hatiye naskirin, Prof. Î.Beşikçî xelat ji tu kesî wernegirtiye, baş e, çilo ev xelat ji we wergirt?

-Wek we got, berî vê xelatê Prof.Î.Beşikçî xelat ji tu kesî wernegirtiye. Ev xelata pêşîn e, ko werdigre.

Berî niha, xelatek ji komîta yekîtiya nivîskarên Emrîkiyan, digel pereyekî pir (şêkekî vekirî) diyarî wî hat kirin. Lê berêz Prof. Î.Beşikçî ev xelat nepejirand. Bersiva wî ev bû:(Hûn piştgiriya gelê Kurd nakin, û dewleta we dostaniya rijîmên zorkar dike, ew diyariya we ji pereyê vê dewletê ye).

Xelateke dî ji hêla rewşenbîr û nivîskarên Elmanan pêşkêşî wî bû. Lê ew jî ji ber rewşa me Kurdan nepejirand û got: (Ez xelata we wernagirim, ji ber, hûn alîkariya rijîma Turkiyê bi çekan dikin. Rijîma Turkiyê jî bi wan çekan li Kurdan dixin).

Xelateke din ji hêla serokê komîta (Weqfa bêjeya serbest) ‘Fund for free expression’ Gara Lara Marîş, di sala 1991ê de, pêşkêşî wî hate kirin. Lê bervedêrê mafê gelê Kurd, Prof. Î.Beşikçî ew jî ji ber zordariya, ko li gelê Kurd dibe nepejirand.

Xelata me, xelata pêşîn e, ko Prof. Î.Beşikçî werdigre û dipejirîne. Ev jî ji bo me û ji bo doza gelê me serketineke pir pîroz û mezin e.

Birastî, dema me xelata xwe pêşkêşî wî kir, bersiva wî ya pêşîn ev bû: (Min biryar daye, ko tu xelatan wernegirim, ez pir hirmeta xebata mamoste Osman Sebrî digrim û vê gava we pîroz dikim. Lê tu diyariyan wernagirim).Min lê vegerand: (Ez benî! Ya me xelat e, ne diyarî ye. Ev cara pêşiye, ko bi navê xebatkarekî nivîskarekî Kurdan xelatek weha çê dibe, û tu yekemîn mirovê biyanî ye, ko di ber pirsa gelê Kurd û Kurdistanê de êşiya ye, û pir cefakêşî, dijwarî û zor dîtî ye. Em pir hirmeta vê xebata te digrin, û di riya vê xelatê re, em dixwazin vê rêzgirtin û heskirina xwe ji te re diyar bikin, û tu kesî pêvî te hêjayî vê xelata xwe yî pêşîn nabînin. Tu di dilê gelê Kurd deye. Heger tu naxwazî xelata me wergirî, tê dilê gelê Kurd bihêlî, heger ev yekan lit e hêsan be, xelata me wernegre).

Birastî, piştî min gotina xwe birî, bi riwekî geş û dilekî şa bersiva min da û got: (Ez xelata we werdigirim, û bi dilekî şa dipejirînim. Ez her serkeftin û pêşveçûnê ji we re dixwazim. Karê we, karekî pîroz e. spas ji we re, û silavên min bigehîne hevalên xwe).

4-Kak Dilawer, cara yekemîne tu bi Prof. Î.Beşikçî re rûdinê, tu çi dikarî ji me re li ser kesayetiya wî bipeyivî?

-Dema komîtê ez dame pêş, û ji min xwestin ko xelatê bigînim destê Prof.Î.Beşikçî, birastî ez pir şabûm û min xwe bextewar dît. Lê ya hîn bi min xweştir, dema xelat ji destê min wergirt. Ew roj, ji bo min, rojeke dîrokî bû. Ji ber wê dîtinê serbilind im.

Prof.Î.Beşikçî lêkolînvan, nivîskar, peya û zanayekî zanistî ye. Yekemîn mirovê biyanî ye, ko jiyana xwe ji bo doza Kurd û Kurdistanê terxandiye. Ji sala 1962an ta bi sala 1999an de, li dora bîst salan di girtîgehên destlatên Turkiyê de girtî maye. Bi bîstên pertûkên zanistî û gotarên hêja li ser pirsa gelê Kurd û welatê wan Kurdistanê nivîsiye.

Mirovekî pir xwedî bawer û rastgo ye. Rûgeş, zimanxweş, kêmpeyv, dilovan, nerm û pir zelal e. tiştê di dilan de, di çavan de diyar in.Ew çavên zer, mizgîniya pêşerojê tê de dibînim. Rûken û şabûna zarokên sade, perîşan û xizan tê de diyar in. kovan û derdên gelê Kurd di keser û peyva wî re agadar dibim. Mirovekî demoqrat û aştîxwaz e. Bi hizr û hişê xwe, can û dilê xwe, bervedêrê pirsa gelê Kurd û Kurdistanê ye. Mirovekî pir mêrxas û dilsoz e. Em gelê Kurd, deyndarê vî lehengî ne. Bila diya wî ya Turk serbilind be, ko mirovekî mina wî aniye.

5-Di danûstendina te bi Prof.Î.Beşikçî re nerîna wî li ser Kurd ên Sûriyê çi bû?

-Ez bawer im mirovekî mina Prof.Î.Beşikçî ne dûrî rewşa gelê Kurd û Kurdistanê ye. Lê tiştê balkêş, pireya Kurdên bakur, wêneyeke şaş û nerast li ser rewşa Kurdên me wergirtine; ko em li welatê xwe azad û serbest dijîn. Tu êş û derdên me tune ne. Rijîm ji me re baş e. daxwaz, xwestek û mafên me parastî ne. Birastî, ev nerîna şaş ne ji ber xwe ve hatiye, û ne jî dijminê gelê Kurd belav kiriye. Mexabin ew partiyên ko têkilî û girêdanên wan bi rijîma Sûriyê re hene, heta ji wan hatiye, ew bêbextî û nîfaq kirine, û di nav Kurdên bakur de belavkirine. Ev jî tiştekî pir xerab e. Prof.Î.Beşikçî hayê wî ji rewşa me hebû, lê gelek tişt jê ne zelal bûn. Gelek tiştên şaş jî jeer hatibûn gotin. Lê ez bawer im hayê wî ji wan munafiqan hebû.

Di dawiya danûstendina me de, min jêre got: (Berî demekê, pertûka te (Kurdistan mêtingeheke navnetewîye) bi zimanê Erebî linik me(Sûriyê) belav bû. Cihê şanaziyê bû. Lê gazinek me heye, tu di pertûka xwe de, li ser rewşa me bi firehî nepeyivî ye. Pir bi kutî di ser pirsa me re derbas bûyî). Bi riwekî xweş girnijî û got: (Dema min ew pertûk nivîsî, ewha min dizanî bû. Lê ez sozê didim, di rojên bên de, bi rengekî fireh, ezê li ser rewşa we binivîsînim).

6-Pêwendiyên Prof.Î.Beşikçî bi nivîskarên Kurd û Turk re çewa ye?

-Ez bawer im, wê pêwendiyên Prof.Î.Beşikçî bi hemû nivîskarên Kurdan re xweş bin. Beşikçî cihê rêzgirtina her kesî ye. Lê pêwendiyên wî û hin nivîskarên Turkan wê ne cihê xweşiyê bin. Ji ber ko nivîskarên mina Prof.Î.Beşikçî azad û serbest pir di nav Turkan de kêm in, heger em nebêjin tune ne. Li gorî baweriya min, her kesê dostê gelê Kurd be, demoqrat û aştîxwaz be, wê hevalbendê wî be. Li vir ez dixwazim bûyerek di navbera wî û çîroknivîs Ezîz Nisîn de çêbibû bibêjim: (Di kongirekî ji kongirê nivîskarên Turkan de, Prof.Î.Beşikçî gotinekê li wir dixwîne, û di wê gotinê de, pirsa gelê Kurd dide pêş. Çîroknivîs Ezîz Nisîn li hember radibe û jeer dibêje: (Beşikçî çima tu her carê pirsa Kurdan tînî zimên, diyare tu nokerê Ingilîza ye!!). Prof.Î.Beşikçî lê vegerand û got: (li hemberî rijîma zorker, ez bervedêrê gelê bindestim, lê tu li hember gelê Kurdê bindest, bervedêrê rijîma zorkarî. Vêca tu nokerî yan ez).

7-Dema ku te xelat pêşkêşî Prof.Î.Beşikçî kir, tu çawa dikarî, ji me re, li ser rojname û kovaran bi peyivî, yên ko beşdarbûn ji bo belavkirina vê bûyerê?

-Wek hûn dizanin, Prof.Î.Beşikçî, ji demek ne dûr, ji zindanê derketiye. Lê ew bixwe, ji girtiya ye. Dibin çavê polîs de ye. Jiyana wî ne serbest û azad e. Ji hêlekê din, ew dused sal ceza li ser heye. Vêca, dema min xelat li bajarê Enqerê pêşkêşî wî kir, me nikarîbû xwediyê kovar û rojnameyan başdarî wî cihî bikra. Di rewşeke awarte de dijiya.

Li bajarê Istenbolê rûniştineke rageyandî hate girêdan, gelek kovar û rojname, nivîskar û rewşenbîr beşdar bûn, û hevpeyvîn û dîtin li ser xelatê bi min re çêkirin.

Birastî, hemû kovar û rojnameyan guhdaneke pir mezin dane vî karê me, û pireya nivîskar, rewşenbîr û siyasetvanên Kurdan rêzgirtina xwe ji karê me re diyar kirin. Bi navê xwediyê kovar û rojnameyan, rewşenbîr û siyasetvanan gelek birûskên pîroz-nameyê ji Prof.Î.Beşikçî re rêkirin.Ji wan kovar û rojnameyan ko hevpeyvîn bi min re çê kirin û beşdar bûn:

-Rojnameya 2000yenî gundem. Rojnameya Roja Teze. Rojnameya Azadiya welat. Kovara Jiyana Rewşen. Kovara Zend. Kovara Nûbuhar. Rojnameya Pîne….hwd.

Min gelek dîtin û rûniştin bi xwediyên dezgehên Kurdî re çêkirin, ji wan:

Serokê Ensîtûta Kurdî li Istenbolê. Cîgirê serokê HDPê. Seroka Navenda Çanda Kurdî li Istenbolê. Nûnerê Weqfa Kurdî….hwd. Digel dîtina çend nivîskar û rewşenbîrên Kurd, ji wan: Mele Ebdulla Varlî, Feqe Husên, Mele Îsmet, Mele Reşîd, Mele Ebdirehman, Mele Silêman, Mele Ehmed, Hesen Kaya, Salihê Kevirbirî, mamoste Selah, nivîskar Mihemed, nivîskar Yaqûb karademîr, mamoste Xenî bavê Şoreş, mamoste û lêkolîner Malmîsanij û Gulbuhar Bedirxan…hwd.

Di riya kovara we re, hêjaye, ko ez spasiya van biraderan tevan bikim û bi taybetî Mele Îsmet, ji ber ew pir bi min re westiya û ji bo min pir zor û dijwarî dît. Li hêlekê din, ew karê wergêriyê di navbera min û Prof.Î.Beşikçî de, xweş dikir.

8-Baş e, kak Dilawer, di serdana te de li Kurdistana bakur, em dixwazin tu hinekî li ser tevgera rewşenbîrî ya Kurdan bipeyivî?

-Wek hûn dizanin, ta bi vê rojê, rijîma destlatên Turkiyê li sere xwe siwar e, û bi hebûna Kurdan û Kurdistanê rûneniştine. Rewşa gelê Kurd bi şêweyekî awarte derbas dibe. Her tiştê bi nave Kurdan qedexe ye. Rewşa tevgera rewşenbîriya Kurdan jî bi rewşa tevgera ramyariyê ve girêdayî ye.

Di roja îro de, û ji bo derbasbûna dewleta Turkiyê di bazaar Ewropiyan de, jê tê xwestin hin guhertinan di rêdan û qanûnên dewleta xwe de bikin, û gava ber bi demoqrasî û aştiyê de bavêjin. Lê, ta bi vê rojê tu gav nehatine avêtin. Tenê çavên xwe ji weşandina hin kovar û rojnameyan, pertûk û nivîsan digrin, lê bi awayekî serbest û azad tu tişt dernakevin. Zimanê Kurdî qedexe ye. Tevaya Kurdên me bi zimanê Turkî di mal û li serserê karê xwe de dipeyivin. Tiştê pir xerab xwendevanên zimanê kurdî tune ne. Kurd jî guh nadin zimanê xwe. Rojnameya (2000 yenî gundem) bi zimanê Turkî li dora- 15000-hejmar tê çapkirin. Lê rojnameya (Azadiya welat) an (Roja Teze) yên ko bi zimanê Kurdî derdikevin, ne pirtirî-2000-hejmar tên çapkirin. Ew jî bi tevayî nayên firotin. Ev tiştekî pir xerab e. Ji hemû nivîskar û rewşenbîran, partî û rêxistinan tê xwestin ko li ser vê rewşa ne durist bisekirin, û destên xwe li ser birînan deynin, û derman bikin.

Ev rewşa ne durist pir girêkên ne saxiyê di laşê tevgera rewşenbîriya Kurdî de çêdikin. Yek ji van girêkan, rewşa abûriyê. Çaxê pertûk, kovar û rojname têne çapkirin, xerciyek pir mezin li wan dibe. Heger ew weşan xerciya xwe dernexe, piştî çend hejmaran, ez bawer im, wê bisekine. Herweha rewşa tevgera rewşenbîriyê jî qels dibe. Ango têkiliya di navbera xwendevan û berhem de namîne. Ango rola rexnegîr namîne. Wê gavê awayê nivîsandinê, celebên nivîskariyê, naveroka berheman û asoyê rewşenbîriyê diçilmise, pûç û bê ber dibe.

Li bajarê Istenbolê, tevgerek nûzayî dest pê bûye. Li dora neh-deh kovar û rojname tên weşandin. Pênc çapxaneyên Kurdî hene. Du-sê dezgehên Kurdî, ji bo rageyandin û weşanên Kurdî hene. Lê mexabin, herêmên Kurdistanê ji van tevgeran tevan bêpar in. li van weşanan qedexeye derbasî Kurdistanê bibin. Heger derbas dibin jî bi awayekî pir kêm û ne penî ye.

——————————————————————–

*Kovara Pirs-hejmar:20,sal:7,zivistan 2000.Li binxetê tê weşandin.

dilawerzengi@nefel.com

Kendisinin eline geçtiği ilk gün, önce röportajın uzunluğunu, ikinci gün ise güney Kurdistan ile ilgili bölümün gündem dışı olduğunu falan dillendirmeye başladı. Röportajı ikiye bölmek istediğini, nasname ile ilgili kısmını vereyim, ikinci kısmı daha sonra verebiliriz şeklinde konuşmalara girdi. Bende kendisine, kendisini yormamasını, nasnamenin bu röportajı kaldıramayacağını, beni de boşuna oyalamamasını, neden yayınlamayacağınızla ilgili yazılı bir cevap gönderin konuyu bitirelim dedim. Kendisine röportajı ilettiğimden beri 3 gün geçti, bu arada mail ve msn üzerinden de iki kez haber göndermeme karşın hala da bir cevap almış değilim. Doğrusu son zamanlarda Kürtlere AKP yi adres olarak gösteren Nasname ekibinin geçen yılki Güney Kurdistanı tavaf etmesinden sonra yelkenleri tamamen indirip Güneyin kumpasına girdiği de gözlemleniyor. Aşağıya gidip nemalanan kalmadı nasıl olsa. Hayat maddidir ve parayı veren düdüğü de çalar. O yüzden kendilerine verdiğim 3 günlük zaman zarfında tarafıma herhangi bir cevap iletilmediği için söz konusu röportajı Peyamaazadi’de yayınlamayı uygun gördüm.

Dara Cibran

14 Nisan 2010

*********************

- Bize kendinden kısaca bahseder misin?

Merhaba Mahmut Hoca,

Sondan başa doğru gidersek, son 15 yıldır Yunanistan da siyasi mülteci olarak yaşıyorum. Şu anda siyasal sosyoloji dalında doktora yapıyorum, Atina Üniversitesi siyasal bilgiler fakültesinden 2004 yılında mezun oldum, aynı bölümün lisans ustu bölümünü de 2006 da bitirdim. Yakın zamana kadar da uluslararası bir bilgisayar şirketinde teknisyen ve eğitmen olarak çalışıyordum. Doktora tezime daha fazla zaman ayırmak için işimi bırakmak zorunda kaldım.

Siyasal faaliyetlerim Türkiye’deki üniversite yıllarında başlar. Sağ ele geçirilen gerillaların kulak ve burunlarının kesilerek, parça parça doğranarak öldürüldüğü, arkasından da zincirle tankların peşine bağlanıp köylerden dolaştırıldığı terör ortamında büyüdük. Homeros’un İlyada destanında geçen Truva savaşını hatırlarsınız, orada da Archileas Hektor’u öldürdükten sonra kağnısına bağlayıp sürükleyerek kendisiyle birlikte götürür. Amaç aşağılamak, onurunu beş para etmektir. Kürtçülüğe bulaşsın yada bulaşmasın, her kürdün hedef olduğu, 4500 köyün yerle bir edildiği, 5 milyon insanımızın yurtlarından kovulduğu bir dönemde benim de önümde cezaevi veya mültecilik dışında bir seçenek kalmamıştı. Kürdistan’daki bütün dinamikler büyük bir yıkım ve imha ile karşı karşıyaydı. Kürt gençliği de öyle. Devlet son 30 yılda Kürdistan’da kontra bir program uyguluyor, bu çerçevede Kürt gençlerini dağa çıkarıp öldürüyor, gerisini de hapishaneye sürükleyerek terbiye ediyor, eziyor. Kürdistan’daki son 30 yılda her Kürt bir şekilde nasibini aldı, benim de nasibime mültecilik düştü. Kimileri dağ başlarında kimliksiz vurulup törensiz gömüldüler, kimileri bedenlerini hapishanelerde çürüttüler, kimilerimiz dünyanın dört bir yanına savrulduk, kimilerimiz ise metropol merkezlerin varoşlarında sefaletle pençeleşiyor. Nihayet biz de sınıflı bir toplumuz ve her sınıf yada belli toplumsal kategoriler son 30 yıllık süreci farklı farklı yaşıyorlar. Demem o ki bazıları da genel çoğunluk kaybederken onlar kazandılar, varlıklı hale geldiler. Savaş onların ganimeti sayıldı. İşte son 15 yıllık  mülteci yaşamımın nedeni ve özeti bu.

- Nasname ile ne zaman tanıştığını hatırlıyor musun?

Evet, hatırlıyorum. Nasname sitesinden daha ilk çıkışından itibaren (Inter-Name) haberim olmuştu ve takip ediyordum. Sanırım Mart 2002 idi, Seyithan Kurij’in 1925 hareketi üzerine bir yazısı Nasname’de yayınlanmıştı. Makale her ne kadar “1925 Kürt Halk Hareketi” adını taşıyorsa da son derece yanlış bilgiler içeren üstün körü bir çalışmaydı.  O günkü sınırlı bilgilerimle bile hemen bir cevap (1925 ve Tarih Anlayışı Üzerine)  yazıp Nasname’ye gönderdim, keza Seyithan Kurij’e de ulaştım. Neki Seyithan aradan 8 yıl geçmesine rağmen metninde bir tek değişiklik bile yapma ihtiyacı bile hissetmeden yayınlamaya ve yaymaya devam ediyor. Bu yazının ciddi bir eleştirisi için Simko Sever in Tarih yazımı mı, “kutsal tarih” savunuculuğu mu? başlıklı yazısına göz atılabilinir. Nasname’ye o gün gönderdiğim metinden sonra Şükrü Hoca ile bir diyalogumuz başladı. O günden bugüne de diyalogum hiç kopmadı, hem Şükrü hoca ile hem de Nasname’deki dostlarla sürekli diyalog halindeyim.

Sitede yazma meselesine gelince, 2002 yazında Şükrü Hoca benim de içinde yer aldığım 30 belki de 40’a yakın kişiye bir mail-davet göndererek Nasname’yi kişisel inisiyatifinden çıkarıp daha geniş kesimlere hitap edecek Kurdistanî bir platforma dönüştürmek isteğini iletmiş ve bu anlamda içinde yer alıp almayacağımızı sormuştu. Çok kısa ama öz olan davetine ben pozitif cevap verdim. Bundan sonraki yazışmalarımız (yaklaşık 2 aylık süreç) yayın ilkelerini tartışma babında geçti ve nihayet Ağustos 2002’de Nasname’ye ilk yazımı (Geçmiş Muhasebe, “Yenilenme” ve Yeni Dönem Üzerine ) göndermiştim. Bu arada bir şey daha belirtmeme izin verin. Nasname’de ne zaman iç tartışma yada rahatsızlık baş gösterse genellikle Nasname Şükrü Gülmüş ile eşit değildir türünden laflar edilir. İyi de bu lafı ilk dile getiren ve Nasname’yi kendisi ile özdeş olmaktan çıkarmak isteyen Gülmüş’ün kendisidir. Son zamanlarda Berzan Botî arkadaşın Nasname’den ayrılmasından sonra daha sıklıkla ifade edilir oldu bu. Sanırım Nasname’nin sorunu bu değil. Çünkü ben de içinde yer aldım, sadece yazar olarak değil, Şükrü hoca ile birlikte editörlüğü de birlikte yaptığımdan biliyorum, sorun birbirine hiç benzemeyen, ortak noktaları çok sınırlı bir sürü insanın benzemekte ısrar etmelerinden kaynaklanıyor. Ortak değerler yaratmak için hepimizin benzeşmesi gerekmiyor. Kanımca birbirine benzeyen, değerleri birbirine yakin olanların aynı, farklı olanların da farklı platformlarda yer almaları çok daha sağlıklı ürünler verebilir. Yahudi asıllı Alman filozof Mannheim faşizmi tanımlarken, onun yalnızca İtalya ve Almanya’da iktidara gelen güç olmadığını, esas olarak bütün toplumsal kesimleri tek bir doğruya getirmenin kendisi olduğunu ifade ediyor. Yanlış anlaşılmasın kimseyi faşizmle suçlamıyorum, ama zoraki benzerliklerde diretmenin adı en hafif tabirle totaliterliktir.

- Neden Nasname’ye katkı sunmak istedin?

Aslında Nasname’ye kastı sunmak kavramı bence isabetsiz. Ben iddialarımın ve kavgamın peşinde koşuyordum. Dolayısıyla ne yaptıysam kendime görev bildiğim için yaptım. Verdiğim emeğin ve harcadığım çabanın nedeni kişilere duyduğum özel sempatiler değil, Kürt halkının mücadelesine duyduğum inançla ilgiliydi. Yaptığım hiç bir şeyden pişman olmadığım gibi harcadığım zamanı, verdiğim emekleri birilerine karşı şantaj olarak kullanmanın da siyasal ahlakla bağdaşmadığı kanısındayım. O gün için Nasname Kürdistan sloganı ile ifade edilen şey benim yazmam için yeterliydi. Niyabet, Şükrü Hoca da PKK den gelen bir muhalif olarak benim de paylaştığım doğru şeyleri ifade ediyordu. Son 30 yılda Kürdistan’da uygulanan kontra programın üzerinden yürütüldüğü güç olarak PKK’yi bundan 10 yıl önce eleştirmek siyasal cesaret gerektiriyordu.  Şükrü Gülmüş’te bu cesaret vardı ve yazdıklarının arkasında duruyordu. Hatırlarsanız o zamanki Nasname logosunda “Zafer mümkün, cesaret gereklidir“ yazıyordu. İkincisi de herkesin “Bavê Îdris caşe” sloganıyla halaya durduğu bir dönemde Gülmüş Barzani’den Özür diliyorum çıkışıyla Güney Kürdistan’a sahip çıkmıştı.

2002 de Nasname zemininde bir dostluğa adım atarken özgür ve bağımsız beyinlerin gerekliliğinden de dem vurmuştuk. Son 20 yılda siyaset adına yapılan uygulamalarla bireyin ortadan kaldırıldığı, bu nedenle de yenilenme ve Kürt rönesansının bir ayağının da bağımsız Kürt bireyinin yaratılmasına bağlı olduğunu tespit etmiştik. Nihayet, savaş her zaman toplumsal dinamikleri tahrip eden bir olgu değildir, bazen gelecek güzel günlerin koşullarını da hazırlar. Örneğin bugünkü Avrupa demokrasileri korkunç savaşların sonunda ortaya çıktılar. Almanya, Fransa, İspanya, İtalya yada Portekiz son derece çetin günler geride bıraktılar, iç çatışmaları ve savaşları geride bıraktılar. Ama bu toplumlar savaşlardan örgütlü olarak çıkmayı başardılar. Bu savaşların sonunda ortaya çıkan sivil toplumsal alan gerek kişisel hakların gerekse de grupsal ve toplumsal haklarının peşinden kıskançlıkla koşan insanların eseriydi.

Bize gelince maalesef acımasız bir sömürge savaşının bütün toplumsal dokuları tahrip ettiği bir tabloyla karşı karşıyayız. 1923 Lozan sürecinden beri boynuna kölelik zincirleri takılan Kürt Ulusu’nun bütün değerlerinin ırzına geçilmiştir. Bu anlamda KÜRDISTANLI BAGIMSIZ BIREYLER CEPHESI oluşturmakla ilgili fazla iyimser değildim. Eğer gerçekten bağımsız bireylerimiz ve kişilikli kadrolarımız/ aydınlarımız olmuş olsaydı bu kadar kapsamlı bir karşı devrim programı hayat şansı bulur muydu bilemiyorum.

“Berlinische Monatsschrift” dergisinin 1784 Kasım sayısında Kant, aydınlanmayı şöyle tarif ediyor: “Aydınlanma, insanin kendisinin sorumlu olduğu olgunlaşmamışlıktan çıkısıdır. Olgunlaşmamışlık, insanin, bir başkasının yol göstericiliği olmaksızın, beynini kullanma güçsüzlüğüdür. Bir başkasının yol göstericiliği olmaksızın, eğer beyin yetmezliğinden değil de, o­nu kullanmak için gerekli cesaret ve kararlılıktan yoksunsa o halde olgunlaşmamışlığından kendisi sorumludur. Sapare aude ! Kendi beynini kullanmak için cesaret sahibi ol. Budur aydınlanmanın simgesel tabiri”(Çeviri bana ait, kavramlar birebir karşılık bulmayabilir).

Bundan dolayı da Nasname’nin üst baner’ine Kant’ın öğrenmek için cesaretin olsun sözünü koyduk. Bu tesadüfî olarak konulmadı, aslında hedeflediğimiz bir amaca işaret ettiği için çok anlamlı bulduk ve oraya yerleştirmiştik.

Kürt toplumunun aydınlanmasının ve yenilenmesinin ilk şartı kanımca özgür beyinlerdir. Nasname’nin işlevi de burada önem kazanıyordu. Daha ilk günden beri bizi diğerlerinden ayıran en önemli özelliğimiz resmi ideolojilerin (dar örgütsel mentalitelerin) dışında özgür bir Kürt bireyi gibi olaylara bakabilme cesareti göstermiş olmamızdı. Biliyorsun grup psikolojisinin en önemli özelliği bireyi ve ona bağlı bir çok değer ve olgunun ortadan kaldırılmasıdır. Kolektif kimlik edinme kaygımız çoğu kez bireyselliğimizden feragati dayatıyor. Bu noktada bireyler kendilerinin inanmadığı grup doğrularına inanmış gibi yaparlar. Hatta çoğu kez gerçekten de inanırlar. İşte bu psikoloji her türlü resmi ideolojinin ve grup- örgüt doğrularının da üreme merkezi gibi iş görür. Nasname zemininde bir araya gelen arkadaşlar olarak sadece sömürgecilerin bize dayattığı haksızlıklar karşısında değil, mücadelenin kendi içindeki yalanlarını, ayak oyunlarını, öfkemizi kabartıp, keyfimizi kaçıran, kişilikleri pespaye eden iktidar denilen o lanetli tılsımı da eleştirilerimizin odağına koymuştuk. Tamda bundan dolayı bir süre sonra Kürdistanlı örgütlerde mağdur olan, haksızlığa uğrayanlar Nasname’de soluklanmaya başlamışlardı. Hangi örgüte yüzünü dönseniz aynı suçlarla sicilleri kirlenmişti.

Gerek İmralı süreciyle hayata geçirilen kontra programa ilişkin değişik zamanlarda ortaya attığımız düşünce ve görüşler, gerek PKK konusunda, gerekse de Güney Kürdistan sorunu konularında tartıştığımız çerçevenin hayat tarafından doğrulandığını okuyucularımız söz konusu metinlerimize göz atarak kolaylıkla tespit edebilirler. O dönem bunları tartıştığımız için küfür edilmedik bir kulak arkamız bile kalmamıştı. Bugün kendilerini PWD-Kürdistan olarak adlandıran ekibin anlatımları ile geçmişte bizim PKK’nin iç işleyişi, kadro sorunu ve PKK aracılığıyla Kürdistan’da uygulanan kontra programın boyutlarını açıkça deşifre etmesi noktasında tespitlerimiz üst üste düşüyor. İlgilenenler o dönemki yazılarımıza bakabilirler.

- Nasname’ye yazılarınızın yanı sıra ne tür katkılar sundunuz, hatırlıyor musunuz?

Nasname’ye temel olarak yazılarımla destek olmaya çalıştım, onun dışında Nasname’ye maddi olarak katkım olmadı, olduysa da bir iki aylık domain parası vermiş olabilirim, ondan da emin değilim. Ancak Nasname bir süre sonra kendini de aşan bir yere gelmişti. Kürdistan’da yakından takip edilen, Kürt kamuoyuna doğru bilgi veren ve kendine özgü tarzıyla değişik bir çerçeve öneren, birçok yazarının ve okuyucularının da katkılarıyla ciddi bir çekim merkezi olmuştu.. Katıldığım günlerde o güne kadarki toplam ziyaretçi sayısı 28 bin iken, 2004 yılına gelindiğinde günlük 70 bin ziyaretçiye ulaştığımız oluyordu. Hatta o zamanki alexa ölçümlerine göre Kuzey Kürt siteleri içinde birinciliğe, Kürdistan genelinde ise 4. sıraya yükselmişti. Ama yinede nitelik olarak istediğimiz yerde olmadığımızı kendimiz de tespit ediyorduk. İnisiyatif tek kişi de olunca yanlışların, eksikliklerin olması da kaçınılmazdı. Yayın ilkeleri ışığında bir işbölümü kendisini zorunlu kılıyordu. Gerçi yapılan ilk Nasname toplantısı (ki ben katılamamıştım) fiyaskoyla sonuçlanmış ama biz yinede bir işbölümünde ısrar ediyorduk. Pratikte Nasname’nin politik konularıyla ilgili inisiyatif bana bırakılmıştı. Nasname’nin sahibi ve editörü olan Gülmüş kendisinin yolculuk, toplantı ve sağlık sorunları gibi durumlarda editörlüğü bana devretmiş, normal zamanlarda ise politik konularla ilgili her türlü inisiyatifi kullanma hakkı vermişti. İlginçtir bu dönemde benim dışımda hukuk talebinde bulunan kimse de yoktu. İşler nasıl olsa ahbap çavuş ilişkileriyle yürüyordu, neden başımızı ağrıtalım havası egemendi. O arada bazı siyasal konularda anlaşmadığımız konular gündeme geldi.

Senin de çok iyi hatırlayacağın üzere ben işlerlik kuralları, tüzük ve belli kurallar olmadan Nasname’de duramayacağımı açıkça belirtmiştim. Yeni döneme belli ilkeler tespit ederek, yayın kurulu oluşturarak girdik. Yanlış anımsamıyorsam sen o zaman da yayın kurulu başkanımızdın. Bu dönemden sonra yayın kurulunda alınan çoğunluk kararları ışığında uygulama yapılmış, ancak yer yer her arkadaşımızın eleştiri konusu yaptığı, beğenmediği, hoşuna gitmeyen uygulamalar da gerçekleşmişti. Kısaca ben Nasname’de yazar ve bir dönem de eş – editör olarak yer aldım.

- Nasname’den ne zaman ve nasıl ayrıldınız?

Nasname’den 9 Haziran 2005 te ayrıldım, ayrılık gerekçelerimi o zaman Bir Veda Yazısı, Nasname’den Ayrılıyorum başlığıyla yine Nasname’de yayınlamıştım, ona ekleyecek başka bir şeyim yok. Biz o zaman iç sorunlarımızı kurullarda tartışıp sonuçlandırdık ve bazı konularda anlaşamadık, anlaşma olanaklarım kalmadığı için son seçenek olarak ayrılmak zorunda kaldım. Nedenlerini şu an Nasname okuyucularına aktarmayı doğru bulmuyorum. Gerekli de değil kanımca. Nasıl ayrıldığıma gelince, Nasname’deki neredeyse bütün arkadaşlarla dostluk ilişkilerim devam ederek ayrıldım, bugün de çoğuyla görüşüyorum.

- Nasname’nin bugünkü profilinden memnun musunuz?

Nasname’nin son zamanlardaki yayın politikasının beni ifade ettiğini söyleyemem. İki temel konuda çok derin görüş ayrılığımız var. Bu konular Güney Kürdistan’a bakış ve Türkiye’de devletin kendi içindeki iktidar mücadelesinde Nasname’nin takındığı tutumla ilgilidir.

- Güney Kürdistan meselesini biraz acar mısınız?

Tarihsel olarak Güney Kürtleri Kuzeyi hep arka bahçeleri olarak algıladılar. Parçaların birbirlerine yegane güvence olduğunu göremediler. Oysa rahmetli Mustafa Barzani Mehabad Kürt Cumhuriyetinin Genel Kurmay başkanıydı. 1960lı yıllardan beri Güneyliler Kuzeyde kendilerini sunup savunacak örgütlenmelere destek oldular. Burada bir siyasal gücün diğer parçalarda da örgütlenmesinden ve oradaki mücadeleyi yükseltmekten ziyade diğer parçaları kendi amaçlarına feda etme anlayışı egemen. Bu, içinden geçtiğimiz bugünlerde çok daha nettir.

Güney Kürdistan’da 1991’deki Körfez Savaş’ında Kürtler, ancak kitaplarda idealize edilebilen topyekün bir ayaklanma gerçekleştirdiler. Güney Kürdistan yaklaşık bir hafta gibi bir zaman diliminde Kürtlerin denetimine geçti, de facto olarak Bağdat’la bütün ilişkiler kesildi. Irak merkezi otoritesinin Kürdistan’dan çekilmesiyle oluşan boşluk KÜRDISTAN BÖLGESEL PARLAMENTOSUNUN oluşturulmasıyla dolduruldu, 1992 de yapılan seçimlerle 105 sandalyeli parlamentonun üyeleri genel seçimlerle belirlendi, kısaca devlete geçişin bütün somut koşulları vardı.

Üniversiteler kuruldu. Merkez Bankası açıldı. Polis ve Ordu gücü oluşturuldu. Alt yapı hızlı bir şekilde sürdürüldü. Dahası bu başarılar, çok yoğun saldırılar ve provokasyonlara rağmen sağlandı. Uluslararası ilişki ve çelişkiler ve bölgenin “hassas”lığı nedeniyle kimse Kürt Devletini resmen tanımazsa da, Kürtler bütün oyunları boşa çıkararak, 10 yıl boyunca kendilerini yönetebilecek yetkinliğe ve demokratik geleneklere sahip olduklarını ispatladılar.

2003 yılına gelindiğinde ABD’nin Irak ile savaşı gündeme geldiğinde Kürtler kendi iradeleri dışında gelişen bu savaşta, kendi iradeleri ile doğru tarafta yer alarak ve savaştan, uluslararası arenada kabul görmüş ve uluslararası güvencelere bağlanmış bir devlet olarak çıkmayı esas almalıydı. Kürtlere piyango vurmuştu, Türk devleti ile ABD’nin ilişkileri belki de en kötü günlerini yaşarken Kürtlerle ABD’nin çıkarları ilk kez üst üste düşüyordu, ancak Kürtler önlerine çıkan bu tarihsel fırsatı değerlendiremediler. Kürtler bu kez de Güney Kürdistan da bir statü kazanamadılar ve bir devlet olarak çıkamadılar, korkarız ki bu yüzyılı da sömürge bir halk olarak geçireceklerdir.

- Irak seçimleri ve Güneyli Siyasal güçlerin tavrı konusundaki görüşleriniz nedir?

Elbette ki Irak seçimlerinin Kürtler ve Araplar açısından anlamı çok farklıdır. Araplar, 2003 yılında yıkılan devletlerinin ve haliyle de Arap otoritesinin yeniden inşası için çabalıyorlar. Irak seçimlerini, bu çabanın araçlarından biri olarak okumak ve Arapların hanesine bir başarı olarak yazmak gerek. Kürtler açısından ise Irak seçimlerini; Güneyli siyasal güçlerin Bağımsız Devlet stratejisine sahip olmadıkları, aksine Bağdat otoritesine bağlılığın stratejik bir amaç taşıdığının göstergelerinden biri olarak değerlendirmek gerek.

Kimileri Kürtlerin Bağdat yönetimine katılmasını Federasyonun bir gereği olarak düşünebilir. Ancak burada görülmeyen olgu; Irak’ın federal bir devlet olmadığıdır. Federasyon Latince bir kelimedir. Anlamı; BIRLIK veya SÖZLEŞME dir. İki veya daha fazla devletin kendi istemleri ile bir araya gelerek oluşturdukları siyasal örgütlenmedir. Oysa Irak´ta ne iki veya daha fazla devlet söz konusudur, ne bu devletler kendi özgür irade ve istemleriyle bir araya gelmişlerdir ve ne de böylesi bir örgütlenmeye uygun bir demokrasi kültürü vardır. Irak 2003 yılında yıkılmış bir devlettir. Dış bir müdahale sonucunda yıkılmıştır. Öncesinde, 1991 yılındaki ilk ABD müdahalesi sonrasında fiili olarak Bağdat´tan kopan Kürtler, 2003 yılında Bağdat´a koşarlarken “ Federal” bir devlet olduklarını söylemiş ve buna kendilerini inandırmışlardır. Ama Araplar ne bir Arap Federe Devleti oluşturmuşlardır ve nede Kürt Federe Devleti´ni tanımışlardır. Sadece bir dönemi atlatmak amacıyla Kürtlerin avunmalarına sessiz kalıyorlar.

1991 yılında, normal olmayan koşullar ortaya fiili bir Kürt Devleti çıkardı. Neki Güneyli siyasal güçler aradan geçen yirmi yıllık süre zarfında fiili olarak ortaya çıkmış Kürt Devleti´ni korumak ve bağımsızlığa taşıma basireti gösteremediler. Dünyada federal yapıların birer birer tarihe karıştığı bir dönemde Federasyonu keşfettiler! Sömürgeci devletlerin tehditlerine direnemediler. Dahası bütünüyle sömürgeci Devletlerin yönlendirmeleriyle hareket ettiler. Talabani´nin Irak Devlet Başkanlığı, Sömürgeci Devletlerin, Kürtlerin Bağdat´tan kopuşunu engelleme planlarının bir sonucudur. Türk basınına da yansıdı: Türkiye´den kalkan ve Talabani’nin karargâhına inen bir helikopter sonrası Talabani Irak Devlet Başkanlığına soyundu. Helikopter yolcularının daha önce Arap ve Acemlerle anlaştığını söylemeye gerek bile yok…

Talabani; kendisine sorulsun sorulmasın her fırsatta “ Kürt Devletinin hayal olduğunu “ söylemekten geri durmadı.

Oysa Güney Kürdistan’da halkın % 98i Bağımsız Kürdistan’dan yana tavrını ortaya koymuş bulunuyor. Bu oran, Kürdistan’ın diğer parçalarındaki Kürt Halkı için de geçerlidir. Yani Kürdistan’ın her parçasındaki Kürtler, Güneyde Bağımsız Kürdistan Devleti kurulması konusunda hemfikirdir. Bu nedenledir ki Barzani, bir taraftan Bağdat’ın otoritesinin tesisi için çabalarken, diğer taraftan salt popülizm olsun diye; “Bağımsız Devlet Kürtlerin de hakkıdır “ demekten geri durmuyor.

Eğer “Bağımsız Devlet kurmak Kürtlerin de hakkı “ ise; bu ” hakkı ” elde etmek için ortada duran tarihi fırsatlar neden değerlendirilmiyor? Uluslar, ancak devletlerarası yeniden paylaşım dönemlerinde devlet kurma şansı yakalamışlardır. Ve bu şans, bugün, dünyanın son klasik sömürgesi olan Kürdistan´in hiç değilse bir parçasının kurtuluşu ve Kürdistan´in diğer parçalarındaki Anti – Sömürgeci muhalefetin yükselişi için orta yerde dururken, neden Kürtlerin “Devlet kurma hakkı”, “Ben görmesem de bir gün olacak”lı bir bilinmez tarihe havale ediliyor? Neden Kürdistan’ın bir ülke olduğu gerçekliğine tepki duyuluyor? Neden KDP’li yetkililer “sinirin öbür tarafında pamuk, bu tarafında domates “yetiştirmek için çabalıyorlar?

Güneyli ve Güney´den nemalanan Kuzeyli siyasal güçler kendilerini “Federal Devlet” e inandırabilirler ve bizi “Felaket telalı” olmakla suçlayabilirler. Ancak söylenmesi gerek: Hiç bir anayasal ve devletlerarası garantiye sahip olmayan “Kürt Federe Devleti”nin yaşama şansı yoktur! Zaten Araplar bunu söylemekten de geri durmuyorlar. Defalarca, Kürtlerin Amerika ile giriştikleri “İşbirliği”ni ve  “Federe Devlet” ilanını kastederek; “Biz bunu Kürtlerin yanına bırakmayız!” demişlerdir/ demektedirler.

Güneyli siyasal güçler, Amerika ile giriştikleri “İşbirliği”nde, net siyasal projelere sahip olmadıkları için sadece kullanılmışlardır. ABD’nin “Kürt Federe Devleti”nin garantisi olduğunu düşünenler sadece kendilerini aldatıyorlar. Bunun için, ABD ve Birleşmiş Milletler´in Kerkük, peşmerge ve sorunlu bölgeler konusundaki tutumlarına bakmak yeterlidir. Serko Bêkes´in, www.newroz.com da  seçimler üzerine Aso Zagrasi ile yaptığı röportajda söylediği sözler önemlidir: “Amerikalıların bir temsilcisi bir basın toplantısında Kürtlere bir dizi sözler veriyor!! Bu kendi başına bir belge değil ki… Kürtlerin şimdiye kadar ABD ile imzaladığı tek bir belge yok. Ayrıca ABD’nin Kürtler adına bir dosyası da yok. ABD’nin Irak adı altında bir dosyası var.”

- Türkiye’de son zamanlarda gelişen olaylarla ilgili neler diyeceksiniz? Kürtler devletin kendi içindeki kavgalı duruşunda taraflardan birine yaslanarak neler elde edebilirler?

Öncelikle son tespitinizden başlayalım, Türk devleti yıllardır kendi içinde kavgalıdır. Kavga kuşkusuz tek nedene dayanmıyor, ancak en önemli nedeni Kuzey Kürdistan hareketini bütünüyle ortadan kaldırmak için Özel Harp Dairesi tarafından organize edilen son 30 yıllık kontra programı ile ilgilidir. Özal ve ekibinin ortadan kaldırılmasıyla arsa çıkan devlet içi çatışmalar günümüze dek devam ediyor.

Yıllardır Kürdistan’daki “savaş” ile Kuzey Kürdistan’daki Kürt Ulusal Hareketi’ni yönetebilecek mekanizmaları ele geçiren Türk Devleti, PKK üzerinden Kürt ulusal hareketini ulusal özünden boşaltarak amaçlarından uzaklaştırmış, Kürt kadrolarının büyükçe bir kesimini“Türkiyeli”leştirmiştir. Son 30 yıllık savaşın temel aktörü Türk Genel Kurmayı, söz konusu sürecin Türk Devleti lehine ortaya çıkardığı kazanımlardan MIT- Polis- AKP Ekibinin hanesine yazılmasına razı değildir. Şu an Türkiye yine bir yanda Ordu ve çıkarları ordu ile paralel olan kesimler ile AKP, MIT, Polis ve çıkarları bu blok ile özdeş olan iki blok arasındaki çatışmaya sahne oluyor. Çatışmanın derinliklerinde birde kökleri İttihat Terakki’ye kadar gidecek bir çelişki de yatıyor. O da devlet kurumlarını kimler, hangi kadrolar yönetecek sorunudur. İttihat Terakki’den beri kendisini devletin sahibi gören askeri bürokratik klik, geleneksel kadrolarla ve temsil ettiği siyasal güçleriyle sürekli kavgalıdır. Daha doğrusu bugüne kadar direksiyon askerlerin elindeydi. AKP iktidarıyla Türk siyasetinde iç dengeler ilk kez geleneksel kadroların lehine döndü. Bunu hazmedemeyen askerler eski güçlerini elde etmek, toplumu hizaya getirmek için peşi sıra darbeler planladılar/planlıyorlar. Devlet içi güç odaklarının çatışmasında Kürtlerin de taraf olmasını önerenler Kürtleri sömürgecilerin vicdanları ile baş başa bırakıp onları siyasetsiz bırakmanın bir başka adıdır. Bu çatışmada Kürtler taraf olurlarsa bertaraf olurlar. Kürtler kendilerine taraf olmalıdırlar, sömürgeci siyasetlere değil !Güney Kürdistan’da Kürtler Bağdat’a Kuzey de ise Ankara’ya yüzlerini dönmüşler. Neyin karşılığında peki? Mesela son zamanlarda tartışılan Anayasa değişiklik paketi yada Kürt açılımını ele alalım.

AKP’nin, 3ü geçici 30 maddelik “Anayasa değişiklik paketi”, bazı Kürt çevrelerini heyecanlandırsa da, “değişiklik paketi”nde ne Türkiye´deki emekçi sınıfların yararına ve ne de Kürt Ulusu’nun kolektif haklarına dair “yeni” bir düzenleme söz konusu değildir. Nasıl ki, büyük bir gürültü ile kamuoyuna deklere edilen ve adı “Kürt açılımı” olarak başlayan “Kürt Paketi”, sonradan önce “demokratik açılım” ve “milli birlik projesi”ne, giderek Meclis Başkanı M. Ali Şahin´in deyişiyle “Beladan Kurtulma Projesi”ne dönüştürüldüyse; “Anayasa değişiklik paketi” de AKP’nin kendisini garantiye alma “Paketi” ne dönüştürüldü.

İktidara geldiği günden beri, ordunun ve ordunun harekete geçirdiği yüksek yargı organlarının, üniversitelerin, muhalefet partilerinin ve “Sivil toplum kuruluşları”nın saldırıları ve kuşatması altında olan AKP; arkasına aldığı ABD ve AB desteğiyle MIT ve Polis Ekibiyle birlikte hem Türk Devleti’ni yeni rolüne uygun bir şekilde yeniden organize etmeye; hem saldırıları karşı saldırılar ve pazarlıklarla bertaraf etmeye; hem “Kürt açılımı”, “Alevi açılımı”, “Roman açılımı ” ile toplumsal desteklerini arttırmaya ve hem de “demoklesin kılıcı” gibi üzerinde sallanan “kapatılma” tehditlerinin önünü kesmeye çalışmaktadır.

Yani “Anayasa değişiklik paketi”; Türk toplumunun “demokratik standartlarını yükseltme” ya da Kürtlerin – asgari de olsa – kolektif haklarını tanımayı içermiyor. Devlet içi güç odaklarının çatışmasında, bir tarafın ihtiyaçlarını karşılamak amaçlı olarak hazırlanmış bir “Paket”tir söz konusu olan. Darbecilere yargı yolunu açan madde, “Paket” in bu özelliğini kamufle etmeye yönelik bir madde olarak konmuştur.

Kürtler Ortadoğu’da 40 milyonluk nüfusuyla vatansız ve kimliksizdirler. Utanç vericidir. Eğer siyasal olarak her ulus gibi doğal haklarımıza kavuşmak, onurlu yaşamak ve çocuklarımıza iyi bir miras bırakmak istiyorsak önümüzde tek seçenek var. Bağımsız Kürdistan. Hemen yarın gerçekleşecek bir proje olduğu için değil, ancak sömürgeciler karşısında pazarlık gücümüz olsun istiyorsak tek reel program bu olduğu için sahiplenmeliyiz. Bugüne kadar sömürgeci devletlerin başkentlerine sevdalananların, yıllardır federasyon tezini dillerine pelesenk edenlerin elinde somut bir kazanım var mı? İddiası olanlar varsa beri gelsin.

Dara Cibran

Atina, 11 Nisan 2010

daracibran@gmail.com

İlerlemeci paradigmadan kurtulmak!

1.      Kelimelerin, kavramların kullanılışıyla ilgili bir sorun var. Bu durum kavramların manipülasyona açık olmasıyla da ilgili. Bir şey söyleniyor, kabul görüyor ve sorgulanmadan, “gerçekten öyle mi?“ sorusu bir daha sorulmadan kullanılmaya, kesinliğinden şüphe edilmeyen “hakikât” olarak sunulmaya devam ediyor. Mesela yukardan devrim öyle bir şey. Aslında yukardan devrim demek, anlam karşıtlığı olan, antınomik iki kelimeyi yan yana getirmek demektir. Başka türlü söylersek, tam bir oxymoredur. Mâlum, devrim denilenin bir içeriği olması gerekir. Oysa, yukardan devrim dendiğinde bu Osmanlı Padişahının da, Osmanlı Paşalarının da devrim yapabileceği anlamına gelir. Osmanlı Sarayında “devrimci”,”ilerici” unsurlar olduğunu düşünmek abesle iştigal değil midir? Bu konuda neler söylemek istersin?

Evet, bazı kavramlar birileri tarafından ortaya atılıyor ve hiç sorgulanmadan kabul görüyor. Bu “yukardan devrim” denen şeyin ilk kimin tarafından ortaya atıldığını bilmiyorum. Ama yıllar yılı karşımıza çıkar. Sanırım ilk önce Bismark’ın, dağınık Alman prensliklerini birleştirip tek bir kapitalist ulus devlet yaratmasını izah etmek için kullanılmıştı. Bismark’ın “demir el”i ile yapılan bir “devrim”! Buyrun bakalım! Hem de “sosyalistleri yasaklama yasası” ile gerçekleştirilmiş bir “devrim” bu. Yani aslında tam ve gerçek anlamıyla bir karşıdevrim. Buna niçin devrim dediler? Çünkü kapitalistleşme yolunda bir gelişme var. Onların devrimden anladıkları, kapitalist ilerlemeden başka bir şey değil.

Bunun, ilerlemeci paradigmanın marifeti olduğu açık. Devrimi, ezilen kitlelerin yeni, eşitlikçi ve özgürlükçü bir toplum oluşturmak için ayağa kalkması olarak değil de, ne pahasına olursa olsun kapitalist ilerleme, kapitalist düzleme ve standartize etme girişimi olarak anlayanların uydurduğu bir kavram. Zaten böyle bakacak olduktan sonra bu kapitalist standartlaştırmaya yukardan devrim adını vermek de fazladır, çünkü tarihte bu tür girişimlerin hepsi yukardan olmuştur. İşçi ve köylü kitleleri kendilerini bile bile cendereye sokmayacaklarına göre, bu tür “ilerlemelerin” hepsi yukardan, kapitalist sınıflar ya da kapitalist bürokrasiler tarafından yapılmıştır. İşte bu, ilerlemeci üretici güçler teorisinin vardığı vahim noktadır.

Eğer Bismark yukardan devrim yapmışsa, Hitler de yukardan devrim yapmıştır, Kenan Evren de yukardan devrim yapmıştır. Hitler az mı geliştirdi Alman kapitalizmini, az mı yollar açtı, Yahudi-köle emeği kullanarak? Az mı modernleştirdi Almanya’yı? Hakkını yemeyelim şimdi. Bismark’ı yukardan devrim diye kutsayanlar “yukardan devrim”lerinin nerelere uzandığının üzerinde düşünsünler. Evet evet, Kenan Evren de öyle. O da demirden bir elle ve solcuları ezerek Türkiye’yi kapitalizm yolunda ilerletmedi mi? O zaman neden şikayet ediyoruz ki. Evet, Evren, Atatürk’ün yolunda olduklarını söylerken hiç de sahtekârlık falan yapıyor değildi. Belki de söylediklerinin arasında tek gerçek buydu. Ama ta doğduğu günden beri Kemalist ilerme paradigmasının kölesi olan solumuz tüm enerjisini Atatürk’le Kenan Evren arasındaki zıtlığı göstermeye harcadı. Oysa bir zıtlık değil, devamlılık söz konusuydu.

Yukardan devrim diye bir şey yoktur. Yukardan yapılan her şey, isterse “devrim” desin kendine, bal gibi karşıdevrimdir ve devrimin düşmanıdır. Bir tek devrim vardır, o da aşağıdan toplumsal devrimdir. Hatta burada aşağıdan sözcügü bile fazladır. Çünkü devrim sadece ve sadece aşağıdan, kitlelerin iradesiyle gerçekleştirilebilen büyük bir toplumsal ayağa kalkış, değişim ve Fikret Başkaya’nın bir toplantıda ifade ettiği biçimiyle emansipasyondur.

2.      Sorunun devamı olarak, Türkiye’de 1908 İttihatçı darbesi ve 1923 Kemalist darbe ve sonrasında bir yukardan devrim gerçekleştirildiği söylendi, söyleniyor, üstelik buna inananların sayısı da az değil. Osmanlı Paşaları, devlet bürokrasisi tarafından bir devrim gerçekleştirilebileceğini düşünmek, olaylara, şeylere, tarihsel sürece uzaktan bakmak anlamına gelmiyor mu? Kavramların böyle yerli yersiz kullanılması, müthiş bir ideolojik bunalıklık yaratıyor ve bu tür ideolojik manipülasyonlarla rejimin gerçek niteliği gizleniyor. Böyle bir anlayış sola da musallat olmuş durumda. Kapitalizmin önünü açmak, iktidarı pekiştirmek amacıyla yapılanların ‘devrim’ olarak sunulması sadece Türkiye’ye özgü bir şey mi?

Osmanlı paşaları da bir “kurtuluş”un peşindeydiler; devletin kurtuluşunun. Bunun ancak Batının yolundan gidilerek, modernizasyonla gerçekleşeceğini düşündüler. Tanzimat, daha sonra 1908 İttihatçı darbesi ve 1923 Kemalist hareketi bu yönelişin ürünleridir. Doğal olarak yukardan-zorlayıcı ve o ölçüde de halk ve emekçi düşmanı, yukardan kapitalist modernleşme girişimleridir bunlar. Devrimle ve devrimcilikle bir ilgileri yoktur. Hepsi, çalışan kitleleri baskı altına alan karşıdevrimci atılımlardır. Bizim solcularımız, Menşevik üretici güçler teorisinin etkisinden kurtulamadıkları için bu hareketleri kendilerine müttefik görürler. Zaten kendileri de iktidara geldiklerinde benzeri şeyleri yapacaklardır. İttihatçıları, Mustafa Kemal’i ve Stalin’i sonuna kadar savunmaktan vaz geçmemelerinin nedeni budur. İnsan bindiği dalı keser mi? Kemal’in ve Stalin’in işçi ve köylü düşmanı eylemlerini mahkûm ettikleri an kendi gelecek iktidarlarının perspektifini de karartmış olacaklarını çok iyi biliyorlar.

Ne var ki, Türkiye solunun bu yönelimini Türkiye’ye özgü bir şey olarak görmemek gerekir. Devlet iktidarı aracılığıyla bir “toplumsal değişim” gerçekleştireceğini iddia eden dünyadaki tüm sol bürokrasiler bu ilerlemeci paradigmanın takipçisidirler. Türkiye solunun özel konumu ise, Kemalist devlet geleneğinin gücünden gelmektedir. Bu gelenekle savaşmak yerine, onu sahiplenmek kolaylarına geliyor. Zaten neden savaşsınlar ki. Kendileri de gelecekte aynı baskıcı bürokratik yöntemleri uygulayacaklarına göre….

3.      Türkiye’de sol hareket, rejimi tartışmaya yanaşmıyor. Rejimin putlarını, tabularını sorun etmiyor. Rejimi tartışmaya çalışanları da kendinden saymama, dışlama eğilimi çok güçlü… Sence bu durum nasıl açıklanabilir?

Çünkü sol hareket kendini gelecekteki iktidar olarak, gelecekteki devlet olarak planlıyor. İktidara gelecekler ve aynı Mustafa Kemal gibi, aynı bugünkü rejim gibi halkın ensesinde boza pişerecekler. Aynı Stalin gibi, ilerleme adına emekçileri zorla iş kölesi haline getirecekler. Aynı onlar gibi milliyetçi bürokrasiler olarak konumlanacaklar. Ne diye geleceklerini karartsınlar ki. Bugüne kadar şu ya da bu yolla herhangi bir ülkede iktidara gelmiş sol bürokrasilere bakın. İktidara gelir gelmez devlet baskısının, baskı rejiminin ve milliyetçiliğin en kararlı savunucuları olmuşlar ve bunu pratiğe geçirmişler. Bir ülke ve milliyet adını taşıyan bir sol bile utanç vericidir. Bir sol hareket kendini bulunduğu ülkenin adıyla ya da hakim ulusun adıyla adlandırıyorsa, o geleceğin milliyetçi bürokrasisinin temsilcisidir demektir ve zaten bugün Türkiye solunun esası bundan başka bir şey değildir.

4.      Sol hareketin ‘yeniden düşünmeyi’ radikal bir biçimde gündemine almadan, rejimi tartışmaya cesaret etmeden yol alması, inandırıcı-güven verici alternatif bir toplum projesi üretmesi mümkün mü?

Sol hareketin ufkunda böyle bir proje olduğunu hiç sanmıyorum. Onların derdi- günü özel ideolojili kendi örgütlerini güçlendirmektir. Kitle hareketlerine girmelerinin, destek vermelerinin nedeni de budur, yoksa o hareketi düşünmek değildir sorunları. Ayrım noktası tekel işçilerinin direnişinde ortaya çıkmıştır. İpler kimin elinde olacaktır. Sınıfın elinde mi, yoksa örgütlerin elinde mi? İşçiler dayanışmaya taraftar. Gelsinler, desteklesinler, bu iyi bir şey diyorlar. Ama ele geçirmeye yoklar. Bunu istemiyorlar. Orada dur diyorlar. Bakın, bugün tekel işçileri en büyük birleştirici güç olduklarını gösterdiler. Herkes orada. İşçi mücadelesi herkesi birleştirdi. Ama bu, örgütlerin işçilere dışarıdan verdikleri “bilinç”le olmadı. İşçi sınıfının kendiliğinden dayanışma bilinciyle oldu. İşte burada sol “yeniden düşünmeli”dir. Esas olan sınıfın kendisi mi, yoksa sol grupların kerameti kendinden menkul özel örgütleri mi? İşçilerin bu tür özel örgütlere ihtiyacı yok, bunlar işlevsel de değiller. İşçilerin kendi özörgütlenmelerine ihtiyacı var, işlevsel olan bu.

Sol, eğer gerçekten bir toplumsal devrim istiyorsa iki şey yapmalıdır: 1. Devrimi yeniden düşünüp, ilerleme paradigmasını, dolayısıyla Türkiye ve dünya tarihindeki emekçi düşmanı Kemalist ve Stalinist ilerleme pratiklerini reddetmeli; 2. İşçi sınıfına yabancı özel örgütlenmeleri dağıtıp işçi sınıfının özörgütlenmesine destek olacak yeni ve birleşik bir örgütlenme pratiğine girmelidir. Böyle bir yöneliş, solun, ulusalcı ya da liberal mihrakların ihtiyat kuvveti olma pratiğinden kurtulmasının ve ezilen kitlelerle gerçekten kaynaşmasının yolunu da açacaktır.

Ö.Ü. Teşekkür ederiz…

G.Z. Ben de size teşekkür ediyorum…

10 Şubat 2010

Hocam ilk sorum şu: ‘Devrimi Yeniden Düşünmek’ başlığını taşıyan yazınızda, “… eleştirel-devrimci bir teori olması gereken marksist teorinin başına gelenler ibret vericiydi. Teori önce donduruldu, şeyleştirildi, reifiye bilgi haline getirildi, eleştirel-bilimsel özü aşındırıldı ve giderek bürokratik yozlaşmaya uğramış işçi örgütlerinin, sol-sosyalist-komünist partilerin, daha sonra sosyalist denilen ama adından başka sosyalizmle ilgisi olmayan rejimlerin meşrulaştırıcı resmi ideolojisi haline getirildi” diyorsunuz. Bunu biraz açar mısınız?

Teori eleştirelse teoridir, eleştirdiği için, eleştirebildiği için teoridir. İdeoloji gerçeğin üstünü örtmek, anlaşılmasını engellemek, velhasıl teorileştirilmesini, anlaşılabilirligini engellemek içindir. Teorinin önü açıktır, eleştiriye dayanır ve eleştiriyle yol alır. Oysa ideoloji tartışmayı yasaklar. Verili durumu esas alır ve ona itaati vâzeder… Başka türlü ifade edersek, ideoloji anti-teoridir. Marksizm esas itibariyle eleştirel bir teoridir. Düşünmek eleştirmektir. Biliyorsunuz Fransız filozofu Alain, “düşünmek hayır demeyi bilmektir” diyordu. Etimolojik kökeni Kadim Grekçe theorien olan teori, bakmak, gözlemek, incelemek… demek. Anlamanın yolu radikal eleştiriden geçer, eleştiri yoksa anlama diye birşey, dolayısıyla teori de yoktur. Kim şeylerin anlaşılmasını ister, kim anlaşılmamasını, üstünün örtülmesini ister? Bu yüzden entellektüel ideolojik dayatmaların karşısında durabiliyorsa entellektüeldir. Entellektüeli entellektüel yapan onun herşeyi eleştirebilme istidadı, iradesi ve yeteneğidir. O hiçbir tabuya hiçbir ‘resmi gerçeğe’ itibar etmez. Hiçbir kiliseye tâbi değildir. Duruşu, konumlanışı sadece düşünsel-entelletüel mahiyette değil, aynı zamanda etiktir.  Kimin neden eleştiriye ihtiyacı var, kimin neden şeylerin, olguların, süreçlerin üstünü örtmekte çıkarı var? Entellektüel, şeylerin neden ve nasılını merak edendir. Bu amaçla işe soru sorarak başlar. Marx’ın ilk önemli eserlerinden birinin başlığı ‘Ekonomi Politiğin Eleştirisine Katkı’ idi. Eleştirel olduğu için düşünceyi ileriye, bir üst basamağa taşıyabildi. Onun ardından gelenlerin Marx’ı eleştirmek de dahil, eleştiriyi bir üst aşamaya taşımaları gerekirken, orada durdular. Sadece durmakla da kalmadılar Marx’ın teorisini dondurdular ve onu tuhaf bir ideolojiye dönüştürdüler. Marks’ın teorisi Stalinizimle birlikte kutsallaştırılıp-tabu haline getirildi… Tabu yasaklanarak korunandır… Belirli bir eşik aşıldığında artık teoriden eser kalmamıştır. Bir kere teori ideolojiye, karşıtına dönüştürüldüğünde artık aydınlatmaz, karartır… Marx, yaşadığı dönemde kendi teorisinin başına gelecekleri sezmiş olacak ki, ‘ben marksist değilim’ demişti… Fizik alanından bir örnek verelim. Mesela Albert Einstein, fizik bilimini bir üst aşamaya nasıl taşıyabildi? Galileo’yu, Newton’u eleştirebildiği için… Marx sonrası marksistlerin Marx’ı da eleştirerek yola devam etmeleri gerekiyordu ama tam tersini yaptılar, teoriyi dondurdular. Elbette her zaman istisnalar vardı ama sonuçta istisna kuralı doğrulamak için değil midir? Oysa bir teorinin hayatiyeti eleştirdiği, eleştirebildiği durumda mümkündür. O zaman ne oldu, Gramsci anlamında ideolojik hegemonya üstünlüğü karşı tarafa geçti.

Onun için mi yazınızın başlığını ‘devrimi yeniden düşünmek’ olarak koydunuz? Bu sol devrimi artık düşünmüyor demeye mi geliyor?

Teori ideolojiye dönüştürüldüğünde, eleştirel devrimci bir teori olan marksizm artık sahnede yoktu. Her ağzını açanın söze Marx’la başlaması, tuhaf bir folklor haline geldi… Sol, düşünmeyi, sorgulamayı, araştırmayı bir yana bıraktı. Sanki Fuerbach üzerine 11. tez bu sefil tavrı benimsemenin gerekçesi yapıldı. Biliyorsunuz 11. Tez : “ Filozoflar bu güne kadar dünyayı yorumlamakla yetindiler, oysa sorun onu değiştirmektir’ der. Buradan Marx sonrası sol şöyle bir sonuç çıkarmış gibi görünüyor: ‘ anlama işi tamamsa ve bu işi de Marx yaptığına göre, biz de artık değiştirme işine girişebiliriz… Maalesef Ortalama bir sol parti yöneticisinin, ortalama bir militanın yaklaşımı budur… Okumaz, araştırmaz, merak etmez, çevresinde hâlâ bu işle ilgilenen kalmışsa onu suçlar, küçümser… Bu kafayla dünyayı değiştireceğini sanır. Ona göre reçete hazırdır, yapılması gereken reçeteyi uygulamaktır, önemli olan eylemdir… Burjuva kafasıyla yeni ve farklı birşey yapacağını sanır. Siz bir kere pusulayı şaşırdınız mı, artık istediğiniz kadar eylem yapın bir kıymet-i harbiyesi yoktur.   Bir kere sol saymadığı, ‘kendinden saymadığı’ hiçbir şeyi okumaz. Solda da sadece kendi örgütünün, partisinin, fraksiyonun yazdıklarını okur ama onların birşey yazması, yazdıklarının bir kıymet-i harbiyesi olması pek mümkün değildir. Böylece okumamanın mazereti de üretilmiş oluyor ve devrimci militan huzura kavuşuyor. Beyin bir tek sizde yok ki, karşı taraftakiler de pek ala düşünebilir ve düşünüyor. Yaklaşık son 30-40  yılda sol dışında herkes düşünüyor, yazıyor, anlamaya çalışıyor kimisi burjuva düzenini meşrulaştırmak için, kimisi de entellektüel kaygılarla, namusluca… ama solun o tarakta bezi yok gibi… Mesela günümüz kapitalizminin ortaya çıkardığı sayısız kötülüklere dair soldan derinlemesine tahliller son derecede yetersizdir. Solun bir kültür endüstrisi eleştirisi yok, bir teknoloji eleştirisi, bir reklam eleştirisi yok… Yeni proleterleşme biçimine dair söyleyecek sözü yok… Bu alanlar önemli birer ideolojik hegemonya alanı değil mi? Bazı kalıpları sürekli tekraralayan bir sol bu… Bu kafayla yeni ve farklı birşey söylemesi de, yapması da zaten mümkün değil.  Benim demek istediğim şu: Biz ideolojik hegemonya savaşını kaybettik, düşünsel-kültürel hegemonya üstünlüğünü karşı tarafa kaptırdık. Bir kere bunu kabullenmek zorundayız. Hiç birşey olmamış gibi davranmanın, kendini aldatmanın bir mânâsı yok. Eğer bu savaşı yeniden kazanmak istiyorsak, ideolojik hegemonya üstünlüğünü yeniden ele geçirmek istiyorsak, işe yeniden düşünerek başlamamız gerekiyor. Yani geçmişin ikircikli olmayan radikal bir eleştirisini yaparak işe başlamamız gerekiyor… Yeniden düşünmeye başlamamız gerekiyor. Biliyorsunuz, düşüncenin eyleme önceliği vardır, düşünerek ve anlayarak bir işe girişirsiniz… Elbette bu düşünceyle eylem arasındaki diyalektik ilişkinin hafife alınmasını gerektirmez.

Neden böyle oldu peki?

Teori şeyleştirildiği, reifiye edildiği, dondurulup-kalıplaştırıldığı, ideolojiye dönüştürüldüğü için…  Reifiye olmuş [şeyleşmiş] bilgi ölü bilgidir ve ölü bilgiyle gerçeği anlamanız, bilince çıkarmanız mümkün değildir… O zaman düşündüğünüzü sanırsınız ama esasında boşa kürek çekiyorsunuzdur… Sosyal süreç sürekli değişip, yenileniyor, değişimi yakalayıp-bilince çıkarmak, yeni düşünsel araçlara [eleştirel teoriye] sahip olduğunuz durumda mümkündür.

Teorinin ideolojiye dönüşüp, içinin boşalması ne zamana rastlıyor? Stalinizmle Marksist düşünceden bütünüyle kopulduğu söylenebilir mi?

Bence süreç, Stalinizmin yerleşmesinden önce başladı. Marx’ın ölümünden sonra Marksist düşünce, örgüt bürokrasilerinin iktidarını meşrulaştıran bir öğretiye dönüşmeye başladı. Tabii kesin kopuş, Stalinizmin yerleşmesiyledir. Stalinizmin Marx’la ve marksist teoriyle ilgisi sadece söylemdeydi. Stalinizm her şeyiyle marksizmin tam bir inkârıdır. Aslında eleştirel-devrimci bir teori olan Marksizm değil de marksizmin deforme olmuş, içi boşaltılmış versiyonuydu söz konusu olan. Bilinen anlamda bir resmi ideoloji söz konusuydu. Ve söz konusu bağnaz resmi ideoloji Stalinist otokrasiyi meşrulaştırmanın ve dayatmanın hizmetindeydi. Başka türlü ifade edersek, Stalinizm Marksizmin anti-teziydi…

Eğer öyleyse Türkiye’de ve dünya’da neden hâlâ Stalinizm hayranları var?

Sanıyorum bu sorunun cevabını yukarda verdik. Marksizm  eleştirel-devrimci bir teori olması gerekirken bir ideoloji, bir dogma, bir inanç kategorisi haline gelince, kalıplaştırılıp-dondurulunca, insanların Stalinizmde tecessüm edene inanmaları, o yolda ısrarcı olmaları, ona inanmaya devam etmeleri anlaşılır bir şeydir. Eğer, Stalinist otokrasi, onun boğucu dikta rejimi sosyalizm sayılıyorsa, kişinin ona hayran olması işin doğası gereğidir. Bir şey daha var: Stalinist olmak rahatlatıcı birşey. Bütün sorunlar orada çözülmüş ve/veya çözülme yoluna girmişse, tüm sorunların çözümünün anahtarı eldeyse, düşünmeye, okumaya, araştırmaya, şüphe etmeye de gerek kalmaz tabii… Bir dine tapan için o din nasıl tartışma konusu değilse, bir din, değilse de dogma mertebesine çıkartılmış, tabulaştırılmış bilimisel sosyalizm denilen de asla tartışma konusu yapılmaz, zira o olumlu olan ne varsa bünyesinde barındırmaktadır. Bir zamanlar sol parti yöneticileri ve sendika bürokratları tarafından işçi sınıfının bilimi söylemi çok kullanılırdı. Oysa işçi sınıfının bilimi diye birşey hem mümkün değildir, hem de saçmadır. Aynı şekilde proletarya kültürü [proletkült] de çok kullanılırdı. Oysa bu uyduruk söylemin bu dünyada reel bir karşılığı olması mümkün değildi…

Aynı yazıda Leninist örgüt modelinin vazgeçilmez ilkesi olan ‘demokratik merkeziyetçiliğin’ bir oxymore olduğunu söylüyorsunuz. Merkeziyetçilik olmadan, disiplin olmadan bir örgüt nasıl başarılı olabilir? Orada bir çelişki yok mu?

Biliyorsunuz oxymore karşıt anlamlı [antinomik] iki kelimeyi yan yana getirmek anlamındadır. Mesela parlak karanlık gibi. Elbette edebiyatçılar, sanatçılar anlatım güzelliği için oxymore’ a baş vuruyorlar ve orada bir sorun yok. Mesela Klasik Yunan Tragedyasının ünlü yazarı Sofokles, Antigone adlı oyununda ermiş cani diyor. Ama ideolojik manipülasyon amacıyla oxymore’a baş vurulduğunda iş değişiyor. Mesela temiz savaş, calışma barışı, sürdürülebilir kalkınma, vb. dendiğinde ideolojik amaçlı bir oxymore yapılmış olur. Bana göre ne kadar iyi niyetle ortaya atılmış olursa olsun demokratik merkeziyetçilik de bir oxymore’dur. Zira bir örgütsel işleyiş hem merkeziyetçi hem de demokratik olamaz. Keşke olsa deseniz de olmaz. Biraz merkeziyetçi, biraz demokratik bir işleyiş olmaz. Merkeziyetçiliğin olduğu yerde örğütsel hiyerarşi, disiplin, alt-üst ilişkisi, buyuran-buyurulan, yetkili-yetkisiz… velhasıl işin doğası gereği anti-demokratik, baskıcı bir işleyiş geçerlidir. Elbette sizin de söylediğiniz gibi disiplin yokluğunda da birşeyler başarmak mümkün olmaz. O halde nasıl bir disiplin sorusu akla gelecektir. Bu dünya’da disiplinin başka versiyonları da pekâlâ mümkündür. Öz-disipline dayalı bir örgütsel işleyiş neden mümkün olmasın? İnsanların birşeyi yapması için mutlaka dışırdan, yukarıdan birilerinin emir vermesi mi gerekiyor? Hiyerarşik ilişkiler yerine yatay ilişkileri ikâme etmek imkânsız bir şey midir? Aksi halde binlerce yıllık sınıflı toplumun, burjuva toplumunun örgüt modeline mâhkûm olursunuz ki, Eskinin ayakları sizi yeniye taşımaz. Ben her sabah saat altıda kalkar çalışmaya başlarım ve saatlerce çalışırım. Üstelik yaptığım çalışmanın maddi bir karşılığı da yoktur, bütünüyle entellektüel kaygılarla yapılan bir çalışmadır. Kimse bana saat altıda kalk demiyor… Önemli buluşların mimarı olan matematikçilerin, fizikçilerin öz disiplini hayranlık uyandırıcı değil mi? Eğer örgüt demokratik bir işleyişe sahip değilse, birşeyleri de başarsa sonuç başlangıçtaki amaçla çelişen bir sonuç olabilir. Kendisi demokratik olmayan bir örgüt ancak anti-demokratik bir işleyiş üretebilir. O halde iki şey: 1. Örgüt olmadan hiçbir şey yapmak mümkün değildir; 2. Geçen yüzyılın örgüt modeli olan demokratik merkeziyetçilikle bir yere varmak mümkün değildir… Yatay, demokratik ilişkiyi esas alan bir örgütlenme modeli pekâlâ mümkündür. Mesela Paris Komünü, 1917 de Sovyet örgütlenmesi, vb. bize değişik bir örgüt modeli hakkında fikir verebilir. Yegane evrensel örgüt modeli ‘demokratik merkeziyetçiliktir’ demek size mantıklı geliyor mu?  Eğer siz demokratik merkeziyetçiliğin sonucundan şikayet ediyorsanız, o zaman farklı bir örgütlenme modelini de pekâlâ tartışabilir, tasarlayabilirsiniz… Eğer bir soruyu soracak yüksekliğe çıkmışsanız, bu, onu cevaplayacak potansiyele de sahipsiniz demektir.

Daha önceki bir yazınızda soldaki ‘aşırı parçalanmışlıkla ilgili olarak: “Türkiye’de sol hareketin bunca parçalanmış oluşu, ‘haklı’ ideolojik gerekçelere dayanmaktan çok, patalojik nedenlerle açıklanabilir’ diyorsunuz. Gerçekten bu bölünmüşlük, parçalanmışlık durumu üzerinde düşünmek gerekiyor. Bu  parçalanmışlık durumu aşılmadan inandırıcı, güven veren bir sol muhalefet ortaya çıkabilir, olayların seyrini değiştirebilir mi?

Bence sorunu başka bir düzlemde tartışmak gerekiyor. Solun ister legal-parlamenter düzeyde, isterse legalite dışında siyaset yapan kesimleri arasındaki fark, zannedildiğinden daha az önemli. Solun mevcut politika yapma tarzını reddetmesi gerekiyor. Mesela siz verili duruma uyum sağlayarak siyaset yapmaya kalktığınızda, o düzenin bir parçası haline geliyorsunuz. Başka türlü olması mümkün değil zira son tahlilde kurallarını başkalarının koyduğu bir oyuna dahil oluyorsunuz. Bir kere oyuna dahil oldunuz muydu, sonunun hüsran olmaması mümkün değil. Legal-parlamenter solun sefil manzarasına bak anlarsın… Aslında legal-parlamenter oyunu reddeden kesim de aslında aynı olumsuzluğu başka biçimlerde yeniden üretiyor. O da politikanın ne olması, nasıl yapılması gerektiği konusunda farklı, yeni ve orjinal bir anlayışı ve perspektifi temsil etmiyor. Kaldı ki, gizli örgüt de açıkta siyaset yapmak durumunda… Üstelik daha önce de defaaten söylediğim, yazdığım gibi, burjuva legalitesi dışındaki örgütler tüm enerjilerini iktidarı ele geçirmek üzere seferber ediyorlar. Bu onların nasıl bir düzen kurulacak sorusunu savsaklamalarına neden oluyor. İşleyişleri anti-demokratik, akıl almaz bir örgüt fetişizmi söz konusu… Halka bilinç götüreceğini sanıyor… Netice itibariyle onların politika yapma yöntemi de diğer düzen partilerinden özde farklı değil. Bence bu sorun üzerinde ısrarla durmak gerekiyor. Parçalanmışlığa gelince, doğrusu bunun akla-mantığa, sağduyuya uygun bir yanı yok. Eğer ortada 47 farklı örgüt varsa, bunların birbirinden ayrı olmaları için en az 47 neden olması gerekir ki, böyle birşey mümkün değil. Bölünmenin asıl nedeni birşey yapamamakla, politik mücadele yürütmedeki becerisizlikle, basiretsizlikle ilgili. Sanıyorum mücadele yükseldiğinde bu bölünmüşlük tablosu da ortadan kalkacaktır zira gerçekten patalojik bir durum bu…

Sizin bu çıkışınızın solda yankı bulacağını bekliyor musunuz. Gerçekten yeniden düşünmeye ve yeni bir başlangıç yapmaya ihtiyaç var ama Türkiye’deki sol buna hazır mı? Böyle birşeyin gerekliliğine dair bir anlayış olduğunu, daha doğrusu insanların tartışmaya, sizin deyiminizle  ‘yeniden düşünmeye’ ‘cesaret’ edebileceğini bekliyor musunuz?

Eğer ‘yeniden düşünmeye’ cesaret edilmezse, bu sol diye birşeyin olmadığı anlamına gelecektir. Bu mümkün değildir. Aksi halde bu, insanların kapitalizmin kepazeliğini kabullendikleri, itiraz etmedikleri, ‘durumdan memnun oldukları’ anlamına gelir ki, böyle birşey saçmadır. Aklı başında biri kendini insanlıktan çıkaran bu kepaze durumu kabullenebilir mi? Şu lânet olası kapitalist yağma ve talan düzenine razı olabilir mi? Ben yeni bir dalganın mutlaka yükseleceğini bekliyorum –aslında bunu söylemek yeni ve orijnal birşey söylemek de değil- . Bu günkü yenilgi tablosu ilelebet devem edecek diye birşey yok. Saldırı / karşı saldırı diyalektiği işin doğası gereğidir… İnsan düşünebildiği, soru sorabildiği, mücadele ettiği, yaşamın bir ‘anlamı’ olması gerektiğini bildiği ve bu amaçla mücadele ettiği için insandır. Bürokratik yozlaşmaya uğramış sol örgütlerin yeniden düşünmeye ihtiyaçları olduğunu sanmıyorum. Onlar gerçeğin tapusunu ceplerine çoktan koymuşlar… Defteri çoktan kapatmışlar… Başkalarının gündeminin peşinden gitmeyi politika yapmak sanıyorlar… Mevcut bürokratik yapıları sürdürmeyi bir başarı olarak görüyorlar… Fakat hâlâ az da olsa soru sorma, cevap arama cesaretini ortaya koyanlar var… Önemli olan onların sayısını artırmak, verimli bir tartışma ortamı yaratmak için çaba harcamaktır… Bu aşamada Spinoza’nın öğüdünü hiç akıldan çıkarmamak gerekiyor. Biliyorsunuz Spinoza: “Gözlüğünü parlat’ diyordu..

Teşekkür ederim…

Ben de…

5 Aralık 2009

“Paradigmanın İflası” kitabınızla resmi ideolojiye sıkı bir eleştiri getirmiş ve bedelini ödemiş bir aydın olarak, bahsettiğiniz “yeni bir tarih yazımı”nın topluma getirileri ne olacak?

Resmi ideoloji resmi tarihe dayanıyor, dolayısıyla resmi tarihi teşhir etmeden resmi ideolojiyle hesaplaşmak mümkün değildir. Biliyorsunuz daha önce de yazdığım gibi: “resmi tarih egemen sınıfların bilinmesini istediği tarihtir.” Başka türlü ifade edersek, resmi tarih, yalan, tahrifat, yok sayma, adıyla çağırmamaya, [zira, adıyla çağırmamak bir yalan söyleme yöntemidir] vb. dayanıyor. O zaman bizim durumu kavramak için “şey”lerin ters-yüz edilmiş versiyonunu teşhir edip resmin gerçeğini ortaya çıkarmamız gerekir. Geçmişiniz kuşatılmışsa, geçmişiniz sömürgeleştirilmişse, şeylere, olaylara, olup-bitenlere kendi gözünüzle bakamaz, kendi elinizle tutamazsınız… Onun için tarih bilinci son derecede önemlidir. Eğer geçmişimizi tahrifattan, yalandan temizleyebilirsek, önümüzü görmemiz, yolumuzu bulmamız olanaklı hâle gelir. Onun için şeyleri değiştirmek, toplumsal sürece müdahale etmek gibi kaygıları olanların tarihi ve tarih bilincini önemsemesi gerekiyor. Tarih bilinci bizi özgürleştirecektir… Bu yüzden herşeyde ve her konuda olduğu gibi, tarih tarihçilere bırakılmayacak kadar önemlidir…

Resmi ideolojinin eğitim süzgecinden geçmiş olan Türkiye toplumu, bahsettiğiniz hakikatlerle yüzleşebilecek durumda mıdır?

Entellektüel, eleştiri yapabiliyorsa entellektüeldir ama bunun için köklü bir eleştirel bilince sahip olması gerekir. Bizde diplomalıya ‘aydın’ diyorlar. Oysa böyle bir eğitim sürecinden geçip, beyni ‘resmi doğrular’ tarafından dağlanmış, bilinci köreltilmiş, düşünme yeteneği dumura uğramış diplamalıları ‘aydın’ saymaktan daha büyük aymazlık olamaz. Bu kesimin misyonu, kurulu düzeni, mevcut olanı koruyup-sürdürmektir. Fakat herşeye rağmen eğitim süreci çelişkilidir. Bu, bilginin niteliğinden kaynaklanan birşeydir. İstediğiniz kadar çaba sarfedin, tek tip kafa yetiştirmek için ne yaparsanız yapın, mutlaka ‘fire’ olacaktır, sürüden ayrılanlar olacaktır. Bu yüzden gerçekten entellektüel sayılması gerekenlerin sayısı her zaman çok azdır ama onların etkisi sayısal çokluklarından kaynaklanmaz. Geçerli paradigmada bir gedik açıktıklarında, o gediğin büyümesi kaçınılmazdır. Mesela ‘Lumières’ de denilen aydınlıklar yüzyılının [XVII.yy] çığır açan düşünürleri o dönemin ‘eğitimli kesimine’ oranla küçük bir azınlıktılar ama dünyanın gidişatının yön değiştirmesinde sayısal çokluklarıyla orantılı olmayan bir etkileri oldu… Şimdilerde Türkiye’de resmi tarih ve resmi ideoloji artık ‘dokunulmaz’ değil ve açılan gedik büyüyor ve bu süreç hızlanacaktır… İnsanlar bir kere soru sormaya başlaya görsün… Bence yüzleşme için koşullar olugunlaşmakta…

Geçmişten bugüne –sizin deyiminizle başıyla yürüyen, ayağıyla düşünen- Türk aydınlarının resmi ideolojinin bekçiliği konusundaki kararlılığını nasıl değerlendiriyorsunuz?

Sözünü ettiğiniz zevâtın etkinliği kendi güçlerinden, argümanlarının inandırıcılığından çok, karşı eleştirinin yokluğundan kaynaklandı. Bu durum onlara ‘köpeksiz köyde değneksiz gezme’ imkânı veriyordu. Tabii onlara aydın dememek gerekir. Düzenin ideolojik gardiyanlarının sadece eğitimden geçtikleri, diplomalı oldukları için aydın sayılmaları, düşünsel-entellektüel azgelişmişlikle mâlül Türkiye toplumuna mahsus bir ironidir… Onların ‘kararlılığı’ karşı taraf sahneye çıkıp, ipliklerini pazara çıkardığından artık birşey ifade etmez… Zira, dayandıkları ideolojik temel çürüktür, yalan üzerine inşa edilmiştir.

Ergenekon davası ve bu dava sürecinde rejim bekçiliği yapanlara karşı getirilen eleştiriler, rejimin niteliğinin anlaşılmaya başlandığının göstergesi midir?

Eleştiri bilinci gelişmemiş bir toplum olduğu için, Türkiye’de “şey”lerin gerçeğini anlamak her zaman promlemliydi. Her şeyin devlet içinde ‘kotarılması’ bir gelenekti. Bu durum, Türkiye’nin tarihinde bir aydınlanma ve modernite devriminin yaşanmamış olmasından, Eski Rejimden [Ancién Régime] bir kopuşun gerçekleşmemesinden kaynaklanıyordu. Devlet eskide olduğu gibi ‘kutsal devlet’ olmaya devam etti… Artık ufukta bu yolun sonuna yaklaşıldığına dair emareler gözleniyor… Artık rejimin niteliğinin tartışılır hâle gelmekte olduğunu umut edebiliriz…

Kürt sorununun çözümü yolunda son zamanlarda gerek hükümet, gerekse Kürt hareketi tarafı olumlu açılımlar yaptılar. Siz “varolan bir ırkı yok saymanın rejimin en vahim hatası” olduğunu yazdınız. Bugün oluşan olumlu havayla birlikte Kemalist rejim yıkılma sürecine girmiş midir?

Rejimin resmi ideolojisi olan Kemalizmin bir aşınma sürecine girdiğini söylemek mümkün. Bundan sonra bu sürecin nasıl yol alacağına dair ‘kesin’ bir öngörüde bulunmak mümkün değildir. Zira süreç, iç ve dış olayların ve faktörlerin diyalektik bir bütünlüğü olarak yol alabilir… Kesin olan birşey varsa artık rejimin ‘büyüsünün bozulduğudur…’

Türkiye’de sol gelenek bir türlü yerleşememiş; CHP, DSP, İP gibi faşizan partiler kendilerini sol olarak lanse etmişlerdir. Sizce Türkiye solu, evrensel sol hareketlerle kıyaslandığında nasıl bir yerdedir?

Türkiye’de sol iki bağnaz resmi ideoloji olan Kemalizmin ve Stalinizmin kıskacında varoldu ve bu yüzden fazla yol alamadı. İki otokrasinin kesişme noktasındaki bir sol hareketin başarılı olması zaten pek mümkün değildir. Nitekim şimdilerde ‘solun’ bir bölüğünün ‘ulusalcılığa’ savrulması bir sürpriz değil. Elbette bu ‘Evrensel sol’ dediğinizin de bir dizi olumsuzlukla mâlül olduğu gerçeğini unutturmamalı. Tarihsel sol veya Avrupa solu, geçerli burjuva paradigmasının tam dışına hiçbir zaman çıkamadı. Kalkınmacıydı… Maddi zenginliği önemsedi ve tüm sorunların maddi zenginliğin artmasıyla aşılabileceği saplantısından kendini kurtaramadı… Mesela kapitalizmin ürettiği teknolojinin ‘yansızlığı’, tarafsızlığı’ [ nötr] gibi safsatalara itibar etmeye devam etti. Dolayısıyla Türkiye’deki sol hareketin hem tarihsel solun hem de kendi geçmişinin radikal bir eleştirisini yapması gerekiyor…

SHP’nin yeni genel başkanı Hüseyin Ergün, solun piyasayı kabul etmesi gerektiği, emperyalizmin kötü birşey olmadığı gibi sol geleneği kızdıracak bazı açıklamalar yaptı. Bu konu hakkında ne düşünüyorsunuz?

Sosyalizmin misyonu mevcut aracı tamir ederek yol almak değildir. Sosyalizm demek radikal bir paradigma değişikliği demektir veya ortada sosyalizme yakışan birşey yok demektir. Emperyalizme karşı olamayan birinin, sosyalist olduğunu söylemesi abesle iştigaldir. Biliyorsunuz kapitalizm emperyalizmdir… Sosyalizm temel üretim araçlarının sosyalleştirilmesini [devletleştirilmesini değil] varsayar. Dolayısıyla bürokratik olmayan, olabildiğince demokratik bir planın piyasanın yerini alması gerekir… Elbette bu a’dan z’ye her şeyin bilinen piyasanın dışına atılacağı anlamına gelmez. Zaten böyle birşeye gerek de yoktur. Birinin ‘ben kapitalizme karşı olmayan bir sosyalistim’ demesi, benim o tarakta bezim yok demektir… Şimdilerde insanlığın yüzyüze geldiği sayısız insânî, toplumsal, ekolojik kötülüklerin ve bizzat insanlığın ve uygarlığın varlığının tehlikeye girmiş olmasının gerisinde, kapitalist barbarlık yatıyor. Onun için insanlığın elini çabuk tutması gereken “eşik” aşılmakta… Velhasıl radikal eleştiri hiçbir zaman bu kadar elzem olmadı…

Röportaj: İshak KOÇER, Ahmet İhsan KAYA, Özkan GENÇ

İsmail Beşikçi: “Bin yıldır kardeşçe bir arada yaşama” sloganı elbette gerçeği aksettirmiyor. Örneğin 1923 Lozan Antlaşması’nın Türkler için ve Kürtler için ifade ettiği anlam çok farklıdır, birbirine zıttır. Orgeneral Abdullah Alpdoğan, Orgeneral Mustafa Muğlalı isimleri Türkler için farklı Kürtler için farklı anlamlar içerir. “Bin yıldır kardeşçe bir arada yaşıyoruz” sloganı, “asırlarca birlikte ağladık, birlikte güldük” sloganıyla birlikte dile getiriliyor. 1925, 1930, 1937, 1938, demokratik istemlerin silahla bastırılması, sürgünler… Bütün bunlar Kürtler için çok derin acılar içerir. Türk yönetimi için ise sevinçtir, zaferdir. 1984 Eruh, Şemdinli baskınları, 1992 Güney Kürdistan’da Kürt parlamentosunun kurulması… Bütün bunların Kürtler için ve Türkler için çok farklı, çok zıt anlamlar içerdiği açıktır.

Bunlar doğrudur ama bugün Adalet ve Kalkınma Partisi’nin, hükümetin “Kürt açılımı” adı altında oluşturmaya çalıştığı politikaların da ciddi olduğunu düşünüyorum. Cumhurbaşkanı Abdullah Gül’ün, Başbakan Recep Tayyip Erdoğan’ın, İçişleri Bakanı Beşir Atalay’ın, Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu’nun kendilerinden önceki cumhurbaşkanlarından, başbakanlardan, içişleri bakanlarından ve dışişleri bakanlarından farklı oldukları açıkça görülüyor. Her şeyden önemlisi bugün, sorunun Kürt sorunu adıyla konuşuluyor, tartışılıyor olması çok önemli bir gelişmedir. 21 Ağustos 2009 günü, Milli Güvenlik Kurulu toplantısı vardı. Bu toplantıda “Kürt açılımı”nın konuşulacağı da söyleniyordu. Konuşulmuş. Toplantı sonunda yayınlanan bildiride “demokratik açılımların” desteklendiğine vurgu yapılmıştır. Bu, Kürt açılımının bir devlet projesi olduğu şeklinde algılanabilir. Şunu da belirtmek gerekir: Genelkurmay Başkanlığı’nın, 25 Ağustos 2009 da, Zafer Haftası nedeniyle yaptığı açıklama, 21 Ağustos açıklamasıyla çelişki oluşturmaktadır. Bu çelişkinin çözümlenmesi, Türk siyasal sisteminin temel niteliğiyle ilgili dikkate değer bilgiler verecektir.Bu arada başbakan Recep Tayyip Erdoğan’ın 24 Mart 2005’te Diyarbakır’da meydana gelen olaylar üzerine, “kadın çocuk demeden gerekli önlemler alınmalıdır” diyerek güvenlik güçlerine talimat verdiği de unutulmamalıdır. Hükümet, İçişleri Bakanı  Kürt sorununu daha çok Türk aydınlarıyla, Türk basın mensuplarıyla, Türk siyaset adamlarıyla, Türk sivil toplum örgütleriyle görüşüyor. Halbuki sorun başta Kürtleri ilgilendirmektedir. Bu bakımdan Kürt aydınlarıyla, Kürt siyaset adamlarıyla Kürt basın mensuplarıyla, Kürt sivil toplum örgütleriyle görüşmek daha önemli olmalıdır.Devletin ve hükümetin hiçbir özeleştiri yapmadan, geçmişle yüzleşmeden bazı düzenlemeler yapacağı anlaşılmaktadır. Bunlar aslında küçük açılımlardır. Bu, yaşanan sürecin önemli bir yönüdür. Kürt sorunuyla ilgili tartışmalara konuşmalara katılanların da hükümetten ve devletten özeleştiri istememesi, geçmişle yüzleşmenin dile getirilmemesi sürecin önemli bir boyutudur. Kürtlerin, bu konularda daha duyarlı olması gerektiği açıktır. Hükümet kapalı bir siyaset gütmekte, Kürt isteklerini, kültürel ve bireysel haklarla sınırlamaya çalışmaktadır. Kürtlerse ucu açık siyaset izleyerek kolektif hakların,  yani Kürt toplumu olmaktan doğan hakları kazanmanın peşinde olmalıdır. Bu cümleden olarak Kürdistan Yurtseverler Birliği Başkanı ve Irak Cumhurbaşkanı Celal Talabani’nin “Kürt devleti hayaldir” demesi, yazar Yaşar Kemal’in “Kürtler devlet istemiyor, endişelenmeyin” demesi yanlıştır. Kürdistan’ın bölünmesi, parçalanması ve paylaşılması Kürt toplumunun iç dinamiklerini parçalamış, zayıflatmıştır. Dış dinamikler daha belirleyicidir. On yıl öncesini düşünelim. Kürdistan Yurtseverler Birliği Başkanı Celal Talabani’nin Irak’a cumhurbaşkanı olacağını kim düşünebilirdi?

Aso Zagrosi: Türk devletinin  Kürdlere  ve Kürdlerin   haklarına  ilişkin    son  dönemlerde    kopardığı gürültünün   asıl  nedeni  sizce   ne olabilir?

İsmail Beşikçi:Bunun bir “gürültü” olarak algılanmaması  gerekir kanısındayım. Hükümet ve devlet baskıyla, şiddetle Kürtleri istediği  çizgiye getirmeyeceğinin bilincine varmış olabilir. Ergenekon soruşturmaları, görülmekte olan Ergenekon davaları,  JİTEM’in deşifre olması böyle bir bilincin gelişiyor ve kökleşiyor olmasını getirebilir. Ergenekon, JİTEM şüphesiz devlete dayalı örgütlenmelerdir. Devletin legal yönünün, görünen yönünün bu illegal yapılanmadan şüphesiz haberi vardır. İşte devlet görünen yönünde, bu illegal yapılanmalarla bir yere varılamayacağı, bunları tasfiye etmek gerektiği bilinci gelişiyor olabilir. Bu illegal yapılanmanın yargı gibi, üniversite gibi, basın gibi, devletin ve toplumun temel kurumlarını çürüttüğü de bir gerçektir. Geçtiğimiz Haziran ve Temmuz aylarında hakim ve savcı atamaları ve tayinleri konusunda Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu’yla Adalet Bakanlığı arasında patlak veren çatışmanın devletin temel kurumları arasındaki çürümeyi göstermesi bakımından dikkate değer.

Aso Zagrosi: Bazılarına  göre     aslında  bu  açılım  “Kuzey Kürdlerine  değil,  çeşitli  uluslararası   güçlerin   baskısı altında  Güney Kürdlerine ,   petrol ve  doğal  gaz  gibi  zenginliklere  yönelik bir açılımdır” söylemine    dair    yaklaşımız  ne?

İsmail Beşikçi:Bunun, Türkiye’nin siyasal hayatıyla ilgili, Kuzey Kürtleriyle ilgili önemli bir yönünün olduğunu düşünüyorum. Farz edelim ki sizin dile getirdiğiniz ilişkilerde daha büyük bir geçerlilik payı var. O zaman bile gelişmelerin Kuzey Kürtlerine ilişkin yönünü görmezlikten gelmek doğru değildir. Çünkü bugün Kürdistan’ın herhangi bir kesiminde meydana gelen olaylar, öbür kesimlerde de hemen etkisini göstermektedir. Bu çerçevede Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nde yaşanan her olumlu gelişme Kuzey Kürtlerini de olumlu yönden etkileyecektir.

Aso  Zagrosi: Son dönemlerde    yoğun  bir şekilde  Öcalan’ın  15  Ağustos’da   sunacağı  “Yol  haritası”ndan söz ediliyor.   Öcalan  yakalandığından beri   Kürdlere  sayısız    “yol haritaları” sundu.   Kürdlerin  ulusal  taleplerini   “Bağımsız ,Birleşik   Kürdistan”dan   “kültürel  haklar” derekesine indirdi.  Hatta   “Anayasa’da  Kürdlerden  sözedilmesi dahi gerekmiyor” diyor/diyorlar.  İmrali’den  Kürdlere  yol haritası   olabilir mi?

İsmail Beşikçi: Öcalan “çözüm”e ilişkin önerilerini defalarca açıklamıştır. Son açıklamanın da öncekiler gibi olması muhtemeldir. Devlet, Öcalan’dan mümkün olduğu kadar alt düzeyde bir “yol haritası” talep etmektedir. Ama devletin ve hükümetin bu isteğini, her isteğini, Öcalan’a kabul ettirebileceği kanısında değilim. Kürt toplumu olmaktan doğan bazı hakların isteminde Öcalan’ın ısrarlı olacağı kanısındayım.

Aso  Zagrosi: Kuzey  Kürdistan’da    tüm  Kürd siyasal  yapıları   yıllar boyunca “Bağımsız, Birleşik ve  hatta  sosyalist Kürdistanı” savundular.  Şimdi  hiç  kimseden  bir ses  yok. Herkesin  Kürdleri  yeniden devlete entegre    çalışmaları içine  girdiği  bu ortamda neden  Kürdistan’ın    bağımsızlığını, özgürlüğünü ve hatta  Türklerle  eşit  haklar temelinde  birliği savunan  örgütler, kurumlar ve bireyler  bir  Kürd  Konferansını toplimiyorlar?   Var  olan   sorunlarını    tartışmıyorlar?

İsmail Beşikçi:Bugün dünyanın her tarafında Kürtler var. Her örgüt kendi taraftarı Kürtlerle ilgileniyor. Halbuki bütün bu örgütleri kucaklayan şemsiye bir örgütün olması gerekir. Diaspora anlayışı böyle bir örgütlenmeyi gerekli kılar. Uluslar arası ilişkilerde Kürtleri temsil eden bir örgüte de ihtiyaç vardır. Bu tür örgütlenmeleri sağlamak için Kürt Konferansı gereklidir kanısındayım.

Aso  Zagrosi: Yüzyıllardan    beri  Kürdlerin bir  özgürlük ve bağımsızlık savaşı var.  Bu kadar   savaş ve  kandan sonra   Kürdlerin  millet  olarak   üzerinde  anlaştıkları bir  ulusal  projeleri var mı?  Eğer  böyle   bir  projeleri yoksa  ne yapabilirler?  Sizin bu konuda  bir öneriniz  var mı?

İsmail Beşikçi:20. yüzyılın ilk çeyreğinde Ortadoğu’da cereyan eden en önemli olay Kürtlerin Kürdistan’ın bölünmesi, parçalanması ve paylaşılmasıdır. Büyük Britanya ve Fransa gibi emperyal güçler, bu politikalarını bölgedeki Türk, Arap ve Fars yönetimleriyle işbirliği yaparak, Sovyetler Birliği yöneticileriyle anlaşarak gerçekleştirdiler. Bölünme, parçalanma ve paylaşılma Kürdistan’ın ve Kürtlerin iskeletini parçaladı, beynini dağıttı. Fakat bu olay üzerine, kendine özgü, yani Kürtlere özgü bir Kürt düşüncesi oluşmadı. Örneğin Kürtler bir zamanlar Kürt solu gibi “Bağımsız Türkiye” sloganı kullanıyordu. Bu Kürdistan’ın ve Kürtlerin bölünmesini, parçalanmasını ve paylaşılmasını bilinçlerden silen bir slogandır. Kürtler Türk solu tarafından kullanılan “emperyalizme karşıyız” sloganını da kullanıyorlardı ama I. Dünya Savaşı’ndan sonra, 1920’lerde, Milletler Cemiyeti döneminde emperyal devletlerin en önemli en kapsamlı en kalıcı operasyonu hakkında Türk solu hiçbir şey söylemiyordu. Türk soluna bağlı olarak Kürt solu da bu çok ağır olayın bilincinde değildi. Bu sürecin, bilimin, siyasetin diplomasinin kavramlarıyla incelenmesi gerekir.

Aso Zagrosi: Sizin   konuya  ilişkin    özel  olarak söylemek  istediğiniz  başka bir söyleyeceğiniz varmı?

İsmail Beşikçi: “Devlet olmak istemiyoruz” sözünü dünyada sadece Kürtler söylüyor bütün halklar özgürlüklerini kazanmak için devlet olmak peşinde. Sadece Kürtler bunu istemediklerini dile getiriyor. “devlet olmak en çok Kürtlere zarar verir” diyenler de var. Bunu sadece PKK söylemiyor. PKK dışındaki birçok örgüt de benzer şeyler söylüyor. Bazan şöyle düşündüğüm olur. Acaba, uzun yıllar, sömürge bile olamayan toplum halleri Kürtlerin DNA’sını mı bozdu? Kürtler dünyada, dünya halkları  arasında, Ortadoğu’da komşuları arasında ve Türkiye’de Türk halkı karşısında kendi konumlarının bilincine varmak durumundadır. “sınırlar kalkıyor” sözü herhalde Kürtleri kandırmak için üretilen bir söz. 19. Yüzyılın sonlarında, dünyada 25 kadar bağımsız devlet vardı. Bugün 207 devlet var. Sınırlar kalkıyor mu? 2004 Atina Olimpiyatlarına 204 devlet katılmıştı. 2008 Pekin olimpiyatlarına 206 devlet katıldı. Bugün 207 devlet var. Sınırlar kalkıyor mu? Devletler Avrupa Birliği gibi daha büyük birliklere katılıyorlar ama herkes o birliğe kendi kimlikleriyle giriyor. Ortadoğu’da 40 milyondan fazla olduğu bilinen Kürt milletinin adı ise uluslar arası örgütlerde sadece “terör” denildiği zaman geçiyor. Halklar, özgürlükler söz konusu edildiği zaman Kürtlerin adı geçmiyor. Bunlar üzerinde düşünmek gerekir.

Aso Zagrosi: Bize  zamanınızı ayırdığınız  için teşekkür  ediyoruz.

*

*www.newroz.com ve Kürdistan Forum Editörü

İsmail (Simko) Sever: Türklerle Kürtlerin “Bin yıl kardeşçe bir arada yaşadıkları” nın sadece bir yalan olduğunu bizde, Türklerde, dünya alem de biliyor. Bu anlamıyla da tartışı gerektirmiyor. Tartışılması gereken bizatihi “kardeşlik” kavramının kendisi ve “kardeşlik” geleneğinin Kürdistan Ulusal Kurtuluş Mücadelesi saflarındaki uğursuz geleneğidir. Zaten çapsız, korkak ve yorgun olan Kürt siyasi kadroları; uzunca bir zamandır, Türk Devleti’nin, medyasını ve kendi örgütü PKK’yi kullanarak, Kürt Hareketi’ni ulusal özlerinden boşaltmak ve manipüle etmek amacıyla ürettiği kavramlarla sersemletilmiş ve teslim alınmış durumdadırlar. Kullanılan kavramlar, Kürdistan Ulusal Kurtuluş Mücadelesi’nin muhtevasını ve ihtiyaçlarını tanımlamaktan uzaktırlar. Kürt siyasal kadroları, her gün bir “yeni”si kullanıma sunulan ve Kürdistan Ulusal Kurtuluş Mücadelesi’nin rotasını bağımsızlıktan “Türkiye’nin birliği ve bütünlüğü”ne yöneltme amaçlı kavramlara sıkıca sarılmaktadırlar.

“Kardeşlik” kavramının bugünlerde tekrar kullanıma sunulmuş olması ve alıcı bulmakta zorlanmaması, Kürt Siyasal kadrolarının yaşadığı yıkımı tespit etmek açısından önemlidir. “Kardeşlik” kavramı, Kürdistan Ulusal Kurtuluş Mücadelesi’nin başına bela,  bağımsızlıkçı perspektifin karartıcısı bir kavramdır. Sömürgeci devletlerin ihtiyaç duyduklarında kullandıkları, sonra da barbarca katlettikleri bir kavramdır.

Aslında siyasal alanda hiç bir karşılığı olmayan ve Kürtler dışında hiç bir haklin itibar etmediği “Kardeşlik” kavramının Kuzey Kürdistan açısından kökleri 1900’lü yılların başında durmaktadır. Osmanlı İmparatorluğu’nun parçalandığı ve ulusal devletlerin kurulduğu dönemde, İttihatçıların Kürt Milliyetçiliğini manipüle etmek için kullandıkları “Kardeşlik” kavramı, kendisine Kürt Hareketi içerisinde kısa sürede yandaş bulmuş ve o günden beri Kürt Hareketi’ni içten içe kemirerek varlığını sürdüre gelmiştir. “Kardeşlik” geleneği sürdürücülerinin, 1900’lü yılların başlarındaki “Kardeşlik” geleneğinin kurucularını “Kürt Liderleri” olarak pazarlamaları, bağımsızlıkçı Kürt liderlerini görmezden bilmezden gelmeleri, yani tarihimizi karatma çabaları, bugün yürürlükte olan ve “Kardeşlik” geleneğinin meyvesi olan “Türkiyelilik” programının da bir gereğidir.

Türk Devleti bugünlerde tekrar “Bin yıllık kardeşlik” ten söz ediyorsa, bunun nedenleri vardır: Birincisi; bir dönemi aşmak için Kürtlere ihtiyaç vardır. İkincisi; Kürdistan’daki “Kardeşlik” geleneğini ( “Din kardeşliği” ve “Halkların kardeşliği”) açığa çıkarıp kendisine dayanak oluşturacaktır. Üçüncüsü; savaş yorgunu Kürt Halkı’nı manipüle ederek “Kürt Açılımı”na inandırmaya çalışacaktır.

Evet, söz konusu olan “Kürt açılımı”, sizin de söylediğiniz gibi Türk Devleti’nin bir kanadının “Projesi”dir. Daha açık söylemek gerekirse MİT-Polis-Hükümet ekibinin bir “Projesi”dir. Ve “Proje” T.C. Başbakanı Erdoğan’ın deyişiyle “Milli Birlik Projesi”dir. Adı üstünde; “Milli birlik”.  Yani “Türk birliği projesi”. Yani Kürtlerin “vatandaş” olabilmek için “Türk” olmak zorunda oldukları, bir ulus olarak hem hukuki ve hem de toplumsal olarak kabul görmedikleri, Üniter devletin korunduğu, sömürgeci – sömürge ilişkilerinin değişmediği, bilinen tabiriyle “Tek ulus, tek devlet, tek bayrak”lı Türk Egemenlik Sistemi’nin yeni bazı kavramlarla üretilip – sürdürülmesinden başka bir şey değildir “Kürt açılımı” denen “büyük proje”.

Kürdistan Ulusal Kurtuluş Mücadelesi, Kürt Ulusu’nun kendi toprakları üzerinde kendi kendini özgürce yönetmesi, kendi kaderini tayin etmesi, yani ulusal devletini kurma mücadelesidir. Oysa kurulduğu günden beri Kürt Ulusu’na jenosit uygulayan Türk Egemenlik Sistemi, ne sistemde bir değişikliğe gitmek, ne Kürt Ulusu’nu “yok etme” planlarından vazgeçmek, ne egemenliğini paylaşmak, ne Kürt Ulusu’ndan özür dilemek ve ne de Kürdistan Ulusal Sorunu’nu doğru kavramlarla tanımlamak niyetindedir.

Türk Devleti, 25 yıllık “savaş” ile elde ettiği avantajlarla, bugüne değin zulüm ve zorbalıkla gerçekleştirmeye çalıştığı “yok etme” planlarını, şimdi Kürt Ulusu’nun rızasıyla gerçekleştirmek istemektedir. “Büyük proje” budur. Ve yukarıda da söylediğim gibi bu “Proje”, devletin bir kanadının “Proje”si olması nedeniyle inandırıcılığı sınırlıdır. Ancak Kürdistan’da dayanakları ve haliyle bir pazar payı vardır.

Aso Zagrosi: Türk devletinin Kürtlere ve Kürtlerin haklarına ilişkin son dönemlerde kopardığı gürültünün asıl nedeni sizce ne olabilir?

İsmail (Simko) Sever: Kürtler, tarihleri boyunca askeri olarak birçok kez yenildiler. Sonrasında katliamlar yaşadılar. Zülüm gördüler. Ancak hiç bir dönem Türk Devleti’ni kendi devletleri olarak görmediler, devletle barışmadılar. Türk Devleti’ne meşruiyet kazandırmadılar siyasi zafer imkanı tanımadılar. Kendi içlerinde, bir sonraki direnmenin dinamiklerini beslediler, büyüttüler ve sonraki kuşaklara emanet bıraktılar. Türk Devleti Kürdistan’daki varlığını, Kürt Ulusu’nun iradesine rağmen, zulüm ve zorbalıkla sürdürdü.

Oysa bugün Türk Devleti, Kürt Ulusal Hareketi karşısındaki konumu itibarıyla tarihinin en güçlü dönemini yaşıyor. Güçlülüğünün nedenleri 25 yıllık “savaş”ın envanterinde duruyor. 25 yıllık “savaş” ile Kuzey Kürdistan’daki Kürt Ulusal Hareketi’ni yönetebilecek mekanizmaları ele geçiren Türk Devleti, Kürt Ulusal Hareketi’nin hedeflerini karartmış, amaçlarından uzaklaştırmış, büyükçe bir kesimini Türk Egemenlik Sistemi’nin emrine sokmuş, kalanlarını ise “Türkiyeli”leştirmiştir.

İşte Türk Devleti, Kuzey Kürdistan Ulusal Kurtuluş Hareketi’nin bu boş, zayıf ve savunmasız anını sonuna kadar kullanarak, ABD ve AB’nin desteğini arkaladığı bir anda, yüzyıllık korkulu rüyası olan Kürdistan Sorunu’nu Kürtlerin eliyle bitirmek için harekete geçmiş ve Kürdistan Ulusal Kurtuluş Mücadelesi’nin meşruiyetine yönelmiş durumdadır. Bu amaçla geniş ölçekli bir manipülasyon yürütüyor. Kürt siyasal kadroları ve Kürt kitlesi, Türk Sömürgeci Dünyasının ideolojik bombardımanıyla karşı karşıyadır. Son dönemlerde kopan gürültünün bir nedeni budur.

Gürültünün başka bir nedeni; “Proje”nin, Türk Devleti’nin topyekün bir “Proje”si olmamasıdır. “Proje”nin zamanlaması ve aktörleri ile ilgili konsensüs sağlayamayan devlet içi güç odakları, “Proje” etrafında bir çatışma içindedirler. Yıllardır Kürdistan’daki “savaş”ı yürüten ve Kürt Hareketi’ni emir-komutasına alarak devletin hizmetine koşan Genel Kurmay, söz konusu sürecin Türk Devleti lehine ortaya çıkardığı kazanımlardan MIT- Polis- AKP Ekibinin nemalanmasına razı değildir. Zaten genel olarak Kürdistan Politikasının belirlenmesinde inisiyatifi, son dönemlerde Ergenekon Belgeleri ile aktivitesini arttıran MIT-Polis Ekibi’ne kaptırmak istememektedir. Bu nedenle taraflar ellerindeki bütün araçları kullanarak karşılıklı operasyonlar düzenlemektedirler. Türk Genel Kurmayı’nın “Proje”ye onay verdiği yolundaki genel kanının doğruluğuna dair bir kanıt görünmemektedir. Çatışma önümüzdeki süreçte daha da derinleşerek sürecek ve gürültü daha da artacaktır.

Dünya kamuoyunun, “Türk Devleti’nin Kürtlerin hak ve özgürlüklerini tanıdığı” şeklinde yanıltılması da gürültünün nedenlerinden birisi olarak tespit edilebilir.

Aso Zagrosi: Bazılarına göre aslında bu açılım “Kuzey Kürtlerine değil,  çeşitli uluslararası güçlerin baskısı altında Güney Kürtlerine, petrol ve doğal gaz gibi zenginliklere yönelik bir açılımdır”  söylemine dair yaklaşımız ne?

İsmail (Simko) Sever: Unutulmaması gerekir ki, Türk Devleti bugün değil, yaklaşık 35-40 yıl önce, hem Kürdistan Sorunu gibi ağır bir yükü ilelebet sırtında taşıyamayacağını hem de Kürt Ulusal Hareketi’ni artık özel yasalarla, zulüm ve kanla engelleyemeyeceğini anlamıştır. Bunun için de 1970’li yılların ortalarında kendi “Kürt” örgütünü kurarak, Kürt Ulusal Hareketini içerden ele geçirmenin planlarını yapmış, bu amaçla 25 yıllık bir “savaş” yürütmüş ve gelinen yerde amaçlarının büyükçe bir bölümünü gerçekleştirmiştir. Uzun ve sabırlı ve bir o kadarda kirli bir planlamanın sonucunda, “Kürt açılımı” için gerekli olan koşullar olgunlaştırılmıştır. Farklı bir deyişle, “Kürt açılımı” denen “Proje”nin hazırlık çalışmalarına son bir-kaç yıl içerisinde değil, 35-40 yıl önce başlanılmıştır. Ve şimdi, Kuzey Kürdistan Kürt Ulusal Hareketi’nin kendi meşruiyetini kendisinin sorgulamaya başladığı bir anda da, Kürt Ulusal Hareketi’ne Misak-i Milli’yi kutsatmak amaçlı bir hamle olarak devreye sokulmuştur.

Buradan “Kürt Açılımı”nın Güney Kürdistan ile ilgili bir boyutunun olmadığı anlamı çıkarılmamalıdır. Kürt siyasal kadrolarının ufukları ve programları ” kendi parçaları” ile sınırlı olsa da, Kürdistan’ın parçalarından birindeki Kürt Ulusal Hareketi’nin etkileri “kendi parçası” ile sınırlı değildir. Kürdistan’ın bir parçasındaki her olumlu ya da olumsuz gelişme, Kürdistan’ın diğer parçalarına direkt olarak yansımaktadır. 2003 yılında, Saddam Rejimi’nin yıkılmasından sonra Güney’de Kürt Devleti kurulması ihtimali ve umutlarının Kuzey Kürdistan’da nasıl bir ulusal coşkuya; aynı şekilde Türk Devleti’nin Güney’e yönelik tehditlerinin nasıl bir ulusal öfkeye dönüştüğü hepimizin bilgisi dahilindedir.

Güney’in devletleşmesi, Türk Devleti’nin Kuzey Kürdistan’daki anti Kürt planlarını barajlaşabilecek, boşa çıkarabilecek şimdilerdeki tek alternatifti. Olmadı. Güney’deki siyasal Güçler Türk Devleti’nin tehditlerine direnemedi. Teslim oldu. Yani Türk Devleti, Kuzey Kürdistan Ulusal Hareketi’ni teslim alma “Proje”lerini, ancak Güney Kürdistan’ı teslim aldıktan sonra gerçekleştirebileceğini bildiği içindir ki önce Güney’i teslim almıştır. Dahası, Güneyli Kürt Siyasal Güçlerini hem “Irak’ın birliği ve bütünlüğü” ve hem de “Türkiye’nin birliği ve bütünlüğü” konusunda yükümlülük altına sokmuştur. Ve Güneyli Güçler, yükümlülüklerinin gereği olarak, Güney’den beslenen Kuzey’li parti ve şahsiyetlere “Türkiyelilik” empoze etmektedirler. Ve söz konusu Kuzey’li parti ve şahsiyetler, “Kürt açılımı” nın Kürdistan dayanakları olma hevesiyle, Türk Devleti’ni Kürdistan’da pazarlamaya başlamışlardır.

Elbette “Kürt Açılımı”nın enerji hatları ile ilgili boyutu da var. Orta – Asya ve Orta – Doğu zenginliklerini Batı’ya taşıyacak yolların Türkiye üzerinden geçiyor olması, yolların güvenliği, radikal İslami terörün barajlanması, bölgenin istikrarı ve dengeleri Türk Devleti’ne yeni bir rol ve avantajlar sağlıyor.

İşte “Kürt Açılımı Proje”si; Kuzey Kürt Ulusal Hareketi’nin dumura uğratıldığı, Güney’in devletleşmediği ve Türk Devleti’nin yeni rolünden ötürü ABD ve AB’nin çok yönlü desteğine sahip olduğu bir dönemi “Tarihi fırsat ” olarak değerlendiren Türk Devleti’nin bir kanadının ” Kürt Sorunu”ndan ” Milli Birliği Pekiştirerek” kurtulma “Projesi”dir. “Kürt açılımı” nın kısa öyküsü budur.

Aso  Zagrosi:  Son dönemlerde yoğun bir şekilde  Öcalan’ın 15  Ağustos’ta sunacağı  “Yol  Haritası”ndan söz ediliyor. Öcalan yakalandığından beri Kürtlere sayısız  “yol haritaları”  sundu.   Kürdlerin  ulusal  taleplerini  “Bağımsız , Birleşik  Kürdistan”dan  “kültürel  haklar”  derekesine indirdi. Hatta “Anayasa’da Kürtlerden söz edilmesi dahi gerekmiyor”  diyor/diyorlar.  İmrali’dan Kürtlere yol haritası olabilir mi?

İsmail (Simko) Sever: Sorunuzun cevabına geçmeden önce, Öcalan’ı tanımlamaya yönelik yaşanan kavram karışıklığı ile ilgili birkaç belirleme yapmak gerektiğini düşünüyorum. Öcalan’ın “yakalandığı”, “cezaevinde”, “tutsak”, “itirafçı” olduğu gibi kavramlar, Öcalan, emir erleri ve süreç ile ilgili yaşanan kafa karışıklığının önemli göstergeleridirler.

Öcalan yakalanmamıştır. “İtirafçı” da değildir. Türk Devleti’nin önemli bir kadrosudur. Devlet hesabına çok hayati ve zor bir görev üstlenmiştir. Görevini emir – komuta zinciri içerisinde başarıyla yapmıştır / yapmaktadır. Başka güçlerin müdahalesi sonucunda istenen zamanda olmazsa da ülkesine getirilmiştir ve devlet içi güç odaklarının olası saldırılarından korunmak amacıyla İmralı’ya, Türk Genel Kurmayı’nın Karargahlarından birisine alınmıştır. Ne “cezaevindedir”, ne de “tutsaktır”. Söyledikleri, yapıp – ettikleri, ortaya çıkan devlet ilişkileri bir tarafa, Kürt Internet Siteleri’ni bile çeken küçük radyosu (!) “tutsak” olmadığının kafi delilidir.

Öcalan’ın “yakalandığı” ve “tutsak” olduğu söylemi, zorunlu olarak Öcalan’ı meşrulaştırmaya, “kahraman”laştırmaya, Kürt  kitlesi üzerindeki otoritesini arttırmaya hizmet edecektir. Bir kere Öcalan’ın “tutsak “olduğu söylendikten sonra, diğer söylemler ( “itirafçı”, “Genel Kurmay’ın hizmetinde” vb.) dedikodu olmaktan başka bir işlev görmez ve Kürt Kitlesi üzerinde olumlu bir etki oluşturmaz. Şimdiye değin oluşturmadığı gibi. Bu nedenle de Kürt siyasi kadroları, Öcalan’ı, PKK’yi, DTP’yi ve türevlerini tanımlarken kullanacakları kavramları özenle seçmek durumundadırlar. Yoksa, süreç ile ilgili netleşmek, programlar oluşturabilmek ve Kürt Kitlesini doğru yönlendirebilmek olası değildir.

Sorunuza dönelim. Bunca yaşananlardan ve bilinenlerden sonra, İmralı’dan çıkacak bir “Yol Haritası”nın Kürtlerin Ulusal – Demokratik haklarının deklaresi olup olmayacağını tartışmak abestir. Geçiyorum.

Ancak bu vesile ile konunun bir başka boyutuna dikkat çekmek istiyorum. “Kürt Açılımı”nı yürüten Ekibin, Genel Kurmay’ı; ABD ve AB’nin desteğiyle, “Ergenekon Soruşturması”yla ve “servise hazır bazı belgeler” ile “Kürt Açılımı”na katmaya, bu olmazsa eğer etkisiz kılmaya çalıştığı biliniyor. Yine, ” Kürt Açılımı”nın hayat bulabilmesi için ” PKK’ye silah bıraktırılması” yönünde Genel Kurmay’ın baskı altına alındığı da biliniyor. Genel Kurmay ciddi bir sıkışıklık yaşıyor. Bu durum, siyaset dünyasının önemli bir kesiminde,  Öcalan’ın PKK’yi – haliyle silahları- tasfiye edeceğine dair bir yargı oluşturmuştur. Salt bu nedenle de, kimi Kürt çevreleri ” Kürt Açılımı”nı “hayırlı” bulduklarını beyan etmektedirler. Ancak “kazın ayağı” hiçte öyle değildir. Genel Kurmay yüzyıllık bir iktidarın imkanlarına sahiptir ve pes etmeyecek, PKK’yi elinden bırakmayacaktır. Genel Kurmay’ın PKK ile ilgili hesabi bitmemiştir ve hesaplarının boşa çıkarılmasına “evet” demeyecektir. Bu en azından Güney Kürdistan bağlamında böyledir.

Şunu söylemek istiyorum. İmralı’dan gelecek “Yol haritası”, sıkışıklığı aşmak için zaman kazanmaya yönelik bir “Yol haritası” olacaktır. PKK’nin ve silahların tasfiyesini beklemek saflık olacaktır. “Yol Haritası”ndan bir “tasfiye” kararı çıksa bile, bu karar uygulanmak için değil ve fakat kuşatmayı yarmak, sorumluluktan kurtulmak amaçlı taktiksel bir karar olacaktır ve önceden kararlaştırıldığı üzere PKK karara uymayacaktır.

DTP’nin AKP Hükümetiyle şimdilerde sürdürdüğü “sıcak” ilişkiyi de Genel Kurmay’ın sıkışıklığı olarak okumak lazımdır. Bir süre sonra, AKP Hükümeti ve DTP arasındaki “balayı” da bitecek, kılıçlar tekrar çekilecektir.

Aso  Zagrosi: Kuzey Kürdistan’da tüm Kürt siyasal yapıları  yıllar boyunca “Bağımsız, Birleşik ve hatta sosyalist Kürdistan’ı” savundular. Şimdi hiç kimseden bir ses yok. Herkesin Kürtleri yeniden devlete entegre çalışmaları içine girdiği bu ortamda neden Kürdistan’ın bağımsızlığını, özgürlüğünü ve hatta Türklerle eşit haklar temelinde birliği savunan örgütler, kurumlar ve bireyler bir Kürt Konferansını toplamıyorlar?  Var olan sorunlarını tartışmıyorlar?

İsmail (Simko) Sever: Bu dönemde, ulusal ölçekte bir Kürt Konferansı düzenlemenin, Kürdistan Ulusal Kurtuluş Mücadelesi’ne olumlu anlamda bir katkı sunabileceğine dair ciddi kuşkular taşıyorum. Zaten geçtiğimiz baharda “Güneyli Kürtlerin ev sahipliğinde” düşünülen” Kürt Konferansı” da, Kürdistan Ulusal Kurtuluş Mücadelesinin ihtiyaçlarını değil; “Kürt Açılımı”nın, Kürt dayanakları ihtiyacını karşılamak üzere toplanacaktı.

Kürtler arasında, son 15 -20 yılda yaşananların Kürtleri birebirine yakınlaştırdığı yönünde yaygın bir düşünce var. Ben bu düşünceye katılmıyorum. Kürtler birbirlerinden uzaklaşıyor, ayrışıyor. Ayrışmak zorundalar. Kuzey Kürdistan bazında söylersek, sırtlarındaki “Kürtlük” yükünden kurtulmak için devletin her türden “Kürt” programlarına şapka çıkaran siyasi kesimlerle, Kürt Ulusu’nun devlet kurma hakkını savunan siyasi kesimlerin birlikte yürüyebilecekleri tek bir adim bile kalmamıştır. Sorun, çoktandır kendini dayatan bu olguyu önce bilince çıkarmaktır. Sonrası bellidir. Kürtlerin devlet olma hakkini savunan parti, grup ve şahsiyetler bir konferans düzenleyerek Kürt Ulusal Hareketi’nin sorunlarını tartışabilir, çözümler üretebilir, bir temsil organına kavuşabilirler. Bir hukuk oluşturabilirler. Eğer bu görev için bir çağrı gerekiyorsa, bu yazı vesilesiyle ben bu çağrıyı yapıyorum. Siyaset, sorunlara çözüm üretebilme sanatı değil mi zaten.

Aso Zagrosi:   Yüzyıllardan beri Kürtlerin bir  özgürlük ve bağımsızlık savaşı var.  Bu kadar savaş ve kandan sonra Kürtlerin millet olarak üzerinde anlaştıkları bir ulusal projeleri var mı?  Eğer böyle bir projeleri yoksa ne yapabilirler?  Sizin bu konuda bir öneriniz var mı?

İsmail (Simko) Sever: Kürt Ulusu’nun ilk ve tek Ulusal Projesi, 1920’li yıllarda Azadî’nin hazırladığı ve Doğu Kürdistan’da Simko liderliğindeki, Güney Kürdistan’da Mahmut Berzenci liderliğindeki Kürt Ulusal Hareketlerinin de onayını alan “Bağımsız Kürdistan Projesi” dir. Başarı şansı çok yüksek bu Ulusal Proje, ne yazık ki Piran Provokasyonu ile sabote edilmiştir. Geçen 90 yıl içerisinde, bütün Kürdistan’ı kapsayacak ölçekte bir başka ulusal proje oluşturulamadı. Kürdistan’ın parçalı Sömürge statüsü/zlüğü, sömürgeci devletlerin ve bölge ile ilgili hesapları olan büyük devletlerin Kürdistan Ulusal Kurtuluş Hareketi içerisindeki kirli elleri, Kürt siyasal kadrolarının kafalarında sömürgecilerin çizdiği sınırlardan çok daha fazla sınırın oluşmasına neden olmuştur. Bu durum, ulusal bir projenin oluşturulmasını ve hayata geçirilmesini engelleyen en önemli engellerden biri olarak varlığını koruyor.

Kürt Ulusal Hareketi’nin bütün cephelerden hesaplı bir ideolojik saldırı ile karşı karşıya bulunduğu bu sürece, yukarıda belirttiğim kapsamda bir konferans ve bu konferansın onaylayacağı ulusal bir proje ile cevap verebilme zorunluluğu savsaklanamaz bir görev olarak önümüzde duruyor.

İşin burasında, Kürdistan tarihinin yeniden yazılması ve Tarihimizdeki bağımsızlıkçı unsurların öne çıkarılması da önem arz ediyor.

Aso Zagrosi:   Sizin konuya ilişkin özel olarak söylemek istediğiniz başka bir söyleyeceğiniz var mı?

İsmail (Simko) Sever: Anti Kürdizm, Türk Devleti’nin mayasıdır. Türk Devleti’nin, kendisini yeni rolüne uygun bir tarzda yeniden üretmesinin yarattığı iç sorunları doğru okumak gerekir. Devletin kanatlarının Kürt programları aynıdır ve “yok etme” amaçlıdır.  Türk Devleti’nin kanatlarından birinin yedeğinde “Kürtçülük” yapmak olası değildir. Devlet, bütün kanatlarıyla Kürdistan Ulusal Kurtuluş Mücadelesi’nin meşruiyetine yönelmiştir. Meşruiyetimizi savunmak noktasında mevzilenmek ve bu mevziyi tahkim etmek zorundayız. Bu görev kutsal bir görev olarak başarılmayı bekliyor.

Aso Zagrosi:  Bize zamanınızı ayırdığınız için teşekkür ediyoruz.

İsmail (Simko) Sever: Ben teşekkür eder, çabalarınızda başarılar dilerim.

21.08.2009

*www.newroz.com ve Kürdistan Forum Editörü

Foto Kaynağı: www.krg.org

Roşan Lezgîn:

Örneğin, şöyle diyorsunuz: “Nelson Mandela’yı 27 yıl cezaevinde tutan anlayışın temsilcisi De Klerk Nelson Mandela’nın yardımcılığına geldi. Bu, “dünyanın en ırkçı devleti” denen Güney Afrika’da resmi görüşün çok da katı olmadığını göstermektedir. Nelson Mandela’yı 27  yıl cezaevinde tutan anlayışın Cumhurbaşkanı De Klerk’in, seçimler sonunda, Cumhurbaşkanı seçilen Nelson Mandela’nın yardımcılığını kabul etmiştir. Türkiye’deyse, resmi görüş çok katıdır, hiç değişmemektedir. Katı, değişmeyen resmi ideoloji, hızla değişen bir toplumu yönetmeye çalışmaktadır.”

Tabi burada “resmi görüş” denilen şey “Türk milliyetçiliği”dir. Ben böyle anlıyorum. Bu belirlemeniz, somut, olgulara dayanan bir tespit. Ama benim merak ettiğim şey şu: İşte bu, “katı, değişmez Türk milliyetçiliği”ni yaratan tarihsel arka plan, sosyolojik, psikolojik nedenler nelerdir acaba?

İsmail Beşikçi: 19. yüzyılın ortalarından itibaren Osmanlı aydınları imparatorluğun bekası üzerinde, yani imparatorluğun kalıcılığı, ölmezliği üzerinde düşünmeye başladılar. Osmanlıcılık ilk fikir hareketiydi. “Dil ve din farkı gözetilmeden herkese Osmanlı diyelim” deniyordu. Ama Balkanlarda, Yunanlılar, Bulgarlar, Romenler, Sırplar, Makedonlar, Hırvatlar arasında gelişen milliyetçilik hareketleri Osmanlıcılık düşüncesinin yaşam bulmasını engelliyordu. Balkanlarda gelişen bu milliyetçilik hareketlerinden geriye dönüş olmadığı anlaşılınca İmparatorluktaki Müslüman halkları bir arada tutabilmenin yolları arandı. İslamcılık akımı böyle gelişti. İkinci Abdülhamid döneminde (1876-1908) bu akımın geliştirilmesi için büyük çaba harcandı. Araplarda ve Arnavutlarda gelişen milliyetçilik hareketleri bu düşüncenin de geleceği olmadığını ortaya koydu.

Yeni Osmanlılar, daha sonra da Jön Türklerle birlikte Türkçülük akımı da gelişmeye başlamıştı. 1910’larda, Balkan yenilgisiyle birlikte bu akım güç kazanmaya başladı. İttihat ve Terakki, İmparatorluğun bekasını, yani kalıcılığını ve ölmezliğini teminat altına almak için Türk unsura dayalı yeni bir organizasyondan söz ediyordu. Osmanlı İmparatorluğu’nu Türk unsuru etrafında yeniden organize etmeye,  Türk unsurun egemen olduğu yeni bir devlet kurmaya çalışıyordu. Yeni tasarımın yaşama geçmesinde, Ermeniler, Rumlar, Kürtler ve Aleviler ciddi engeller, pürüzler olarak görülüyordu. Rumların sürgün edilmesi, Ermeni nüfusunun çürütülmesi düşünülmeye, bu doğrultuda planlar hazırlanmaya başlandı. Ekonominin millileştirilmesi için de bu yapıldı. Kürtlerin Türklüğe asimilasyonu, Alevilerin Müslümanlığa asimilasyonu, yine, bu çerçevede gündeme geldi.

Yunanlılar (Rumlar), Bulgarlar, Romenler, Sırplar, Hırvatlar Makedonlar, 19. yüzyılda İmparatorluktan ayrılıp kendi bağımsız devletlerini kurma sürecindeydiler.

Birinci Dünya Savaşı’yla birlikte, Arnavutlar ve Araplar da İmparatorluktan ayrılıp kendi bağımsız devletlerini kurma sürecine girdiler. 1917 Sovyet Devrimi sırasında Ermeniler de Doğu Ermenistan’da bağımsız Ermenistan’ı kurdular. Osmanlı Devleti sınırları içinde Türkler, Kürtler kaldı. Süryaniler yine bu sınırlar içinde kaldılar. Birinci Dünya Savaşı sürecinde, İngiltere, Fransa ve Rusya arasında, Mayıs 1916’da Sykes-Picot antlaşması imzalandı. Bu antlaşmayla Kürtlerin yaşadığı topraklar bölünüyor, parçalanıyor, paylaşılıyordu. Bu gizli antlaşmaya, Nisan 1917’de, Saint-Jean de Maurienne Antlaşmasıyla İtalya da katıldı. 1923’deki Lozan Antlaşmasıyla, Osmanlı Devleti sınırları içindeki Kürdistan üç parçaya bölündü.

Birinci Dünya Savaşı sonunda, savaştan yenik çıkan imparatorlukların sömürgeleri, savaştan zaferle çıkan İngiltere, Fransa ve İtalya arasında paylaştırıldı. Milletler Cemiyeti yönetiminde kurulan bu yeni sömürgelere manda devletler deniyordu.  Bu çerçevede, Osmanlı İmparatorluğu sınırları içindeki Arap topraklarında ve Kürt coğrafyasında manda devletler kuruldu. Bunlara A Tipi mandalar deniyordu.  İngiltere’ye bağlı Irak, Ürdün ve Filistin, Fransa’ya bağlı Suriye ve Lübnan mandaları kuruldu. B Tipi mandalar, Afrika’daki Alman sömürgelerinin paylaşılmasıyla oluşturuldu. Pasifik’teki Alman sömürgelerinin paylaşılmasıyla ise C Tipi mandalar oluşturuldu.

Görüldüğü gibi Kürtler ülke olarak ve halk olarak bölündü, parçalandı ve paylaşıldı. Misak-ı milli aslında, Türklerin ve Kürtlerin birlikte yaşadıkları topraklar olarak anılıyor.  Cumhuriyetten sonra ise Kürtler inkar ediliyor ve asimilasyon politikaları kararlı bir şekilde uygulanıyor. İttihat ve Terakki döneminde başlayan asimilasyon uygulamaları Cumhuriyet döneminde sistematik olarak sürdürülüyor. Kürtleri Türkleştirmek, Türk milliyetçiliğinin çok önemli bir amacı oluyor.

Osmanlı döneminde “tamamiyet-i vatan” deniyordu. İngiltere’ye bağlı olarak Irak mandasının (sömürgesinin), Fransa’ya bağlı olarak Suriye mandasının (sömürgesinin) kurulması,  Kürtlerin üzerinde yaşadıkları toprakların bir kısmının, üzerine yaşayanlarla birlikte, Irak ve Suriye mandalarının (sömürgelerinin) denetimine verilmesi “tamamiyet-i vatan” anlayışında önemli bir gedik açıyor. Geriye kalan Kürtler üzerinde, yani Kürt topraklarının Kuzey kısmında, yani Türkiye’nin denetimine bırakılan kısmında, iyice etkin olabilmek için Türk milliyetçiliği geliştiriliyor. Burada, Kürtlerin üzerinde yaşadığı toprakların doğal zenginlikleri kadar, psikolojik faktörler de rol oynuyor kanısındayım. Başkalarını yönetmek önemli bir istek, önemli bir duygu olmalı. “Kürtler, geri, ilkel, cahil bir halk,  onları da mı yönetemeyeceğiz, onları da mı adam edemeyeceğiz, onları da mı terbiye edemeyeceğiz…” anlayışı mevcut. Türklerin büyüklüğü söylemi başta Kürtler için geliştiriliyor, kanısındayım. Bu söylemin Kürt insanında şöyle bir duygu yaratması umuluyor: Ben de Türk olayım. Büyüklükten, maddi ve manevi zenginlikten yararlanayım. Bu ilkel, yoksun yaşamdan kurtulayım…

Resmi söylem, Kürt topraklarının verimsiz, yoksul olduğu şeklindedir. “Her taraf dağ,  tepe, kaya… Yılın 6 ayı yolları kapalı vs.” Bu resmi söylem Kürtlerin kafasına da kazınmaktadır. Kürtler de durumun böyle olduğuna inandırılmıştır. Aslında Kürt toprakları doğal kaynaklar bakımından, tarım ve hayvancılık bakımından, turizm bakımından, su kaynakları bakımından çok zengindir.

Türkiye’de devletin ve hükümetin, demokratik bir Kürt politikası oluşturması çok zordur. Çünkü bu konuda, asker, üniversite ve yargı arasında sıkı bir işbirliği vardır. Bu anti-Kürt işbirliğinin, basın tarafından da militanca desteklendiği bilinmektedir.

Roşan Lezgîn. Başka uluslardan birey veya toplulukları kendine katmak için Türkler kadar ısrar eden başka bir millet görülmüş değildir. Örneğin, bir Kürdün kalkıp “Ben Arabım” demesi Arapların umurunda bile değil. Baas Partisi döneminde, kimi Yezidi, Şabek, Feyli Kürt grupları resmi belgelere Arap şeklinde kaydedildi, ama bu, yine de, temel olarak yok sayma değildi. Farslarda da hakeza. Kürtler ise, Kürt olmayan birisinin kalkıp “Ben Kürdüm” demesine gülerler. Ama Türkler, herkesin “Ben Türküm” demesini istiyorlar, sürekli bunu dayatıyorlar. Bütün enerjilerini bu yönde harcıyorlar.

Anlaşıldığı kadarıyla, gizli bir şekilde, asimle ettikleri diğer ulusların soy kütüğü çetelesini de tutuyorlardır sanırım. Örneğin, Türk Tarih Kurumu Başkanı Profesör Yusuf Hallaçoğlu böyle bir şeyden söz etti. Daha sonra da, bu konuda internette bazı belgeler, listeler yayınlandı. Bir de 1930’lu yıllardaki faaliyetler var. Devlet olarak çok yoğun bir mesaide bulunmuşlar. Antropometrik çalışmalar yapmışlar, kafatası ölçülerini falan almışlar. Her kesin kökeniyle ilgilenmişler…

Sonra, şu dönemlerde Vatansever Kuvvetler vs. adı altında organize olan kimi güçlerin yemin metinlerinde şöyle bir cümle var: “… Türk anadan, Türk babadan doğmuş, soyunda dönme olmayan Türk oğlu Türküm ben. …” Gazeteci Şamil Tayyar da Ergenekon yapılanmasında bulunanların Kafkas kökenli oldukları vurgusunu yaptı.

İTÜ öğretim görevlisi antropolog Timuçin Binder genetik alanında yaptığı araştırmaya dayanarak Türkiye nüfusunun sadece % 10-15’i Orta Asya kökenli olabileceğini, geri kalan nüfusun en az 40 bin yıldır bu topraklarda yaşadığını söylüyor.

Yani, aslında Türkler herkesi asimle etmeye, Türkleştirmeye çalıştıkları halde, gizli bir gündemle sürekli Irk Mülahazası yaptıkları, safkan Türklerin var olduğu, Türkiye yönetiminde asıl söz sahibi olanların bunlar olduğu gibi bir durum ortaya çıkıyor.

Bu garip davranışın bir izahı var mı sizce? Türkler, böylesi garip bir milliyetçiliğe neden ihtiyaç duyuyor?

İsmail Beşikçi: Başka milletleri, başka halkları asimle etmek niyeti ve isteği de olabilir. Fakat Kürtlerin asimilasyonunu sağlamak temel bir devlet politikasıdır. Devletin zora dayalı güçleri, ekonomik gücü bu amacı gerçekleştirmeye yeterlidir diye düşünülüyor.

Öte yandan, çağdışı, bir politika uygulandığı zaman, dünyada gerek devletlerden gerek uluslar arası kurumlardan tepki gösterecek, Türkiye’yi, bu politikadan, uygulamadan caydıracak bir güç bulunmuyor. Ama, örneğin 1980’lerin sonlarında, Bulgaristan’daki Türklerin Bulgarlığa asimilasyonuna karşı, Türkiye’yle birlikte bütün dünya tepki gösterdi. Örneğin Rumların Türklüğe asimilasyonu konusunda bir politika izlense,  Yunanistan’la birlikte bütün dünya buna tepki gösterir. Kürtler için bu böyle olmuyor. Kürtlerin ve Kürdistan’ın bölünmesi, parçalanması ve paylaşılması Kürtleri dostsuz, sahipsiz bırakmıştır.

Bütün bunlardan dolayı Kürtlerin milli haklar istemeleri,  Türklüğe hakaret olarak algılanıyor. Kürtler baskı altında tutularak, asimilasyon uygulamaları yoğunlaştırılarak, dünyada, nüfus olarak, ülke genişliği olarak büyük olma özlemi bir parça tatmin edilmiş oluyor. Bütün bunlara rağmen, özü Türk olmayan insanlara “Türküm” dedirtmek başkadır,  onlara çok da güvenmemek, kritik mevkilerde görev vermemek başkadır.

Antropolog Timuçin Binder’in görüşü dikkate değer bir görüş. Onuncu yüzyıldan itibaren Orta Asya’dan, Batıya doğru  Oğuz Türklerini akınları oldu. Horasan’a, İran’a, Mezopotamya’ya, Irak’a Anadolu’ya akınlar oldu. Dört asır boyunca bu akınlar devam etti. Yani, onbirinci, onikinci, onüçüncü yüzyıllarda da akınlar oldu. Bütün bu süre içinde gelen Oğuzların sayısı toplam olarak 400-500 bin civarındadır. Gelenler aile olarak gelmiyordu. Genel olarak atlı ve silahlı  erkekler geliyordu. O zamanlar, Anadolu’da ve Anadolu’nun doğusunda yaşayan nüfusun 13 milyon civarında olduğu söylenmektedir.  Bu halklar, Gürcüler,  Ermeniler ve Rumlardı.  Van Gölü ve Urmiye Gölü çevresindeyse Kürtler, daha Güney’de de Asuriler ve Araplar oturuyordu. Demek ki, Oğuzlar, yerli kadınlarla evlenerek bir nüfus çoğalması oldu. 13 milyon yerli nüfusa karşı 400-500 bin civarındaki akıncıların, fetihçilerin sayısının çok az olduğu söylenebilir. 13 milyon yerli nüfusa karşı 400-500 bin civarındaki akıncıların baskın gen oluşturamaması doğaldır. Akıncılar veya fetihçiler baskın gen oluşturamadığı için, Anadolu’da yaşayan Türklerle, Orta Asya’da yaşayan Türkler, örneğin Kırgızlar, Kazaklar, Hakas Türkleri arasında, Tatarlar fizik bakımında benzerlik bulunmuyor. Bu toplulukların genel olarak çekik gözlü olduğu biliniyor.

Resmi görüş “Bu topraklar üzerinde yaşayan ve kendini Türk hisseden Türk’tür” diyor. Bu hükmün insanları, örneğin Kürtleri Türk yapamayacağı açıktır. Kürtler artık kendilerini Türk hissetmiyorlar. Bunu açıkça dile getiriyorlar. Bu süreci idari ve cezai yaptırımlarla engellemek de artık mümkün değildir. Kürtler artık, Türklerle, Kürt olarak ve eşit koşullar içinde yaşamak istiyorlar. Kürtler, artık, Kürtlerin, Kürt toplumu olmaktan doğan haklarını talep ediyorlar, savunuyorlar. Doğal olan, doğru olan budur.

Roşan Lezgîn: Türklerde “Vatan” imgesi aşırı derecede kullanılıyor. Bu, Türk siyasal, sosyal, sanatsal ve kültürel yaşamına genel olarak yön veren bir imge. Örneğin, dağa taşa, her yere “Önce Vatan” sloganı yazılmış. Tabi ki beyinlere, duyguların derinliklerine de kazınmış. Asker ocağında, polis ve askeri kışlalarda, okullarda vs. daha birçok yerde “Her şey vatan için”, “Vatan sana canım feda” gibi sloganlar habire beyinlere yerleştiriliyor. Öyle ki bu uygulamaya muhatap olan kişilerde “vatan” artık haşarı bir refleks, bir saplantıya dönüşüyor. Bu, İttihat ve Terakki’nin Selanik Kongresi’nden bu yana süregelen bir çabadır. Örneğin, İttihat ve Terakki kadrolarının 1911’de İstanbul’da kurdukları Türk Yurdu Ocağı’nın yayın organı “Türk Yurdu”dur. Bu dergide sürekli “Vatan” imgesi işleniyor. Mustafa Kemal’in 1918’de Şam’da “Vatan” adında gizli bir örgüt kurduğundan söz ediliyor. Bugün, Türk aydınlarının, siyasilerinin, yöneticilerin en çok korktuğu şey “Vatan bölünüyor, vatan elden gidiyor!” ibaresidir. “Vatan elden gider” korkusundan dolayı sürekli gergin durumdalar, sürekli hareket halindeler, hep hazır kıta, eller tetikte teyakkuzdalar… Örneğin, şöyle diyorlar: Söz konusu vatan ise, gerisi teferruattır!…

Nedir Türklerdeki bu “Vatan” hassasiyeti? Türklerin “vatan”ı neden elden gitmeye hep hazır bir durumdadır? Gerçekten vatanları elden öyle kolay gider mi?

İsmail Beşikçi: Türk düşüncesinde, resmi ideolojide, geçmişe özlem de vardır. Osmanlının büyüklüğü, çeşitli halkları yönetiyor, terbiye ediyor olması, geçmişe duyulan özlemin boyutlarıdır.  Toprak genişliği olarak büyük bir coğrafya vardır. O coğrafyayı yeniden kontrol etmek artık mümkün değildir. Ama elde olanın üzerinde, elde kalanın üzerinde, kontrolü sağlayabilmek için her önlem alınmalıdır. “Vatan”, “Önce vatan” gibi söylemler, sloganlar bu anlayışa hizmet etmektedir. Kürtlerde milliyetçilik duygusunun gelişmesi, devlette bazı korkular ve endişeler yaratmaktadır. Vatan söyleminin, sloganının yoğunlaşması, yoğunlaştırılması bu korkuyu, bu endişeyi bir parça bastırmak olarak da değerlendirilebilir.

Roşan Lezgîn: Kürt-Fars, Kürt-Arap gerginliği ile Kürt-Türk gerginliği arasında ilginç özellikler, farklılıklar göze çarpıyor. Örneğin, Kürt-Fars gerginliğinde, çekişmesinde Kürtlerin varlığı inkar edilmemiş, aksine, Kürtlerin yaşadığı topraklara hep “Kordestan” veya “Ostani Kordestan” denilmiş. Kürt-Arap gerginliğinde, çekişmesinde de, tıpkı Arap aşiretleri arasında çıkan kavgalar misali vahşi öldürmeler olduğu halde, Kürtlerin varlığı, dili, kültürü ve vatanı inkar edilmemiş.

Daha sonraları, Suriye, Irak ve İran’ın Kürtlere yönelik davranışlarında Türkiye tarafından telkin edilmiş önermelerin, dayatmaların payı çok büyüktür tabi. Öte yandan, Farslar ve Arapların Türkiye’ye, Türklere, gelin Kürt politikanızı şöyle oluşturun, Kürtler konusunda şunu şöyle bunu böyle yapın, dedikleri pek görülmüş, duyulmuş değildir sanırım.

Türkiye, Türkler, ABD ile ilişkilerinde, Avrupa ülkeleri ile ilişkilerinde, Rusya Federasyonu vs. devletlerle ilişkilerinde, her türlü nazı/kozu kullanarak sürekli bu devletlerin Kürtlere yönelik davranışlarını olumsuzlaştırmaya çalıştığı da görülmektedir.

İlginç bir örnek anlatacağım:

Kazakistan’da 100 bin civarında Kürt nüfusu yaşamaktadır. 1937 yılında Stalin’in despotik iktidarı döneminde oraya sürüldüler. Sovyetler dağılıp diğer 15 ülke gibi bağımsızlığına kavuşan Kazakistan’ın 17 milyon olan nüfusunun yarısından fazlası çeşitli etnik gruplardan oluşmaktadır. Nur Sultan Nazarbayef yönetimindeki Kazakistan’da etnik gruplar üzerinde herhangi bir ırki veya milli dayatma söz konusu değildir. Hatta 14 Ekim 2006 tarihinde, başkent Alma-Ata’da gerçekleştirilen ve çeşitli ülkelerden Kürt aydınlarının iştirak ettiği “Günümüz ve Gelecekte Kürt Ulusu” başlıklı konferansa Devlet Başkanı Nur Sultan Nazarbayef’in yardımcılarından üst düzey bir devlet yetkilisi bizzat devlet başkanı adına katıldı. Nazarabayef’in Kürtlere olan sevgisini sempatisini samimi bir şekilde dile getirdi. Kürt grupların anadilde eğitim hakkını tanındı. Hazırlanan ders kitapları Eğitim ve Bilim Bakanlığı tarafından tasdik edildi…

Bu konuda haberler basında yayınlanmaya başladığından sonra, hemen Türkiye’de, çeşitli yayınlarda Kazakistan’daki Kürtleri konu alan olumsuz teoriler, kışkırtmalar yayınlanmaya başladı. Örneğin, Türksolu dergisinde yayınlanmış son derece iftira dolu, kışkırtıcı, komplocu bir yazının başlığı şöyle: “Kürt İstilası Kazakistan’a Sıçradı”.

Ardından, hemen Türkiye-Kazakistan arasında üst düzeyde diplomatik ziyaretler gelişti ve… İşte, Kazakistan’da Kürtlere yönelik tavırda büyük değişiklikler oldu. Ortam gerildi. Kürt gruplar ile Kazaklar arasında çatışmalar başladı. Kürtler, yerlerini terk etmek zorunda bırakıldılar.

Türklerin Kürtlere yönelik asıl emeli nedir, neden Kürtlere böyle davranıyorlar? Türkler Kürtlerden ne istiyor?

Eğer bugün Türkler Kürtlerin Kürtlükten kaynaklı her türlü haklarını tanısalar, gerçekten ABD, AB ülkeleri, Rusya Federasyonu, İran, Irak, Suriye veya vs. herhangi bir devlet, bir güç kalkıp Türklere bu konuda engel olur mu? Adlarını andığım bu güçlerin böylesi bir niyetleri var mıdır sizce? Hangi “dış güçler” ne gibi çıkarlarından dolayı, ne tür bir hesaptan kaynaklı olarak, Türk-Kürt anlaşmasını engellemeye çalışır?

İsmail Beşikçi: Türk-Kürt ilişkileriyle, Kürt-Arap, Kürt-Fars ilişkileri değişiktir. Türkiye’de temel politika asimilasyondur. Kürtlerin Türklüğe asimilasyonudur. Bu bakımdan inkarcı ve imhacı bir politika uygulanmaktadır. Arapların ve Farsların Kürtlere baskı uygulamaları, baskı politikaları vardır, ama bunu asimilasyon olarak adlandırmak, Türk politikalarına benzetmek kanımca doğru değildir.  Türkiye, gerek Irak’a, gerek Suriye’ye, gerek İran’a, “Kürtlere karşı şöyle şöyle politikalar uygulayalım” şeklindeki, başvuruları, önerileri her zaman yapmaktadır. Örneğin, “Irak’a komşu ülkeler toplantısı” Türkiye tarafından planlanan ve gündeme getirilen bir politikadır. Türkiye’nin bu başvurularının, İran’ın, Irak’ın, Suriye’nin politikalarını, uygulamalarını etkilemiş olduğu elbette söylenebilir.  Ama, bu devletlerin sık sık Türkiye’ye başvurup “Kürtlere karşı şunu yapalım, bunu yapalım, şöyle bir politika izleyelim” dediğini sanmıyorum.

Kürtleri asimle etmek, asimle olmayanların şu veya bu şekilde etkinliğini azaltmak, imha etmek, sistematik bir politikadır.

11 Mart 1970’de, Kürdistan Demokrat Partisi Başkanı  Mustafa Barzani ile Irak Devlet Başkanı Saddam Hüseyin arasında özerklik anlaşması imzalanmıştı. Bu anlaşma Kürtler arasında, bu arada Kuzey Kürtleri arasında da moralleri yükseltmişti. O zaman Türk yetkililer, “bu anlaşmayı yaşama geçirmemek için her türlü önlemi alırız” diye konuşuyorlardı.

ABD, Avrupa Birliği devletleri, Rusya Federasyonu,  Kürtlerin, Kürt toplumu olmaktan doğan haklarının  tanınmasından memnun olurlar kanısındayım. Sorunun çözümsüz bırakılmasından, gerginlik, çelişme, çatışma doğmaktadır. Bu devletlerin bu çatışma ortamından yararlandıkları ise, bu devletlerin tutumunun farklı bir boyutudur. Kürtlere karşı uygulanan baskı politikalarının, Batılı devletlerin, uluslar arası kurumların yardımıyla yürütüldüğü bir gerçektir. Türkiye, Kürt sorununa bir çözüm geliştirse,  İran, Irak, Suriye gibi devletlerin, Türkiye’nin bu girişimine engel olacakları kanısında değilim. Ama, örneğin, Saddam Hüseyin döneminde, Irak’ın Kürt sorunu konusunda geliştirmeye çalıştığı ılımlı çözümler Türkiye tarafından her zaman engellenmeye çalışılmıştır.

Kazakistan için dile getirdiğiniz örnek dikkate değer kanısındayım.

Roşan Lezgîn: Kimi Türk büyükleri, sözleri dinlenen, sözlerine itibar edilen kimi Türk tarihçileri, örneğin, Türk tarihçisi Profesör Halil İnalcık, Türklerin başlıca üç düşmanından söz ederken, Yunanlılar, Ermeniler ve Kürtlerin adını anıyor. Bunlara fırsat verilmemesini tembihliyor…

Türklerin kendilerine ettiği bunca kötülüğe rağmen, Kürtlerde, Türklere karşı, herhangi bir düşmanca duygunun var olduğunu gösteren bir gelişme görülmüş mü? Peki, bunlar, hangi saikten kaynaklı olarak bu yargıya varabiliyorlar? Neden kendi halkına bu tür telkinlerde bulunuyorlar? Böylesi bir düşüncenin temel referansları ve geleceğe yönelik amaçları nelerdir sizce? Ne tür bir hesaplamadan kaynaklı böyle bir yargıya varılıyor?

İsmail Beşikçi: Kürtlere karşı izlenen temel politikanın asimilasyon olduğunu belirtmiştim. Asimilasyona direnen Kürtler, Kürt kalmak için çaba sarf eden, Kürtlerin Kürt toplumu olmaktan doğan haklarını  savunan Kürtler, Türklüğe, devlete hakaret etmiş sayılmaktadır. İç düşman sayılmaktadır.

Türkiye’de, Kürtlere karşı bu olumsuz duyguların düşüncelerin değişmesi kolay değildir. Çünkü Kürtlere karşı izlenen politika konusunda, asker, üniversite ve yargı organı arasında yoğun bir işbirliği vardır.  Bu işbirliği basın tarafından, radyo, televizyon, gazeteler tarafından militan bir şekilde desteklenmektedir. Türk düşüncesinde zaman zaman Kürt jenosidi bile gündeme gelebilmektedir. Örneğin, derin devlet Ergenekon’a yakın olan bazı örgütler, Türksolu gibi çevreler, Saddam Hüseyin’i sadece bir Halepçe yarattığı için eleştirmektedirler. “Sekiz-on Halepçe olsaydı, bu gerici, işbirlikçi halkın kökü kazınırdı” demektedirler. Ama, artık soykırım da mümkün değildir. Kitle haberleşme araçlarının, örneğin, cep telefonlarının böylesine geliştiği bir yerde soykırımın yaşama geçme olasılığı yoktur. Bunun ötesinde milli bilinç de yükselmektedir. Kürtler, nüfus olarak da büyüktür ve belirli bir coğrafyada oturmaktadır. Kürt soykırımının gerçekleşmesini önleyen başka etkenler de vardır.

Kürtleri Türklere karşı düşmanca duygular beslemediği, çok açık bir gerçektir. Fakat Kürtlerin geçmişi çok çabuk unuttukları, belleksiz oldukları da açıktır. Bu da olumlu değil, olumsuz bir tutumdur. Bu konuyla ilgili olarak Kürtlerle Çerkezlerin tutumları arasında çok büyük farklar vardır.

Şöyle bir anım var:

1987 sonbaharında, Çerkezler, Rusya’dan sürgünlerinin 125. yılını anmak için bir hafta düzenlemişlerdi. Bir Çerkez arkadaş bu toplantıya beni de davet etmişti. Bir hafta süreyle akşamları gerçekleşen bu toplantılara ben de katıldım. Toplantılar, Ankara’da, Ulus’ta, Altındağ Belediyesi’ne ait Kültür Salonu’nda düzenleniyordu. İlk gece sunuş konuşması, açılış konuşmaları yapıldı. Sahnede hep Çerkezler vardı. Hep Çerkezler konuşuyordu. Oturum başkanı olan, açılış konuşmaları yapanlar hep Çerkezlerdi. Anma toplantısına katılan ve salonda olan ileri gelenler hep Çerkezlerdi. Onların varlığından, onları toplantıya şeref verdiğinden söz ediliyordu. “Ürdün’den falanca Çerkez, Çerkezler için şunu yaptı”,  “Almanya’dan falanca Çerkez, Çerkezler için şu fedakarlığı yaptı.” “ABD’den falan Çerkez, Çerkezler için şunları yaptı.” Toplantıya mesaj gönderenler de vardı. Mesaj gönderenler de Çerkez idi veya sadece Çerkezlerin mesajları okunuyordu.  Toplantıya devlet bürokrasisinde yer alan bazı bürokratlar da katılmıştı. O gece benzer bir toplantıyı Kürtler düzenleseydi nasıl olurdu diye düşündüm. Oturum başkanlığına muhakkak bir Türk’ü davet ederlerdi.  Konuşmacıların çoğu Türk olurdu.

Son gece sahneye, 50 civarında, çok güzel kağıtlara sarılmış, kurdelelerle bağlanmış paketler konuldu. O paketler de hep birer birer Çerkezlere dağıtıldı. “Ürdün’den falan Çerkez’e, Çerkezler için şu eyleminden dolayı”, “Suriye’den falanca Çerkez, Çerkezler için şu faaliyetlerinden dolayı”, “Mısır’dan falanca Çerkez, Çerkezler için şu şu çabalarından dolayı”…

Bu paketler dağıtılırken de, “Eğer, benzer bir toplantıyı Kürtler düzenleseydi, armağanlar, ödüller dağıtılsaydı, bu paketleri kimlere verirlerdi?” diye düşündüm. Belki birkaç Kürd’e de bu paketlerden verirlerdi, fakat paketlerden çoğunu Türk misafirlerine dağıtırlardı.

Kişi olarak Çerkezlerin çok katı tutumlarını da, Kürtlerin gevşek-liberal tutumlarını da benimsemiyorum. Fakat Çerkezlerin tutumunun daha anlaşılır olduğunu düşünüyorum.

Roşan Lezgîn: Türk entellejensiyasında -belki birkaç istisna olabilir- dikkatleri çeken çok garip bir özellik var: Müthiş kafa karıştırıcıdırlar, habire komplo teorilerini üretiyorlar. Örneğin, herhangi bir TV. programında Kürt Sorunu mu konuşulacak veya bir Kürt Konferansı mı düzenlenecek. İşte, özellikle böylesi bir konuda, konunun özü, esası, içeriği, özellikleri sade, anlaşılır, mantıklı bir çerçevede konuşulacağına, akla hayale gelmeyecek varsayımlardan hareketle komplo teorilerini üretiyorlar.

Bu, sadece benim tespitim değil. Çok ilginçtir, aynı şeyi, ta geçen yüzyılın 10’lu – 20’li yıllarında uzun bir süre Diyarbakır, Hakkari, Van vs. gibi illerde kalmış, Türk, Kürt, Ermeni, Fars, Nasturi gibi toplumları gözlemlemiş, kardeş olan iki İngiliz misyoneri, W. A Wigram ile Edgar T. A. Wigram İnsanlığın Beşiği Kürdistan’da Yaşam, (Avesta 2005) adlı kitaplarında Türklerden, İttihat ve Terakki kadrolarından söz ederken, aynı özellikleri öne çıkarıyorlar. Türk milliyetçilerinin ürettikleri komplo teorilerinden yaka silkiyorlar. Bunu, farklı milletlerden olan başka insanlardan da duymak mümkün.

Başkalarının kafasını karıştırmayı bunca kendilerine temel hedef seçmelerindeki asıl gaye ne olabilir? Yani, neyi gizlemek, nelerin üstünü örtmek için sürekli böylesi garip bir çabanın içerisindeler sizce?

İsmail Beşikçi: Devletin temel politikası asimilasyondur.  Asimle olan bir Kürt’e, Kürtlükten, Kürt haklarından söz etmeyen bir Kürt’e “kardeş” nazarıyla bakılır. Kürtlükten vazgeçmeyen, Kürtlerin Kürt toplumu olmaktan doğan haklarını isteyen bir Kürt’e “iç düşman”, “dış düşmanların içteki maşaları” gözüyle bakılır. Radyoda, televizyonda, gazetelerde, Kürtleri aşağılayan, inciten programlara sık sık rastlanır. Filmler, paneller, tartışmalar vs. Böyle, incitici, yaralayıcı, aşağılayıcı bir çabanın geleceği yoktur. Siyaset biliminde ideolojinin olumsuz etkisi diye bir konu var. Burada da bu tür çabaların ters tepeceği, olumsuz etkiler yaratacağı açıktır. Devlet ideolojisi için olumsuz olanın Kürtler için olumlu sonuçlar ortaya koyacağı da anlaşılır bir durumdur.    

Roşan Lezgîn: Türkleri de Kürtleri de memnun edecek, her iki tarafı da rahatlatacak, her iki tarafın çıkarına olan gerçek, adil bir çözüm yok mudur acaba? Eğer varsa, bu, nasıl mümkün olabilir? Bunun için, asıl inisiyatif kimlerin elindedir sizce, asıl kimlerin, hangi yersiz/anlamsız kaygılarından vazgeçmesi gerekir?

İsmail Beşikçi: Çözüm için zihniyet değişikliği gerekir. Kısa vadede bunun gerçekleşeceği kanısında değilim. Fakat Kürtlerin kendi milli değerlerine, örneğin, dillerine sahip çıkmaları gerekir. Kürtçe konuşma, Kürtçe yazma, mecburi Kürtçe eğitim talep etme vazgeçilmez olmalıdır.

Kürt Sorunu, çözümü gecikmiş bir sorundur. Zaman geçtikçe çözüm daha da zorlaşmaktadır. 1920’lerde, Milletler Cemiyeti döneminde, Irak, Ürdün, Filistin, Suriye, Lübnan mandaları (sömürgeleri) yanında bir de Kürdistan mandası (sömürgesi) kurulmuş olsaydı, İngiltere’ye veya Fransa’ya bağlı sömürge bir Kürdistan kurulsaydı, çözüm çok kolay olurdu. Sorun 20. yüzyılın ortalarında çözülmüş olurdu. Bölünme, parçalanma ve paylaşılma çok ağır bir yaptırımdır. Bu, bir insanın iskeletinin parçalanması gibi, beyninin dağılması gibi bir sonuç yaratmıştır. Bu sonucun çözüm projelerin zorlaştırdığı açıktır.  Sorun, ancak, Kürtlerin milli değerlerini, dillerini fiilen yaşamalarıyla çözüm yoluna  girebilir

Roşan Lezgîn: Sizinle sohbet etmek benim için bir şerefti, büyük zevk aldım. Değerli görüşlerinizi paylaştığınız için teşekkür ediyorum.

İsmail Beşikçi: Bu sohbet benim için de çok yararlı oldu. Dile getirdiğiniz konulara ilişkin bazı açıklamalar yapmaya çalıştım. Dile getirilen konular, sorular, bu sohbet, ufuk açıcıydı. Bu konularda, bana bazı açıklamalar yapma fırsatı verdiğiniz için ben de teşekkür ediyorum. (*)

19. 05. 2008

______________

(*) Bu sohbet önce Zazaca Kürtçesine çevrilip Vate dergisinin 31. sayısında yayınlanmış. Böylece ilk kez Sayın İsmail Beşikçi’nin değerli düşünceleri Zazaca Kürtçesi’ne çevrilmiştir.

Kurmancî Kürtçesi’ndeki çevirisi ise www.netkurd.com, www.pen-kurd.org ve www.peyamaazadi.org’da yayınlandı.

Soranî Kürtçesine çevirisi ise www.rudaw.net sitesinde yayınlandı.

En son Türkçe orijinalini yayınlıyoruz.

]]> http://www.peyamaazadi.com/peyam/hevpeyvin/ismail-besikci-ile-turk-milliyetciligi-uzerine-bir-sohbet/feed 0 http://www.peyamaazadi.com/niviskar/ismail-besikci-ile-roportaj http://www.peyamaazadi.com/niviskar/ismail-besikci-ile-roportaj#comments Tue, 23 Jun 2009 14:03:45 +0000 Dara Cibran http://www.agirehar.com/peyam/?p=173 Dara Cibran: Sayın İsmail Beşikçi; Türkiye’de Kürt sorunu ile özdeşleşen bir isim oldunuz. Erzurum Atatürk Üniversitesindeki araştırma çalışmalarınızla başlayan zor ve zahmetli bir sürecin içinde oldunuz. Çalışmalarınızdan dolayı uzun yıllarınızı hapislerde geçirmek zorunda kaldınız. Kürtleri araştırmalarınızın odağına alan bir isim olarak, Kürt Hareketinin bugünkü genel durumunu nasıl değerlendiriyorsunuz?

İsmail Beşikçi: Bunu iki şekilde değerlendirmek mümkündür.Birinci olarak şöyle denebilir. Örneğin kırk yıl öncesine, otuz yıl öncesine nazaran büyük bir gelişme var. O yıllarda Kürtler ve Kürtçe inkar ediliyordu. Kürt dili, Kürt kültürü yoğun bir imha ile karşı karşıya idi. Günümüzde ise fiili olarak mücadele sürecinde elde edilmiş birçok kazanım var.

Bu kazanımların bir kısmı cılız da olsa yasa hükümlerine bağlanmış, yasallık kazanmış. İkinci olarak şöyle bir yorum da yapılabilir. Şunca mücadeleye rağmen elde edilen kazanımlar yetersizdir, çok cılızdır. Mücadele sürecinde güçlü bir ulus bilinci, vatan bilinci, anadil bilinci gelişmemiştir. Güney Kürdistan’daki durum ise kanımca çok olumludur. ABD’nin 20003 Mart’ında Irak’a yaptığı silahlı müdahale sırasında ve sonrasında Kürtler büyük kazanımlar elde etmişlerdir. Kürtlerin federal Irak düşüncesini, bugünkü Irak yönetimine, Araplara kabul ettirmesi, anayasanın bu doğrultuda yazılması Kürtler için büyük bir kazanımdır. Kürtlerin güneyde, artık, bu aşamadan geriye gitmeleri kanımca söz konusu değildir.

Dara Cibran: Çalışmalarınızda Kürdistan için, “Devletlerarası Sömürge Kürdistan” tanımını yaptınız. Bu nedenle Kürt sorunu uluslararası bir sorundur dediniz. Uluslararası bir sorun bireysel hakların geliştirilmesi temelinde çözülebilir mi?

İsmail Beşikçi: “Devletlerarası Sömürge Kürdistan” kavramını yeniden ele almak, irdelemek gerekir. Kürdistan sömürge bile değildir. Burada ‘bile’ edatının incelenmesi gerekir. Sömürgenin sınırları olur. Örneğin “Hindistan İngiltere’nin sömürgesidir” veya “Cezayir Fransa’nın sömürgesidir” “Angola Portekiz’in sömürgesidir” denildiği zaman sınırları belli bir ülkeden söz ediyoruz. Sömürge ülke, sömürge devlet alt düzeyde de olsa bir siyasi kişiliktir. Ve sömürgeler sonsuza kadar sömürge kalacak anlayışıyla kurulmamışlardır. Metropol devletin denetiminde, idari, politik ve ekonomik bakımlardan belirli bir aşamaya gelince, metropol devlet kendisine bağlı sömürgesine siyasal bağımsızlık verecektir. Kürdistan ve Kürtler ise Kürt adı ve Kürdistan adı dillerden ve tarihlerden silinmek üzere bölünmüş, parçalanmış ve paylaşılmıştır. I. Dünya Savaşı’ndan sonra Arap dünyası da bölünmüştür ama onlar ayrı ayrı devletler şeklinde yapılanmıştır. İki bölünme arasında nitelik bakımından büyük bir fark vardır. Kürtlerde görülen antropolojik özellikler yani birbirine boyun eğmeme, birbirinin otoritesini tanımama özelliği, Araplarda da vardır. Ama, Birinci Dünya Savaşı’ndan sonraki süreç, Kürtlerde ve Araplarda çok  çok farklı düzeylerde  gelişmiştir. Bunun saptanmasında yarar vardır.

Türkiye’de, Kürt sorununun gerisinde emperyalizmin olduğuna dair güçlü bir kanı vardır.  “Kürt sorununun gerisinde emperyalizm vardır,  Kürtleri her zaman emperyalizm kışkırtır…” denir.  Bu kanı günümüzde yaygındır. Halbuki esas sorun 1920’lere ilişkin olarak ele alınmalıdır. 1920 ler gizlenerek bu konuyu açıklamanın olanağı yoktur. 1920 ler ise, nedenleriyle sonuçlarıyla etraflı bir şekilde ele alınmalıdır.

Büyük Britanya ve Fransa… Bu iki devlette 1920’lerden beri kurulan bütün hükümetler anti-Kürt bir tutum izlemişlerdir, Kürt düşmanı bir tutumları vardır ama bu iki devlet, Kürtleri baskı altında tutan devletlerle de her zaman iyi ilişkiler içinde olmuşlardır. Sovyetler Birliği’nin Kürt politikası da Büyük Britanya’nın ve Fransa’nın politikalarından hiç farklı değildir. Sovyetler Birliği’nin dış politikasında ulusların kendi geleceklerini belirleme hakları Kürtler için hiç yaşama geçmemiştir.

Kürt sorunu elbette uluslar arası bir sorundur, büyük bir sorundur. Büyük bir sorunun, kişisel hakların geliştirilmesiyle çözülemeyeceği açıktır.

I. Dünya savaşı sonunda Milletler Cemiyeti çerçevesinde şöyle bir dünya düzeni kuruldu. Birinci kategoride Büyük Britanya, Fransa, ABD, Sovyetler Birliği gibi büyük devletler var. İkinci kategoride, birinci kategorideki devletlere bağımlı olan manda devletler (sömürgeler) var. Irak, Ürdün, Filistin, Suriye, Lübnan gibi. Veya büyük devletlere ekonomik ve politik bakımlardan şu veya bu seviyede bağımlı olan devletler var. Türkiye’nin, İran’ın ikinci kategoride yer aldığı kanısındayım. Bir de, bu iki ana kategorinin dışında yer alan, henüz devletleşememiş olan halklar var. Bunlar ikinci kategorideki manda devletler ve bağımsız devletler arasında bölünmüşlerdir. Kürtler böyle bir halktır. İkinci kategoride yer alan devletler, üçüncü kategoride yer alan halkların milli ve demokratik istemlerini baskı altında tutabilmek için her zaman birinci kategoride devletlerin askeri, ekonomik, politik güçlerini kullanmaya çalışmışlardır. Üçüncü kategoride yer alan halklar, Kürtler örneğinde görüldüğü gibi, soykırımlardan korunmak, yaşamlarını sürdürebilmek için zaman zaman birinci kategoride yer alan devletlerden “imdat” istemişlerdir. Ama çoğu zaman seslerini duyuramamışlardır. Büyük devletler, bu halklara yapılan baskıları da, soykırımlara varan operasyonları da görmezlikten, duymazlıktan, bilmezlikten gelmişlerdir. Burada söylemeye çalıştığım konu şudur: Uluslararası ilişkiler analizi sadece devletler seviyesinde yani sadece devletleri dikkate alarak yapılmamalıdır. Henüz devletleşememiş halklar da, siyasal iradesi, beklentileri olan birimler olarak ele alınmalı, analize katılmalıdır. Bu halklar, uluslar arası ilişkiler analizinde sadece ‘çıbanbaşı’ olarak, yani, ikinci kategorideki devletleri güçsüz düşürmek için gündeme getirilen kategoriler olarak değerlendirilmemektedir. Ama, ikinci kategoride yer alan bu devletler, üçüncü kategoride yer alan bu halkları baskı altında tutabilmek için, her zaman, birinci kategorideki devletlerin ekonomik, politik ve askeri yardımlarını aramışlardır.Bu yadımlara da her zaman ulaşmışlardır. Bütün bunların ötesinde, üçüncü kategoride yer alan halkların,örneğin Kürtlerin neden ısrarlı bu kategoride tutulduğu ayrıntılı bir şekilde irdelenmesi gereken  bir durumdur.

Dara Cibran: Amerika’nın Irak’a müdahalesi ile Kürtlerin ezeli düşmanlarından bir tanesi olan Saddam Hüseyin rejimi yıkıldı. Türkiye’de faşist hareketten “solculara” kadar herkes, anti-emperyalizm adı altında Saddam Hüseyin rejiminin arkasında kenetlendi. Bunu nasıl değerlendiriyorsunuz? Kürtlerin tutumu nasıl olmalı?

İsmail Beşikçi: ABD’nin 20 Mart 2003’te Irak’a yaptığı silahlı müdahale sürecinde, Kürtler için çok büyük tehdit oluşturan Baas Partisi, El Muhaberat, Ordu gibi kurumlar dağıtıldı. Kitle imha silahları tehdidi ortadan kaldırıldı. Bütün bunlar Kürtlerin önünü açtı. Kürtler bu durumdan yararlanmasını bildiler. Federal Irak düşüncesini bugünkü Arap yönetimine ve Araplara kabul ettirdiler. Irak anayasasının bu temel ilke doğrultusunda düzenlenmesini sağladılar. ABD’nin Irak’a yaptığı bu müdahaleden sonra en çok duyulan sözlerden biri, “Irak’ta kitle imha silahları yokmuş” oldu. Halbuki, bu silahlar 1980’lerde Kürtlere karşı sistematik olarak kullanıldı. Bunun dikkatlerden uzak tutulmaması gerekiyor.

Baas partisinin Kürtlere ilişkin bir anlayışı var. Baasçılar Kürdistan’ı Arap vatanının bir parçası kabul ediyorlar. Kürdistan’ı Araplara helal, Kürtlere haram kabul ediyorlar. Aynı anlayış Kemalistlerde de var. Bunun için ABD Irak’a müdahale ettiği zaman “emperyalizm Irak’ı işgal etti” deniyor. Ama Saddam Hüseyin rejiminin Kürdistan’ı silahlı güçleriyle baskı altında tutmasını hatta Kürtlere karşı soykırım, Enfal Operasyonları gerçekleştirmesini çok doğal karşılıyorlar. Tepeden tırnağa, en son teknolojik silahlarla, zehirli gazlarla, biyolojik silahlarla, kitle imha silahlarıyla donanmış bu rejimle ancak ABD gibi süper bir güç baş edebilirdi.

Burada tarihin bir ironisine de dikkat çekmek gerekli olmaktadır. 1920’lerde, dönemin emperyal güçleri Ortadoğu’daki yerel güçlerle de işbirliği yaparak Kürtlerin ve Kürdistan’ın bölünmesini, parçalanmasını ve paylaşılmasını gerçekleştirdiler. 2000’lerde ise dönemin emperyal gücü, bölge devletlerine rağmen, 1920’lerde kurulan “Kutsal Statüko”da gedikler açan bir süreç başlattı. Ortadoğu’da ve dünyada hiçbir devlet, hiçbir güç bu müdahaleden memnun değil, müdahaleye karşı ama Kürtler bu müdahaleden ve yarattığı sonuçlardan yararlandılar. Bu da tarihin bir ironisidir. Bu, tarih felsefesinin de önemli bir konusu olmalıdır.

Dara Cibran: Türkiye bütün uluslararası platformlarda Kürt sorunu benim iç sorunumdur diyen bir anlayışla kendini savunmaktadır. Oysa Güney Kürdistan’daki her yapılanmayı kendisi için tehdit kabul ettiğini de her fırsatta beyan etmekte, ihtiyaç duyduğunda Suriye ve İran’la da kombinezonlar oluşturmaktan da geri durmamaktadır. Kürt sorunu benim iç sorunumdur diyen bir anlayış neden kendi sınırları dışındaki gelişmeleri kendisi için tehdit kabul ediyor?

İsmail Beşikçi: Çünkü, sınırların ötesindeki Kürtler, Türkiye’nin sınırları içindeki Kürtlerin bir uzantısıdır. Bu, Kürtlerin ve Kürdistan’ın bölünmesi, parçalanması ve paylaşılması ile ilgili bir sorundur.

Dara Cibran: Türkiye Cumhuriyeti Devleti militarist-bürokratik erk tarafından kuruldu. Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşunda demokratik bir yan görmek mümkün müdür? Cumhuriyet sonradan yozlaştı demek olanaklı mıdır?

İsmail Beşikçi: Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulması Türkler ve Kürtler bakımından farklı anlamlar içermektedir. Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasının Türkler bakımından elbette demokratik yönleri vardır. Ama Kürtler bakımından demokratik bir içerik söz konusu değildir. Lozan’ı da böyle değerlendirmek gerekir. Lozan Anlaşması’nın da Türkler ve Kürtler için ayrı ayrı içeriği vardır. Kürtlerin, Kürtçe’ni inkarı ve imhası Cumhuriyetle birlikte sistematik olarak sürdürülen bir politikadır.

Dara Cibran: Türkiye Cumhuriyetinin kuruluş yılları aynı zamanda Kürtlerinde başkaldırı yıllarıdır. Bu başkaldırıların en büyüğü şüphesiz 1925 Kürt Hareketi. Çalışmalarınızda 1925 Hareketini örgütleyen Azadi Örgütü ile ilgili fazlaca bir bilgiye rastlanmaz. Bunun nedeni nedir?

İsmail Beşikçi: Azadi ile ilgili olarak son yıllarda ciddi çalışmalar yapılmaya başlanmıştır. Bu incelemeler Azadi ile ilgili kaynakların eksikliğini vurgular. Belki bu temel kaynaklar hala kilit altındadır. Beşikçi’nin çalışmaları bilim yöntemi kavramıyla ilgilidir. Bu çalışmalarda Kürtler temel bir olgu olarak değerlendirilmektedir. Bu olgulara nasıl yaklaşmak gerektiği, olguları hangi kavramlarla değerlendirmek gerektiği, Beşikçi’nin çalışmalarının ana konusudur. Bu olguların üniversite, basın, mahkemeler gibi kurumlar tarafından, sivil toplum kurumları tarafından nasıl değerlendirildiği yine bu çerçevede ele alınmaktadır. Azadi’nin resmi tarih bakımından görmezden gelinmesi, Azadi’nin bu konuyla ilgili duruşmalarının, örneğin Cibranlı Halid Bey’in duruşmalarının hala kilit altında tutulması, bu sürecin vermeye çalıştığı sağlıklı ve güçlü bilinçle ilgili olabilir. Kitlelerin bu bilince ulaşmasını engellemek için bu tür tutanaklar hala kilit altında tutuluyor olabilir.

Dara Cibran:  “Demokratik Cumhuriyet” tezi Kürt sorunun çözümü için temel oluşturabilir mi? Kemaliz bu çağda uygulanabilir bir model midir? Demokrasi ve Kemalizm birbiriyle uyuşan kavramlar mıdır?

İsmail Beşikçi: Kemalizm, resmi ideoloji oluşturmuştur. Resmi ideoloji herhangi bir ideoloji değildir. Devletin idari ve cezai yaptırımlarıyla korunan ve kollanan bir ideolojidir. Resmi ideolojiyi eleştirdiğiniz zaman, resmi ideolojiyi benimsemediğiniz, ona uygun tavır ve davranış sergilemediğiniz zaman, idari ve cezai yaptırımlarla karşılaşmanız büyük bir olasılıktır. Batılı demokrasilerde de ideoloji vardır, siyasal ve toplumsal hayatta ideoloji zaten kaçınılmaz bir siyasal kategoridir. Fakat bu ideoloji herhangi bir ideolojidir, resmi ideoloji değildir. Eleştirilmeleri veya benimsenmemeleri idari veya cezai yaptırımlara neden olmaz. Resmi ideolojisi olan bir devlet demokratik bir devlet değildir.

Bu bakımdan Kemalizm’in demokrasi anlayışıyla bağdaştığı söylenemez. Çağdaş demokrasilerde resmi ideolojiye dayalı bir siyasal toplumsal ve kültürel model geçerli değildir. “Demokratik Cumhuriyet” tezi de Kürt sorununun algılanması, kavranılması ve çözümü konusunda temel oluşturabilecek bir tez değildir. Çünkü bu tez devletin demokratik olmasını, demokratikleşmesini, demokratikleşen devletin Kürtlere de bazı haklar vereceğini varsayıyor. Devlet ise demokratikleşmemekte ısrarlıdır. Varsayılan hakları vermemekte ısrar ediyor. Örneğin, Avrupa Birliği istiyor diye yapılan anayasal ve yasal değişikliklere rağmen demokratık bir düşünce, demokratik bir zihniyet gelişememektedir. Bu çerçevede, Kürtler hala çocuklarına istedikleri Kürtçe isimleri verememektedir. 1985-1988 yılları arasında Bulgaristan’da yaşayan Türklerin isimleri değiştiriliyordu. Bulgarlaşmaları sağlanmaya çalışılıyordu. Bulgar yönetimi Türkler “eğer Bulgar isimleri alırsanız Bulgaristan Komünist Partisi’nde, devlet bürokrasisinde yükselme olanaklarına kavuşursunuz. Aksi halde siyasal ve toplumsal yaşamda çok büyük güçlüklerle karşı karşıya kalırsınız” diyordu. Bulgaristan devletinin bu tutumu o yıllarda Türk devleti ve hükümeti tarafından basın, üniversite, yargı organları, sivil toplum kurumları, siyasal partiler, sendikalar, yazarlar vs. tarafından “faşist”, “sömürgeci”, “emperyalist”, “çağ dışı” gibi kavramlarla eleştiriliyor, suçlanıyordu.

Demokratikleşmeyi sağlayacak en önemli süreç, resmi ideolojinin, bilimin ve siyasetin kavramlarıyla eleştirisidir. Bu eleştiri, sürekli ve dinamik olmalıdır. Kürtler Türkiye’de devletin demokratikleşmesini sağlayacak olan çok önemli toplumsal ve siyasal bir kategoridir. Bu resmi ideolojiyle bütünleşerek değil, resmi ideolojinin eleştirisi sürecinde gerçekleşecek bir durumdur.

Dara Cibran: Hikmet Fidan’ın öldürülmesinden sonra bunu kınadınız ve “bu cinayetin adı konmalıdır” dediniz. Hikmet Fidan öldürülen ilk muhalif değildi. Bu olayda gösterilen duyarlılık daha önce neden gösterilemedi?

İsmail Beşikçi: Bu tür cinayetlere karşı her zaman duyarlı olunmalıdır. Daha öncekilerde bu duyarlılık gösterilmediyse bu bir eksikliktir. Bugünlerdeyse, (Şubat 2006 ortaları) Kürdistan Yurtsever Demokrat Parti  (PWD-K) Kurucu ve Koordinasyonu Kurulu Üyesi  Kani Yılmaz’ın ve aynı partinin üyesi Serdar Kaya’nın Süleymaniye yakınlarında öldürüldüğü haberi geldi. Failler yine PKK’yi işaret ediyor. 25 yıla yakın bir süreden beri PKK içinde olan, daha sonra görüş ayrılığı nedeniyle örgütten ayrılıp PWD kurucuları arasında yer alan bir kişinin bu şekilde öldürülmesi Kürtlerin yaşadığı büyük bir dramdır.  PKK en çok ‘barış’tan  söz ediyor. Devletten ‘barış’ talep ediyor. Kendisinden ayrılanlarla ve öbür Kürt örgütleriyle barışı gerçekleştiremeyenler, aradıkları ‘barış’a  hiçbir zaman ulaşamazlar…

Dara Cibran: PKK ve Öcalan’a yönelik eleştirilere bir dönem pek katılmadınız. Hatta yer yer polemiklere girdiniz. Özellikle PKK’den ayrılanların eleştirilerini “şuçlama” olarak nitelendirdiniz. Daha sonraki gelişmelerde dikkate alındığında o günkü tutumunuzu bugün doğru buluyor musunuz?

İsmail Beşikçi: Bir zamanlar PKK’nin doğruları ifade ettiğini düşünüyordum. Güney Kürdistan’a ilişkin gelişmelerde, PKK’den ayrılmalar sürecinde, PKK haberlerinin doğru olduğunu düşünüyordum. Günümüzde ise, örneğin, Güney Kürdistan’la ilgili olarak Kürdistan Demokrat Partisi’nin veya Kürdistan Yurtseverler Birliği’nin anlatımlarına kulak vermek veya PKK’den ayrılanların gerekçelerini de dinlemek, değerlendirmek bir gerekliliktir diye düşünüyorum. Abdullah Öcalan’ın yakalanıp Türkiye’ye getirilmesi, İmralı savunmaları bu algılamada önemli bir dönüm noktası oluşturmaktadır. Son yıllarda PKK durmadan ‘barış’tan söz etmektedir. Bu ‘barış’ı neden öbür Kürt örgütleriyle veya kendisinden ayrılanlarla yapmıyor?  Bu, ciddi olarak irdelenmesi gereken bir durumdur.

Dara Cibran: Sayın Beşikçi, siz 70´li yıllarda Anti-sömürgeci Kürdistan Ulusal Kurtuluş Mücadelesinin siyasal tezlerinin oluşturulmasında büyük katkıları olan bir şahsiyetsiniz. Söz konusu siyasal tezler; bir ülke olarak KÜRDISTAN´in bağımsızlığını ve özgürlüğünü, bir ulus olarak Kürt ulusunun egemenliğini esas alıyordu.Uğruna onca bedel ödediğiniz siyasal tezlere karşı Öcalan ve onun PKK’sinin topyekün bir savaş başlattığı ve Kürt kitlesini maniple ederek Türk Devleti’nin yedeğine takmaya çalıştığı bir dönemde neden sessiz kalmayı tercih ediyorsunuz?

İsmail Beşikçi: Bu açıklamanızın ikinci kısmı biraz karışık. Bu açıklamanızla 15 Şubat 1999 sonrası kastediliyorsa size katılıyorum. Ama daha önceleri de kastediyorsanız size katılmıyorum. “Sessiz kalmak” algılaması doğru bir algılama değildir. Siz iki üç kişi arasındaki, üç beş kişi arasındaki konuşmaları da “sessiz kalmak” olarak algılıyorsunuz. İlle de bir yazı istiyorsunuz veya önceden ilan edilen bir program çerçevesinde bir konuşma yapılmasını istiyorsunuz. Bunda haklı  olduğunuz bazı yönler de olabilir. Hayat şu veya bu şekilde devam ediyor Dara… Kişilerin başka türlü sorumlulukları da var. Bunlar yok farz edilemez. Muhalefet sürekli olarak, dinamik bir şekilde sürdürülemez. Kişiler özel yaşama ilişkin bu sorumluluklarını elbette yerine getirmek durumundadır. Ayrıca, 1990’lardaki heyecanım da kayboldu. Ama insan bunları aşmanın gayreti içinde de olmalıdır. Bütün bunlara rağmen “sessiz kalma” Beşikçi’yi anlatan bir kavram değildir. Beşikçi’yi izlemediğinizi düşünüyorum.

Dara Cibran: Öcalan yıllarca “Ben bu mücadeleyi yalnız başıma sürdürüyorum.Hiç bir kimse benim ne yaptığımı anlamıyor”, dedi. 1997 yılının sonbaharında yayınlanan Serxwebun´da da aynı sözleri söyledikten sonra size de atıfta bulunarak özetle; “İsmail Beşikçi de benim ne yapmaya çalıştığımı bilmiyor”, dedi. Şimdi gelinen yerde Öcalan’ın sözlerini haklı buluyor musunuz?

İsmail Beşikçi: PKK’nin 1984’ten itibaren mücadelesi, herkesin, Türk kamuoyunun, Kürt kamuoyunun, dünya kamuoyunun gözleri önünde cereyan etmiştir. Beşikçi herkesin gözü önünde cereyan eden bu mücadeleyi bilimin ve siyasetin kavramlarıyla anlamaya, kavramaya, anlatmaya çalışmıştır. Gerillaya kimler katılıyor, gerilla kendini nasıl anlatıyor, gerillanın amacı ne, isteği ne? Kadınlar gerillaya nasıl katılıyor, niçin katılıyor? Başkaları, örneğin devlet, Türk sol örgütleri, Türk sağ örgütleri gerillayı nasıl kavrıyor, nasıl anlıyor vs. Bu konuda kullanılan kaynaklar da herkesin ulaşabileceği kaynaklardır, yayın organlarıdır. Buna PKK başkanı Abdullah Öcalan’ın kitapları, yazıları, konuşmaları da dahildir. Bu konuşmalardan, yazılardan, kitaplardan insanlar elbette bir şeyler anlamaktadır. Beşikçi olanı biteni böyle anlamış, böyle kavramaya çalışmıştır. Ama, söylenenlerin, yazılanların, konuşulanların dışında Öcalan’ın esas niyeti nedir, söylemedikleri nedir gibi bir arayış içinde olunmamalıdır. Beşikçi’nin böyle bir arayışı yoktur. Öcalan’ın söylediklerinde, yazdıklarında anlaşılmayacak bir şey yok. İmralı söyleminin örneğin Kemalizm’i dile getiren düşüncelerin daha önceki söylemden, yazılanlardan, konuşulanlardan çok geri bir adım olduğu açıktır. Söylenenlerden çok duruş önemlidir. Sağlam bir duruş yoktur.

Kişi olarak, gerilla mücadelesinin Kürtlerde ulus bilincini, vatan bilincini, anadili bilincini geliştirebileceği gibi bir beklenti içindeydim. Bu beklenti gerekleşmemiştir. PKK Kürtlerden Kürdistan’dan söz ediyor. Bu sözcükleri bu kategorileri çok kullanıyor ama dili Türkçe, yazısı Türkçe, Türk kültürünü yaşıyor. Kürt diline, Kürt kültürüne karşı bir heyecanı yok. Kendi diliyle, Kürt kültürüyle haşır neşir olan herkese, Kürt değerlerini talep edenlere, bu değerlerle birlikte yaşayanlara “ilkel milliyetçi” diyor. Bu da düşünülmesi, irdelenmesi gereken bir konudur.

Dara Cibran: Bir bilim adamını, bir partinin liderine “başkanım” diye hitap etmeye yönelten siyasal, sosyal ve psikolojik olgular nelerdi?

İsmail Beşikçi: Böyle bir hitap mı var? Kim yapmış? Nerede, ne zaman yapmış? Örnek verebilir misiniz? Algılamalarınızın sizi yanılttığını düşünüyorum. Eğer Beşikçi’yi kastediyorsanız doğru değil, kastettiğiniz başkalarıysa onlarla konuşmak, onlara sormak gerekir. Elbette hoş bir hitap tarzı değil. Tasvip edilebilir bir hitap tarzı değil.

Dara Cibran: Yanlış anımsamıyorsam İkiyaka Katliamının yapıldığı zamandı. Sizin de mahkemeniz vardı. “Devletin İkiyaka Katliamı’nı protesto” ederek mahkemeye katılmadınız. Sonrasında PKK Avrupa´da iki ayrı açıklama yaparak katliamı üstlendi. Neler hissettiniz?

İsmail Beşikçi: Bu olayı da yanlış anımsıyorsunuz. Sate (İkiyaka, Yüksekova ) köyü katliamı 24 Kasım 1989’da gerçekleşmişti. Bu, PKK kılığına giren özel timler tarafından gerçekleştirilmişti. Tetikçiler elbette itirafçılardı. Sizin sözünü ettiğiniz 10 Haziran 1990’da meydana gelen Gere (Güçlükonak, Şırnak) köyü katliamıdır. Bu katliamın yapıldığı günlerde gerçekleşen duruşmaya katıldım ve bunu mahkemede açıkladım. PKK’nin bunu üstlenmesi konusunda da yanıldığınızı sanıyorum. Ama şöyle olmuş olabilir. Bu tür operasyonları yapanlar, daha doğrusu bu tür operasyonların tetikçileri PKK’den ayrılan itirafçılar olmuşlardır. Onlar PKK kılığında, PKK’yi sorumlu tutan bir açıklama yapmış olabilir.

Bu vesileyle ben de size bir soru sorayım. Neden Sate yerine, İkiyaka adını kullanıyorsunuz?

Dara Cibran: “İlk Kurşun” teorisi, sizinle bazı Kürt siyasal kadroları arasında polemik konusu oldu. Bugün hala “İlk Kurşun” teorisinde ısrarlı mısınız? Eğer “evet” ise, bundan, PKK “Gerilla” sının bugün de devlet ile bir savaşım içerisinde olduğunu mu anlayalım? Bir başka deyişle Kemalist Cumhuriyet için devlet ile savaş mı var?

İsmail Beşikçi:  “İlk Kurşun” teorisinde ısrarlıyım. Yerine ve zamanına göre bir savunma da ilk kurşun olarak algılanabilir. Örneğin 12 Mart rejiminde Diyarbakır’da Devrimci Doğu Kültür Ocakları (DDKO) savunması böyle algılanabilir. Ama 15-16 Ağustos 1984 atılımının daha farklı bir içeriği vardır, Sizlerin de başka türlü düşündüğünüzü sanmıyorum. Bu açıklama 1984 için geçerlidir. Abdullah Öcalan’ın yakalanıp İmralı’ya getirilmesine kadarki zaman dilimi için geçerlidir. Haziran 2004’te yeni başlayan mücadele için, yani ateşkesin sona erdirilmesi dönemi için geçerli değildir. Bu yeni durum İmralı’ dan verilen bir talimatla gerçekleştirilmiştir. İmralı ise devletin çok yoğun bir denetimi altındadır. Savaş talimatı hangi koşullar içinde, hangi beklentilerle, böyle bir denetim altında, Kandil Dağı’na ulaştırılabilmiştir?

Dara Cibran: Sizin bir bilim adamı olarak Kürt Özgürlük Mücadelesine sunduğunuz katkılar tartışma götürmez. Ancak PKK´ye verdiğiniz destek ile mücadeleye zarar verdiğinizi düşünenler de var. Kendinizi Kürt kamuoyuna bir açıklama yapma zarureti içerisinde görmüyor musunuz?

İsmail Beşikçi: Kendimi kamuoyuna açıklama yapma zarureti içinde görmüyorum. 15 Şubat 1999’a kadar geçen zaman için düşüncelerimi genel olarak koruyorum. Ama siz Beşikçi’yi eleştirebilirsiniz. Şöyle bir kolaylık da vardır. Beşikçi’nin bütün yazıları kendi adıyla yayımlanmıştır. Herhangi bir yazı için “Bu yazı Beşikçi’ye ait mi değil mi” ikilemi içinde olma söz konusu değildir. Bu yazılara, yayınlara da kolayca ulaşabilirsiniz. Bu konularla ilgili eleştirel düşünceleriniz Beşikçi için de yararlı olabilir.

Dara Cibran:  “Türk aydınları” devletin çizdiği siyaset içinde hareket ettiler (bir kaçı dışında). Sizce “Kürt aydınları”, gerek egemen devlet karşısında gerekse de Kürdistan’daki hakim ideolojiler karşısında hangi düzeyde bağımsız inisiyatif koyabildiler? Bağımsız bir Kürt aydın kesiminin varlığından söz edebilir miyiz sizce?

İsmail Beşikçi: Kürtler durmadan “çözüm”den söz ediyorlar. Halbuki “çözüm”den önce sorun niteliğini, tarihsel geçmişinin, neden sorun olarak kaldığının bilinmesi gerekir. Birinci Dünya Savaşı sonunda Milletler Cemiyeti çerçevesinde Kürtlerin başına lanetli bir çorap geçirilmiştir. Kürt aydınları bu dönemi sorun yapmıyorlar. “Kardeşlik” “enternasyonalizm” gibi kavramlarla bu dönemi geçiştirmeye çalışıyor, durmadan “çözüm”den söz ediyorlar. Bu da genel olarak resmi ideolojiyi fazla rahatsız etmeyen bir çözüm oluyor. Dile getirilen çözüm önerileriyle resmi görüşü fazla rahatsız etmediklerini ima etmeye çalışıyorlar. 1919 sonlarında başlayan, 1921 başlarında sonuçlandırılan, uluslararası güçler tarafından, kapalı kapılar arkasında cereyan eden bir tartışma olduğu kanısındayım. Kürtlerin başına lanetli çorap kanımca bu dönemde geçirildi. Kürtler böyle bir dönemi yok sayıyorlar. “Kardeşlik”ten, “enternasyonalizm”den, “solculuk” tan söz ediyorlar. Kanımca can alıcı sorunlarından kaçıyorlar.

Kürt aydınlarının büyük bir kısmı neden durmadan “çözüm”den söz ediyor? Çünkü Türkler durmadan “çözüm”den söz ediyorlar da ondan. Mahkemeleri, duruşmaları hatırlayalım. Duruşmalarda Kürtlerden, Kürdistan’dan söz edildiği zaman, bazı acemi yargıçlar “peki çözüm ne olacak” diye tartışmaya girerlerdi. Sonra o yargıcın kulağı çekilir, o da böyle bir tartışmadan uzak durmaya, böyle bir tartışma ortamı yaratmamaya çalışırdı. Bütün bunlardan dolayı bağımsız bir Kürt aydın kesiminin varlığından söz etmek güçtür. Birey olarak ele alındığında Kürt aydınları elbette vardır.

Dara Cibran: Son zamanlarda giderek yoğunlaşan olaylar meydana gelmektedir. Mersin’de “bayrak provakasyonu” ile başlayan, Karadeniz’den çeşitli yerlere uzanan linç girişimlerine tanık oluyoruz. Bu olayların 3 Ekim müzakere sürecini engellemek isteyen güçlerin işi olabileceği yolunda yorumlar yapıldı. Bu konudaki değerlendirmeleriniz nelerdir?

İsmail Beşikçi: Türkiye’nin batı yörelerine göç etmiş, oralarda yaşayan Kürtleri Türk milliyetçisi, Türk ırkçısı bazı unsurların rahatsız ettiği görülmektedir. 2005’te, Newroz günlerinde Mersin’de meydana gelen bayrak provokasyonu, Karadadeniz’deki linç girişimleri bu çerçevede değerlendirilebilir. Bunlar Avrupa Birliği ile ilişkileri engellemek isteyen çevrelerin işi olabilir. Bu çevreler etkili ve örgütlüdür çünkü derin devlet ile de bağlantıları vardır. Bütün bunlara rağmen Türkiye’nin batı yörelerinde daha derin, daha yaygın bir çatışma olacağı, örneğin ‘boğazlaşma’ yaşanacağı kanısında değilim. Bunun nedeni şudur, Türkiye Cumhuriyeti’nin Kürtlere yönelik ana politikası asimilasyondur. Bunun için Kürtleri yerlerinden, yurtlarından koparıp, Batı Anadolu’ya sürmek sistematik bir politikadır. Köylerin yakılması yıkılması, ailelerin kitleler halinde batıya doğru yönlendirilmeleri, sürgünlerin batıya yönlendirilmesi sistematik bir uygulamadır. Bu şekilde Kürtlerin asimile olacakları, Türkleşecekleri umulur. Doğuya, Kürt bölgelerine sanayi yatırımları yapmayarak, Doğu’nun sanayi ve tarımsal bakımlardan gelişmesi engellenerek, geri kalması sağlanarak da böyle bir nüfus hareketinin gerçekleşmesi istenir. 1980’lerin sonlarında, Cumhurbaşkanı Turgut Özal’ın, Başbakan Süleyman Demirel’e gönderdiği notu hatırlayalım. Bu notta Cumhurbaşkanı, “dağlık yörelerde oturan 500 bin Kürdü, yerinden koparıp batıya sürersek sorun büyük oranda çözümlenmiş olur…” diyordu

Kürt aileler, Bursa,İzmit, İzmir, denizli, Aydın gibi batı şehirlerine yerleştikleri zaman artık orada güvenlik güçleri tarafından rahatsız edilmezler. İş kurmaları, ortaklık kurmaları sağlanır, hatta bu süreçte devlet onlara maddi yardım da yapar. Örneğin bankalardan kredi almalarını kolaylaştırır. Ama aynı kişiler örneğin Kürt bölgelerine bir yatırım yapmaya kalkışsa çok büyük güçlüklerle karşılaşır, kredi alması mümkün olmaz. Bu aileler batıdaki yerleşim yerlerinde sürekli tacize uğradıkları zaman, orada yaşamı sürdüremez bir hale geldikleri zaman tekrar kendi yörelerine, yani Kürdisan’a dönebilirler. Bu ise asimilasyon politikaları için uygun bir süreç değildir.

Dara Cibran: Sayın Beşikçi, Türkiye’nin Avrupa ile bütünleşme politikasına Osmanlı Devletinin batılılaşma çabalarını da katarsak önümüze 200 yıl gibi koca bir tarih çıkıyor. Oysa yıkılan Doğu Bloğu ülkelerinin hemen hemen hepsi 13-14 yıl gibi kısa bir zaman aralığında liberal ekonomik sisteme ve liberal demokrasiye geçiş süreçlerini tamamlayarak Avrupa Birliğine girdiler. Sizce Türkiye’nin Avrupa Birliği sürecinin ekonomik, toplumsal değer ve demokratikleşme babında koşulları olgunlaşmış mıdır?

İsmail Beşikçi: Türk siyasal sisteminde resmi ideoloji çok güçlüdür, iyice kurumsallaşmıştır. Resmi ideoloji Türk siyasal sisteminin en önemli kurumudur. Sadece siyasal sistemi değil, bilimi, düşün hayatını da belirlemekte ve yönlendirmektedir. Resmi ideolojiye sahip bir devletin demokratik olması mümkün değildir. Resmi ideoloji üniversite basın, yargı organları tarafından, siyasal partiler, sendikalar, sivil toplum kurumları tarafından yoğun bir şekilde desteklenmektedir. 1970’lerde, 1980’lerde Güney Afrika için “dünyanın en ırkçı devleti” denirdi. Beyaz yönetimin cumhurbaşkanı De Clerk idi. Bu, Nelson Mandela’yı 27 yıl cezaevinde tutan anlayışın cumhurbaşkanıydı. 1994 seçimlerinde Nelson Mandela cumhurbaşkanı oldu, De Clerk de cumhurbaşkanı yardımcılığına seçildi. Bu, resmi ideolojinin, bir zamanlar,“dünyanın en ırkçı devleti” denilen bu ülkede sanıldığı kadar katı olmadığını, esnek olduğunu gösterir. Kurumlaşmamış olduğunu da gösterir.. Türkiye’de ise resmi ideoloji iyice kurumsallaşmıştır, katıdır.

Yukarıda, yedinci soruya cevap verirken, 1985-1988 yılları arasında Bulgaristan’daki isim değiştirme, Bulgarlaştırma operasyonundan söz etmiştik. Bulgaristan’daki bu uygulamalar uzun sürmedi. Çeşitli eleştiriler, baskılar üzerine Bulgaristan Devleti, bu uygulamalarından vazgeçti Daha sonraki süreçte Türk diline ve kültürüne özgürlük tanındı. Türkler ,Haklar ve Özgürlükler Partisi’nde örgütlendi. Bugün bu parti, Bulgaristan’da hükümet ortağı. Türkiye’deyse, Kürtler çocuklarına hala istedikleri isimleri veremiyorlar. Bu, Bulgaristan’da da resmi ideolojinin esnek olduğunu gösterir Avrupa Birliği sürecinde, Bulgaristan’da, resmi ideolojinin,.etkisini tamamen yitirmesi de söz konusu olabilir.

Türk siyasal sistemindeyse çok katı bir resmi ideoloji kurumuyla karşı karşıyayız. Resmi ideoloji değişemiyor. Hızla değişen toplum hiç değişmeyen bir resmi ideoloji tarafından yönetilmeye çalışılıyor. Resmi ideolojinin, devletin idari ve cezai yaptırımlarıyla korunan ve kollanan bir ideoloji olduğunu yine vurgulamak gerekir… Buna rağmen Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne yani demokratik devletler topluluğuna katılmak gibi bir çabası da var. Bu konuda şöyle düşünüyorum. Türkiye Avrupa Birliği’ne katılmak girişiminde vazgeçmez. Çünkü Avrupalı olmak büyük bir prestij sağlar. Örneğin Türkiye’nin Avrupa Futbol Şampiyonası’na katılmasının engellenmesi Türkiye’de çok büyük tepki doğurur. Dünya Futbol Şampiyonası’na, Türkiye’nin Avrupa klasmanından katılmasının engellenmesi, Türkiye’ye, “Siz, Dünya Futbol Şampiyonası’na Asya klasmanından. katılın” denmesi, hakaret gibi algılanır. Dünya Güzellik Yarışması”na Türkiye’nin Avrupa klasmanından katılmasının engellenmesi, Türkiye’ye “Siz bu yarışmaya Asya klasmanından katılın…” denmesi yine öyle. Bu bakımlardan Türkiye Avrupa Birliği’ne katılmaktan hiç vazgeçmez. Ama Türkiye kendi değerlerinden, Türk egemenlik anlayışından, yönetim biçiminden de vazgeçmez. Kürtlerle, Alevilere baskı, sorgu yöntemi olarak işkence, intikam için işkence vs. Anayasa’da ve yasalarda, Avrupa Birliği istiyor diye bazı ufak değişiklikler yapılabilir. Ama bunların doğru-dürüst yaşama geçmesi bile sağlanamaz.

Türkiye’nin müracaatı karşısında, AB’nin şöyle söylediğini farz edelim: Yasalarını, uygulamaların AB standartlarına uydur. Sana bir yıl süre. Türkiye bu bir yıl süre içinde Kürt sorunu, Alevi Sorunu, Azınlıklar sorunu, Ermeni soykırımı gibi sorunlarda ciddi hiçbir adım atmaz. Ama, süre sonunda Avrupa Birliği’ne katılmak istediğini, zaten  200 yıldır Avrupalı olduğunu anlatır… Bir yıllık bir süre daha verilse yine aynı süreç yaşanır. Türkiye bu iki tutumdan da vazgeçmez. Bugün, dünyada görülen demokratikleşme, modernleşme, kimlik siyaseti, küreselleşme gibi ana akımlarla Türk siyasal sitemi ve Türk düşün hayatı arasında çok derin bir çelişki vardır. Zira bu ana akımlar, günümüze kadar baskı altında tutulan, gelişmelerine izin verilmeyen kimliklerin öne çıkmasını sağlamışlardır. Resmi ideoloji ise bu tür gruplar üzerinde baskının sürdürülmesini ister. Gerek AB gerek Türkiye bu konuda birbirlerini kandırmaktadır. Her ikisi de bunun bilincindedir ama her ikisi de süreçten memnundur.

Dara Cibran: Gandi düşüncesi ve mücadelesi Kürtler için bir model olabilir mi?

İsmail Beşikçi: Gandi düşüncesi ve eyleminin Kürtler için bir model oluşturacağı kanısında değilim. Bu, sabır gerektiren bir mücadele yöntemidir. Kürtler ise çok acelecidir. Yaptıkları eylemin etkisini, kurdukları örgütün etkisini hemen yarın görmek ve yaşamak isterler.

Dara Cibran: Türk ve Kürt kamuoyuna mesajınız nedir?

İsmail Beşikçi: Bugün dünyada 204 devlet var. Bunların çok büyük bir kısmı Birleşmiş Milletler’e de üye. 2004 Atina Olimpiyatları’na 204 devlet katıldı. Bu devletlerin çok büyük bir kısmının nüfusu bir milyondan az. Nüfusu 500 binin altında olan hatta çok daha küçük nüfusa sahip olan devletler de var. Bunların ülke genişlikleri de çok küçük. Avrupa Birliği’ne üye, Lüxemburg, Kıbrıs, Malta gibi devletlerin nüfusları ve ülke genişlikleri Kürtlerin nüfusundan ve Kürdistan’ın ülke genişliğinden çok çok küçük. Buna rağmen Kürtlerin ne Milletler Cemiyeti döneminde, ne de Birleşmiş Milletler döneminde uluslar arası kurumlarda, uluslar arası ilişkilerde adı bile yoktur. Örneğin, Lüxemburg 450 bin civarında nüfusa sahip bir devlettir. Avrupa Birliği’nin kararlarında Lüxemburg’un da imzası var. Avrupa Birliği ise, zaman zaman aldığı kararlarda, Ortadoğu’da, Irak’ta sınırların değişmesine karşıyız”, “Bağımsız bir Kürt devletinin kurulmasına karşıyız” şeklinde şeyler söylüyor. Avrupa Birliği bunları, “Kürtler bulundukları devletlerdin sınırları içinde bazı kültürel haklara sahip olabilmelidirler…” demek için söylüyor. Veya bu önerileri ileri sürebilmek için, kararlarına, bu tür kısıtlamalarla, yasaklarla başlıyor… Lüxemburg bu şekilde Kürtlerin geleceğini belirlemiş olmuyor mu? 450 bin civarında nüfusu olan bir halk, nüfusu, 40 milyon civarında olan bir ulusun geleceğini nasıl belirleyebiliyor? Burada siyasi ahlak nerededir? Bütün bunlar, uluslar arası nizamın,nasıl yoğun bir şekilde, Kürtlerin aleyhine kurulduğunun göstergeleri oluyor. Bu gibi göstergeler, Kürtlerin zihninde kıvılcımlar çaktırmamalı mıdır? Bu bakımdan burada esas eleştiriyi Kürtlere yöneltmek gerekir. Kürtler, “kardeşlik, erternasyonalizm, solculuk” gibi sloganlarla, bu lanetli durumu gizlemeye, kendi öz sorunlarından kaçmaya çalışıyorlar.

Dara Cibran: Değerli zamanınızdan ayırdığınız için teşekkür ederim.

İsmail Beşikçi: Ben teşekkür ederim, sana ve peyamaazadi çalışanlarına selamlar, sevgiler…

16 Şubat 2006

Îsmaîl Beşîkçî: Meriv dikare bi du awayî vê yekê binirxîne. A yekem, bo numûne, meriv dikare bibêje ku li gor sîh-çil sal berê pêşveçûn/guherînên mezin hene; li wan salan kurd û zimanê kurdî dihat înkarkirin, çand û zimanê kurdî di bin êrîşeke tund de bû, dihat îmhakirin, lê di roja îroyîn de di pêvajoya berxwedanê de bi awayeke fiîlî gelek maf hatine bidestxistin. Ji van mafan qismek jê bi awayekî lawaz be jî di qanûnê (yasa; zagon) de cih girtine, ango bûne mafên qanûnî.

A duduyan, meriv dikare şîroveyeke wisan jî bike ku digel ewqas berxwedan û têkoşînê ev mafên hatine bidestxistin ne tu tiştek in jî, gelek hindik in! Û her wiha, di pêvajoya têkoşînê de fehmeke xurt a netewayetiyê, fehma xwedîlêderketina zimanê zikmakî jî zêde pêş ve neçû, qels ma.

Li gor dîtina min rewşa Başûrê Kurdistanê gelek baş e. Wexta ku DYA (Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê) di Adara 2003an de bi awayekî çekdarî mudaxeleyê Iraqê kir û piştî wê jî, kurdan mafên mezin bidest xistin. Hizra Iraqeke Fedaral ku bi îdareya niha ya Iraqê û her wiha bi ereban dane qebûlkirin û Qanûna Bingehîn a Iraqê ku li ser vê bingehê hatiye nivîsandin, ev ji bo kurdan qezenceke mezin e. Li gor min li Başûr gavavêtina kurdan a ji viya paşdetir êdî ne mumkûn e.

Dara Cibran: Cenabê we di xebatên xwe de ji bo Kurdistanê tesbîta “Kurdistan Koloniyeke Navdewletî ye” danî, lewma jî we got, “Doza Kurd, dozeke navnetewî ye.” Gelo pirsgirêkeke navnetewî dikare bi mafên ferdî (takekesî; kesane) hel bibe?

Îsmaîl Beşîkçî: Divê ev têgeha (term) “Kurdistan Koloniyeke Navdewletî ye” em careke din hildin dest û bala xwe bidin ser. Kurdistan ne kolonî ye jî, li vir divêt ev edata “jî” bi xwe jî were tefsîrkirin! Kolonî, tixûbê (sînor) xwe heye. Wek mînak, dema ku em dibêjin “Hindistan koloniya Birîtanyayê ye” yan em dibêjin “Cezayîr koloniya Firansayê ye” yan jî em dibêjin, “Angola koloniya Portekîzê ye” hingê em dizanin ku her yek welatekî xwedî tixûb e. Welatek an jî dewleteke kolonel, di radeyeke nizm de be jî, dîsa xwedî nasnameyeke siyasî ye û koloniyek wek ku heta bi hetayê dê kolonî bimîne jî nehatiye avakirin. Dewlet an jî welatê kolonî li jêrî çavdêriya Dewleta Metropol piştî ku ji aliyê îdarî û aborî ve xwe bigihêne radeyekê, hingê dewleta metropol dê serxwebûna siyasî bide destê koloniya xwe.

Ger em werin ser Kurd û Kurdistanê, bi mebesta ku ev her du nav, ango Kurd û Kurdistan ji binî ve ji ser zar û zimanan û her wiha ji dirokê bêne maliştin (tunekirin) hatiye parçekirin û parvekirin. Naxwe, piştî Şerê Yekem ê Cîhanê Alema Ereb jî hate parçekirin. Lê ew wek dewletên cihê hatin avakirin. Destnişankirina vê rastiyê gelek sûdewar e ku em bizanin di navbera van her du awayê parçekirinan de cihêtiyeke (ferq) mezin heye. Ew taybetmendiyên antropolojîk, xasiyetên ji hevûdin re destnedanîn an jî nenaskirina otoriteya hev ku di kurdan de tên dîtin, di ereban de jî hene. Lêbelê, pêvajoya piştî Şerê Yekem ê Cîhanê ji bo ereban di radeyeke gelek cihê de rûdaye.

Gumanên xurt hene ku meriv bibêje, di piştperdeya Pirsgirêka Kurd a li Tirkiyê destê emperyalîzmê heye. Ev qenaet îro jî serdest e ku dibêjin, “Li pişt Pirsgirêka Kurd emperyalîzm heye, her tim emperyalîzm kurdan pîj dike…” Lêbelê, divê serê vê meseleyê ji salên 1920î were destpêkirin, çunke bi nuxumandin an jî jibîrvekirina salên 1920an ne mumkûn e ku ev mijar were îzehkirin. Salên 1920î jî, divêt bi awayekî berfireh û bi sedem û encamên xwe ve werin tehlîlkirin.

Birîtanyaya Mezin û Firansa… Çi hukûmetên ku di van her du dewletan de ji salên 1920an û vir de hatine danîn tim di helwesteke li dijî kurd (antî-kurd) de bûne û her wiha, ev her du dewletên ku li hemberî kurdan bi awayekî dijminane reftarî kirine, bi dewletên ku kurd xistine bin nîrê xwe re jî tim di nav reftariyeke dostane de bûne. Siyaseta Yekitiya Sovyetan a derheqê kurdan de jî ji siyaseta Birîtanyaya Mezin û Firansayê qet jî ne cihêtir e. Pirensîba “Mafê Tayînkirina Çarenûsa Netewî” ku di nav siyaseta derve ya Yekitiya Sovyetan de hebû, ji bo gelê kurd tu car nehatiye karanîn!

Pirsa kurd, helbet pirsgirêkeke navnetewî ye, pirsgirêkeke mezin e. Û gelek eşkera ye ku pirsgirêkeke mezin bi başkirina mafên ferdî nayête helkirin.

Li dawiya Şerê Cîhanê di çarçoveya YN (Yekîtiya Netewan; Cemîyetuleqwam) de nîzama cîhanê wisan hate danîn: Di kategoriya yekem de dewletên mezin ên wek Birîtanyaya Mezin, Firansa, DYA û Yekitiya Sovyetan hene. Di kategoriya duyem de dewletên manda (kolonel) ên wek Iraq, Urdun, Filîstîn, Sûriye û Lubnanê ku muhtacê dewletên kategoriya yekem in hene. Yan jî, dewletên ku ji aliyê siyaset û aboriyê ve di vê an jî wê radeyê de bi dewletên mezin ve hatine girêdan hene û ez di wê baweriyê de me ku Tirkiye û Îran jî di vî birrî de ne. Li derveyî vana kategoriyeke din jî heye ku ew jî, gelên ku hê nebûne xwedîdewlet. Ev kategoriya dawîn di navbera dewletên kategoriya duyem û dewletên serbixwe de hatine parvekirin. A kurd jî, miletekî wisan e.

Dewletên ku di kategoriya duyem de ne, ji bo ku gelên bindestkirî di bin tehakuma xwe de bihêlin û arezuyên wan ên demokratik di bin fişarê de bipelêxin ji aliyê leşkerî, ekonomî û polîtîkayê ve her tim ji hêza dewletên kategoriya yekem sûd wergirtine. Gelên bindest ku di vê kategoriya sêyem de cih digrin, her wekî ku kurdan jî kiriye, ji bo ku tûşî komkujîyê (jenosîd) nebin, ji bo ku jiyana xwe îdame bikin carînan xwestine ku hawara xwe bigihênin dewletên kategoriya yekem lê mixabin, gelekê caran nikaribûne dengê xwe bigihînin wan. Fişar û zilm û her wiha, operasyonên ku di radeya komkujiyê de li ser van gelan hatine pêkanîn ji aliyê dewletên mezin ve nehatine dîtin û bihîstin, nexwestine ku pê bizanîbin! Li vir tiştê ku ez dixwazim bibêjim ev e: Dema ku em pêwendiyên navdewletî analîz dikin divêt em tenê bala xwe nedin ser dewletan, wek komikên xwedîhêvî, îradeya siyasî ya wan miletên ku nebûne xwedîdewlet jî bête dîtin û ew jî tevli analîzê bibin. Ev milet, di analîza pêwendiyên navnetewî de bes wek “bîrovek”, ango wek kategoriyek ku dewletên kategoriya duyem ji hêz de bêne xistin neyên rojevê û nirxandinê. Lêbelê, ev dewletên ku di kategoriya duyem de cih digrin, ji bo gelên ku di kategoriya sêyem de ne di bin tehakum û fişarê de bihêlin her wext ji aliyê leşkerî, aborî û polîtîkayê ve serî li alîkariya (yarmetî) dewletên ku di kategoriya yekem de ne dane û tu car jî destvala venegeriyane, her tim gihane mebesta xwe. Ji vana jî wêdetir, ev gelên ku di kategoriya sêyem de ne, wek numûne divêt wek pêdiviyeke girîng bi kîtekît bête vekolîn ku ji bo çi gelê kurd ewçend bi israr di vê kategoriyê de tê hiştin?!…

Dara Cibran: Bi mudaxelekirina DYA bo Iraqê yek ji dijminên sereke yên kurdan, ango rejîma Sedam Husênî hilweşiya. Li Tirkiyê, ji bizavên faşîst bigrin heta bi ‘çepgiran’ her kes di bin navê têkoşîna li dijî emperyalîzmê de xwe dan pişta Sedam Husênî. Cenabê we vê yekê çawan dinirxîne? Û helwesta kurdan divê çawan be?

Îmaîl Beşîkçî: Di piroseya mudaxeleya çekdarî re ku di 20ê Adara 2003an de ji aliyê DYA ve li Iraqê hate kirin, dezgehên wek partiya Baas, el-Muxaberat û artêşa wan ku li ser kurdan tehdîdeke jiyanî pêkdianîn hatin hilweşandin û her wiha, tehdîta çekên kîmyewî jî ji navê hate hildan. Van rûdanan pêşî li kurdan vekir. Kurdan jî ji van rûdanan baş sûd wergirt; hizra Iraqeke Fedaral bi îdareya ereb û her wiha, bi erebên din dan qebûlkirin û kirin ku ev yek di Qanûna Bingehîn a Iraqê de bête nivîsandin. Piştî mudaxeleya DYA ya bo Iraqê yek ji gotinên ku zêdetirîn hate bihîstin ev bû ku “Li Iraqê çekên kîmyewî nîn bûne!” Belam, divê ev neyête jibîrvekirin ku di salên 1980an de li hember kurdan çekên kîmyewî bi awayekî sîstematîk hatibûn karanîn!

Fehmeke partiya Baas a li hemberî kurdan hebû, ku wan Kurdistanê perçeyek ji welatê ereban qebûl dikir, Kurdistanê ji ereban re helal lê ji kurdan re heram didît. Heman fehm di kemalîstan de jî heye. Lewma jî dema ku DYA mudaxeleyî Iraqê kir, wan got “Emperyalîzmê Iraq dagîr kir” belam li bal wan gelek rewa bû ku Sedam Husênî bi hêza xwe ya çekdarî gelê kurd di bin fişarê de dihişt û heta ku bi komelkujiyan, bi operasyonên Enfalê qira wan dianî. Ew rejîma ku seranser bi çekên dawîtirîn teknolojiyê, bi gazên jehrî, bi çekên biyolojîk û her wiha, bi çekên berfireh yên komelkujiye hatibû xemilandin bes hêzeke super a wek DYA dikarîbû ji heqê wê derkeve.

Li vir divêt meriv bal bikişîne ser îroniyeke dîrokî ku di salên 1920an de hêzên emperyal ên wê demê li Rojhilata Navîn bi hevkariya hêzên xwecihî re parçekirin û parvekirina kurdan û Kurdistanê pêkanîn, belam di salên 2000an de, hêzên emperyal ên vê demê îcar digel ku dewletên herêmê ne qayil in, dîsan jî pêvajoyek ku qelşek dixîne “Sitatukoya 1920an” dan destpêkirin. Li Rojhilata Navîn û li dinyayê tu dewletek, tu hêzek (bizav) ji vê mudaxeleyê kêfxweş nebe jî, li hember vê mudaxeleyê bin jî, lêbelê kurdan ji vê mudaxeleyê û encamên wê îstîfade kirin. Ev jî îroniyeke dîrokê ye. Ev, di warê felsefeya dîrokê de jî divê bibe mijareke girîng.

Dara Cibran: Tirkiye di hemû platformên navnetewî de bi wê fehma ku “Pirsa Kurd muşkuleyeke hundirîn e” xwe diparêze. Belam her rûdanek ku li Kurdistana Başûr pêk tê, Tirkiye di her firsendê de beyan dike ku ev ji bo wê xetere ye, ger jê re pêwîst be ji pêkanîna kombînezonek a bi Sûriye û Îranê re jî xwe paş ve nade. Ew fehma ku dibêje “Pirsa Kurd muşkuleyeke hundirîn e, bila kes têkil nebe!” gelo (aya) ji bo çi rûdanên li derveyî sînor ji bo xwe wek tehdît dibîne?

Îsmaîl Beşîkçî: Çunke kurdên li derveyî sînor berdewamiya kurdên li nav sînorên Tirkiyê ne lewma! Û ev pirs ji wan pirsan e ku bi parçekirin û parvekirina kurd û Kurdistanê ve têkildar e.

Dara Cibran: Dewleta Komara Tirkiyê ji aliyê bizaveke mîlîtarîst-burokratîk ve hat damezrandin. Gelo mumkûn e ku meriv di damezrandina (avabûn) Komara Tirkiyê de aliyekî demokratîk bibîne? Yan jî mumkûn e ku meriv bibêje, ev dewlet dû re ji rê derket?

Îsmaîl Beşîkçî: Komara Tirkiyê ji bo kurdan û ji bo tirkan wateyên ji hev cihê îfade dike; ji bo gelê tirk damezirîna Komara Tirkiyê helbet têde aliyên demokratîk hene, belam ji bo gelê kurd tu naverokeke demokratîk têde nîn e. Divêt Lozan jî bi vî awayî bête nirxandin. Naveroka Peymana Lozanê jî ji bo tirkan û ji bo kurdan du wateyên cihê ne. Polîtîkaya înkarkirina kurdan û her wiha înkarkirina zimanê kurdî bi damezrandina Komara Tirkiyê re bi awayekî sîstematîk hatiye destpêkirin.

Dara Cibran: Salên damezrîna Komara Tirkiyê di heman demê de salên Serhildanên Kurdan in. Mezintirina van serhildanan jî bêguman Tevgera Kurd a sala 1925an e. Meriv di lêkolînên we de zêde pêrgî agahiyên derbarê Komela Azadî (Komela Îstîqlala Kurdistanê) ku serhildana 1925an organîze kiribû nayê. Gelo sedemên xwe çi ne?

Îsmaîl Beşîkçî: Li van salên dawîn derbarê Komela Azadî de lêkolînên ciddî hatine destpêkirin. Ev xebat kêmbûna çavkaniyan destnîşan dikin. Belkî çavkaniyên bingehîn di pişt deriyên kilîtkirî de ne. Şêweya xebatên Beşîkçî bi têgeha metoda zanistî ve têkildar e, di van xebatan de kurd wek diyardeyeke (fenomen) sereke têne nirxandin/helsengandin. Ji bo Beşîkçî mijara sereke ya xebatên lêkolînî ew e, ku divêt meriv çawan nêzîkahî li vê diyardeyê bike, bi kîjan têgehan binirxîne? Dîsan di vê çarçoveyê de tê nirxandin ku ev diyarde ji aliyê dezgehên wek zanîngeh (unîversîte) û çapemenî û dadgeh û her wiha, ji aliyê saziyên sivîl ve çawan tê nirxandin. Dibe ku sedemên li pişt deriyên kilîtkirî hiştina belgeyên derbarê Komela Azadî de ev be, ku wê demê fehmeke xurt a netewatîyê di Azadî de hebûye û her wiha, dibe ku li danişînên dadgehkirina Xalid Begê Cibrî jî ev fehma netewî ya kurd bi awayakî tekuz hatibe îfadekirin. Lewre jî, ji bo ku ew fehm li nav gel belav nebe belgeyan li pişt deriyên kilîtkirî dihêlin.

Dara Cibran: Gelo teza “Komara Demokratîk” dikare ji bo çareseriya Pirsgirêka Kurd bibe bingehek? Di vê heyamê de modela Kemalîzmê dikare bête karanîn? Kemalîzm û Demokrasî wek du têgeh dikarin bi hev re bijîn?

Îsmaîl Beşîkçî: Kemalîstî îdeolojiyeke fermî (resmî) pêk aniye. Û îdeolojiya fermî ne îdolojiyek ji îdeolojiyan e. Wian îdeolojiyek e ku bi hêza dewletê ya îdarî û cezaî têye xwedîlêderketin û parastin. Dema tu rabî îdeolojiya fermî rexne bikî yan jî tu îdeolojiya fermî qebûl nekî, tu li gor vê îdeolojiyê tevnegerî yan jî reftariyê nekî, hingê îhtîmaleke mezin tu dê tûşî cirma îdarî û cezaî bibî. Li demokrasiyên Rojavayê jî îdeolojî heye, jixwe di jiyana civakî de îdeolojî kategoriyeke pêwîst ya sîyasî ye. Lêbelê, ev îdeolojî bes îdeolojiyek e, ne ku îdeolojiya fermî! Rexnekirina wê an jî qebulnekirina wê nabe sedemê cirmên îdarî û cezaî. Dewleta ku xwedî îdeolojiya fermî be, ew dewlet nabe dewleteke demokratîk. Ji vê çendê, Kemalîzm û fehma demokratîk nikarin bi hev re bijîn. Modelên siyasî û civakî û kulturî yên ku pişta xwe dispêrin îdeolojiyeke resmî li demokrasiyên hemdem hukmê xwe nîn in. “Komara Demokratîk” jî ne ew tez e ku bi saya wê Pirsgirêka Kurd bête famkirin û têgihaştin û her wiha, di warê çareserkirinê de jî nikare bibe bingeh. Çunke, ev tez wisan hesab dike ku dê dewlet demokratîze bibe, dewleta ku demokratîze bûye dê hindek mafan bide kurdan… Belam dewlet jî ji bo ku demokratîze nebe li ber xwe dide, ji bo nedana ew mafên ku em dibêjin hene, li ber xwe dide. Bo numûne, digel ji bo xatirê ku Yekîtiya Ewropayê dixwaze di hin qanûnan de guhertin pêk bîne lê dîsan jî zîhniyeteke demokratîk bi pêş ve naçe. Di vê çarçoveyê de, hê jî kurd nikarin navên kurdî li zarokên xwe daynin. Li salên 1985-1988an navê tirkên ku li Bulgarîstanê dihat guhertin, dixebitîn ku wan bikin bulgar. Îdareya Bulgar ji tirkên wir re digot, “Ger hûn navên bulgarî li xwe daynin, ev ji bo we dibe îmkaneke baş ku hûn di burokrasiya dewletê de, di nav Partiya Komunîst de meqam û mewqiyên bilindtir bidest xînin. Nexwe, hûn dê li jiyana civakî û siyasî tûşî astengiyên mezin werin!…” Li wan salan vê reftariya Dewleta Bulgarîstanê ji aliyê Dewlet û hukûmeta Tirkiyê ve û her wiha, ji aliyê dezgehên wek çapemenî û zanîngeh û saziyên dadgehiyê û saziyên civaka sivîl û partiyên siyasî û sendîka û nivîskar û hwd. ve bi têgehên wek “faşîst” û “xwînmij” û “emperyalîst” û “kevneperest” û her wekî vana dihate rexnekirin û sûcdarkirinê.

Bi riya têgehên zanistî û siyasî rexnekirina îdeolojiya fermî girîngtirîn proses e ku demokratîzasyonê bi xwe re tîne. Divêt ev awa rexnekirin her berdewam û dînamîk be. Li Tirkiyê kurd girîngtirîn kategoriya civakî û siyasî ne ku dikarin berê dewletê vegerînin bi aliyê emokratîzasyonê ve. Ev jî, ne ku bi lixwepêçana kirasê îdeolojiya resmî re, berovajiya wê, di pêvajoya rexnekirina îdeolojiya fermî re dê ev rewş çêbibe.

Dara Cibran: Piştî ku Hîkmet Fîdan hat kuştin, cenabê we vê yekê protesto kir û got, “Divê navek li vê cînayetê bête danîn!” Hîkmet Fîdan jî ne yekemîn muxalif bû ku hate kuştin. Ev reaksiyona ku di viya de hate nîşandan gelo çima di yên berê de nedihat nîşandan?

Îsmaîl Beşîkçî: Li hember cînayetên bi vî awayî divê meriv her dem hesas be. Û ger di yên berê de heman reaksiyon nehatibe nîşandan ev dibe kêmasiyek. Di van rojan de (nîveka dawîn ji Sibata 2006an), hate ragihandin ku damezrîner û endamê lijneya koordînasyonê ya PWD-K Kanî YILMAZ û dîsan endamê heman partiyê Serdar KAYA li derdora Silêmaniyê hatin kuştinê. Wek kiryar PKK tê nîşandan. Bi vî awayî kuştina zilamek ku nêzîkî 25 salan li nav PKK mabe û pişt re ji ber bîrûboçûnên xwe ji rêxistinê veqetiyabe û di nav damezrînerên PWD de cih girtibe, hingê ev dirameke mezin e di jiyana kurdan de. PKK zêdetirîn behsa ‘aştî’yê dike, ji dewletê ‘aştî’yê taleb dike. Belam ewê ku bi yên veqetiyayî re û her wiha, bi rêxistinên din ên kurdan re nikaribin aşt bin, ew tu carî nagihên wê ‘aştî’ya ku ewçend dixwazin…

Dara Cibran: Ew rexneyên ku li PKKê dibûn ta demekê cenabê we zêde tevlî wan nedibû. Heta ku carînan cenabê we diket nav polemîkan. Bi taybetî rexnekirinên kesên ji PKK veqetyayî, cenabê we wek “tomet” binav dikir. Ger ev qewimînên dawîn jî li ber çavan bêne girtin, gelo hûn helwesta xwe ya berê rast dibînin an na?

Îsmaîl Beşîkçî: Zemanek ez di wê baweriyê de bûm ku PKK rastiyê îfade dike. Qewimînên derbarê Kurdistana Başur de, di pêvajoya veqetînên ji PKK de, min bawer dikir ku agahdarkirina PKK rast e. Lêbelê di roja îroyîn de, wek numûne, êdî ez di wê baweriyê de me ku divê derbarê Kudistanê de meriv guhê xwe bide vegotina PDK û YNK jî, gotinên wan jî binirxîne yan jî ev êdî pêdivîyek e ku meriv guhdariya sedemên veqetina kesên ji PKK veqetiyayî jî bike. Girtin û anîna Evdila Ocalanî ya bo Tirkiyê, îfadeyên li Îmraliyê sedemên sereke ne di vê bawerkirine de. Li van salên dawîn PKK her tim behsa “aştîyê” dike. Gelo ji bo çi PKK bi partiyên din ên kurdan re û her wiha bi kesên ji xwe veqetyayî re nabe aşt? Divê ev rewş bi awayekî ciddî bête vekolîn.

Dara Cibran: Birêz Beşîkçî, cenabê we ew şexsiyet e ku li salên 1970an di warê li dijî dagîrkeriyê dirustkirina tezên siyasî bo Têkoşîna Rizgariya Netewî ya Kurdistanê de kedeke mezin daye. Ev tezên siyasî ku hatin behskirin; li ser wê bingeha ku wek welatek azadî û serxwebûna KURDISTANê, wek netewek hukumraniya netewa kurd hatibûn danîn. Ev tezên siyasî ku cenabê we bo duristkirina wan ewçend berdêl daye, li vê heyama ku Ocalan û PKKa wî li hember wan tezan şerekî berfireh dane destpêkirin û her wiha, ji bo ku gelê kurd bi dûvikê dewletê ve girêbidin manîpulasyonê dikin, gelo ev rewa ye ku cenabê we bêdengiyê tercîh bike?

Îsmaîl Beşîkçî: Beşa dawîn a vê têgihaştina we piçek tevlihev e. Ger mebesta têgihaştina we piştî 15ê Sibata 1999an be, hingê ez jî tevlî we dibim. Lêbelê ger mebesta we beriya vê wextê be, ez dê tevlî we nebim. Tesbîta “Bêdengiyê” ne tesbîteke rast e. Hûn axiftina di navbera du-sê kesan an çar-pênc kesan de jî wek “Bêdengiyê” dibînin. Hûn bivê-nevê nivîsek dixwazin an jî daxuyaniyek ku bernameya wê ji berê de hatiye diyarkirin. Dibe ku di vî warî de ji hîn aliyan ve hûn mafdar bin jî. Dara, jiyan bi vî yan jî bi wî rengî her berdewam e… Berpirsiyariyên kesane yên meriv jî hene. Em nikarin mesûliyetên xwe yên din tune bihesibînin! Meriv nikare her tim bi awayekî dînamîk muxalefetê bike û helbet meriv mecbûr e ku berpirsiyariyên xwe yên malbatî/taybetî jî hel bike. Ji aliyê din ve, ew heyecana min a salên 1990î jî êdî nemaye. Lêbelê divêt meriv têbikoşe da ku van neyîniyan bide aliyek. Digel van hemûyan, dîsan jî têgeha “Bêdengiyê” rewşa Beşîkçî îfade nake. Ez bawer dikim ku te baş bala xwe nedaye ser Beşîkçî.

Dara Cibran: Ocalan dibêje, “Ez bi tena serê xwe vê dozê dimeşînim. Tu kes tênagihê ka bê hela ez çi dikim.” Di sala 1997an de li kovara Serxwebûnê jî heman tiştî qiset dike û dibêje “Îsmaîl Beşîkçî jî tênagihaye ku ez çi dikim.” Niha piştî ku em gihane vê qonaxê gelo cenabê we van gotinên Ocalanî mafdar dibîne?

Îsmaîl Beşîkçî: Têkoşîna PKK ji sala 1984an û vir de li pêş çavê raya giştî ya tirkan û kurdan û dinyayê, li ber çavê her kesî pêk dihat. Ev hedîseya ku li pêş çavê her kesî cereyan dikir, Beşîkçî jî hewl daye xwe ku vê têkoşînê bi têgehên zanistî û siyasî fam bike, têbigihê û şîrove bike. Kî tevlî gerîllayan dibe, gerîlla xwe çawan îfade dikin, armanca gerîllayan çi ye, çi dixwazin? Jin çawan tevlî gerîllayan dibin, ji bo çi tevlî dibin? Ewên din, bo numûne, bizavên çepgir ên tirk, bizavên neteweperst ên tirk bi çi çavî li gerîllayan dinihêrin, çawan têdigihên û hwd. Di vî warî de belge û weşan û çavkaniyên ku têne nirxandin, kitêb û nivîsar û axiftinên Evdila Ocalanî jî di nav de, ew çavkanî û weşan in ku her kes dikare xwe bigihîne wan. Helbet her meriv ji van axiftin û nivîsar û kitêban tiştek fam dike, Beşîkçî jî wisan fam kiriye, bi vî awayî têgihaştiye, belam ji bilî tiştên ku hatine gotin, hatine nivîsandin an jî qisetkirin, jê wêdetir divêt meriv li pey nekeve ku niyeta Ocalanî çi ye, tiştê ku negotiye çi ye? Lipeyketineke Beşîkçî ya bi vî awayî nîn e. Tiştek ku ji axiftin û nivîsarên Ocalanî neyête famkirin jî nîn e! Ev gelek vekirî ye ku îfadeyên li Îmraliyê, bo numûne, hizrên derbarê kemalîzmê de paşdegavavêtina  ji hizrên berê ye. Ji gotinê wêdetir sekn muhîm e. Ew ne xwedî sekneke qewî/rast e.

Ez wek kesek di wê hêviyê de bûm ku dê têkoşîna gerîlla li nava kurdan hizra netewî, hizra welatperweriyê geş bike. Ev hêvîya min di avê de çû! PKK qala kurdan û Kurdistanê dike, van peyvan, van kategoriyan gelek tîne zimên lêbelê bi zimanê tirkî! Nivîsandina wan bi tirkî ye û her wiha, kultura tirkan dijîn. Ji bo zimanê kurdî, kultura kurdî tu heyecana PKK nîn e. Ewên ku bi zimanê xwe re, bi kultura kurdî re eleqedar in û mafên kurdewar taleb dikin jî, PKK bo wan dibêje “nîjadperestên kohne (ilkel milliyetçi)”. Divê ev babet baş were vekolîn û li ser bête hizirîn.

Dara Cibran: Gelo sedemên derûnî (psîkolojîkî), civakî (sosyalî) û siyasî çi bûn ku dikarîbûn bi zanyarek/rewşenbîrek bo lîderê partiyekê “Serokê min” bidine gotinê?

Îsmaîl Beşîkçî: Xîtabeke wisan heye? Kê gotiye? Li ku û kengî gotiye? Ez bawer im ku we xelet dane têgihaştin. Ger mebesta we Beşîkçî be, ev ne rast e, na, ger mebest ji hinekên dî bin hingê ji wan bipirse. Helbet bo xîtabkirinê terzekî ne baş e, ev awa xîtab nayê taswîbkirin.

Dara Cibran: Heke rast di bîra min de mabe, ez bawer im dema wê Komelkujiya Ikiyaka bû. Ji dadgehkirinên we dema danişînekê hatibû. Cenabê we ji bo protestokirina Komelkujiya Ikiyaka ku ji aliyê dewletê ve pêk hatibû derneket pêşberî dadgehê. Pişt re jî PKK li Ewropayê bi daxuyaniyekê vê komelkujiyê girte ser xwe. Gelo cenabê we çi hîs kir?

Îsmaîl Beşîkçî: Baş nayê bîra we. Komelkujiya gundê Satê (Gever-Culemêrg) di 24ê Kanûnapêşîna 1989an de çêbûbû. Ev komelkujî ji aliyê hêzên taybet ên dewletê ve ku cilên gerîlla li xwe kiribûn hatibû kirin. Helbet bi destê îtîrafçiyan. Îcar ewa ku hûn behs dikin, Komelkujiya gundê Gerê (Basa-Şirnex) ye ku di 10ê Hezîrana 1990î de çêbûbû. Wê dema ku ev komelkujî pêkhatibû danişîneke min li dadgehê hebû û ez beşdar bûbûm, min li dadgehê viya anîbû ziman. Ez bawer im ku derbarê girtina ser xwe ya PKK de xeletiya te heye. Lêbelê dibe ku wisan çêbûbe, ku ev operasyonên bi vî awayî, ger meriv peçkî din rasttir bibêje, karên bi vî awayî bi destê îtîrafçiyên ku ji PKK veqetiyane têne kirin. Dibe ku wan li ser navê PKK vê komelkujiyê girtibe ser xwe.

Bi vê wesîleyê ez ê jî pirsekê ji cenabê we bikim, gelo çima di şûna “Satê” de hûn dibêjin “Ikiyaka”?

Dara Cibran: Teoriya “Gulleya Yekem” li navbera cenabê we û hindek kadroyên siyasî yên kurd de bû sedemê polemîkê. Cenabê we aniha jî derbarê teoriya “Gulleya Yekem” de xwedî israr e? Ger bersiva we “Belê” be, hingê divêt em wisan fam bikin ku ‘Gerîlla’yên PKK îro jî bi dewletê re di nav şer de ne? Bi gotineke din, gelo ji bo Komara Kemalîst bi dewletê re di nav şer de ne?

Îsmaîl Beşîkçî: Ez li ser teoriya “Gulleya Yekem” xwedî israr im. Li gor zeman û mekanê xwe meriv dikare gulleya yekem wek xweparastinê jî bibîne. Bo numûne, meriv dikare parêznameya DDKO a li dewra rejîma 12ê Adarê bi vî awayî têbigihê. Lêbelê pêngava 15-16ê Tebaxa 1984an xwedî naverokeke cihê ye, ez ne bawer im ku hûn jî ji viya cihêtir tiştek difikirin. Ev beyan bes ji bo sala 1984an e, heta girtin û anîna Evdila Ocalanî bo Îmraliyê ye, ne ji bo têkoşîna nuh a ku ji Hezîrana 2004an û vir de dest pêkir, ango ne ji bo pêvajoya dawîlêanîna agirbestê ye. Ev rewşa nuh bi talîmatên ku ji Îmraliyê hatin dayîn re dest pêkir. Îmralî jî, di bin kontroleke tund a dewletê de ye. Talîmatên şer di çi şertan de, bi kîjan hêviyê, di bin kontroleke wisan de çawan gihane çiyayên Qendîl?

Dara Cibran: Wek zanyarek keda ku cenabê we pêşkêşî Têkoşîna Rizgariya Kudistanê kiriye nayête înkarê. Belam kesin di wê baweriyê de ne, ku cenabê we bi destekdayina PKK re xisarê daye vê têkoşînê. Di vî warî de cenabê we xwe di bin zarûretiya beyanatekê bo raya giştiya kurd de nabîne?

Îsmaîl Beşîkçî: Ez xwe di bin zarûretiya beyanatekê bo raya giştî de nabînim. Ez fikrên xwe yên derbarê heta 15ê Sibata 1999an bi awayekî giştî muhafeze dikim, lê hûn jî dikarin Beşîkçîyî bidin ber rexneyan. Hêsaniyeke wisan jî heye, ku tevayî nivîsên Beşîkçî bi navê wî weşiyane, meriv jê nakeve dudiliyê ku bibêje “Gelo ev nivîs aîdê Beşîkçî ye yan na?” Hûn dikarin bi hêsanî xwe bigihînin van nivîsaran. Rexneyên we yên di van waran de dê ji bo Beşîkçî jî kêrhatî bin.

Dara Cibran: Ji bilî çend kesan “rewşenbîrên tirk” di nav wê çarçoveya ku dewletê nîşan kiriye de man. Li gor cenabê we “rewşenbîrên kurd” hem li hember dewleta hukûmran û hem jî li hember îdeolojiyên hakim ên li Kurdistanê dikarin di kîjan radeyê de însiyatîfeke serbixwe derxînin meydanê? Li gor cenabê we em dikarin behsa kategoriyeke rewşenbîrên serbixwe yên kurd bike?

Îsmaîl Beşîkçî: Kurd her tim behsa “çareseriyê” dikin, belam beriya “çareseriyê” pêşî çawaniya pirsgirêkê, rabirdûya wê ya dîrokî û her wiha divê bête zanîn ku çima ev wek pirsgirêk maye? Piştî Şerê Yekem ê Cîhanê di çarçoveya Yekîtiya Netewan de kirasekî lanetî li stûyê kurdan kirine. Rewşenbîrên kurd wî heyamî ji xwe re nakin derd, bi têgehên wek “birayetî” û “enternasyonalîzm”ê dixwazin vî heyamî di ser guhê xwe re biavêjin û her wiha, her tim behsa “çareseriyê” dikin. Ev jî, bi awayekî giştî dibe çareseriyek ku îdeolojiya fermî zêde jê aciz nebe. Bi van pêşniyazên çareseriyê ku têne zimên re bi awayekî sergirtî dixwazin bidin zanîn ku ew naxwazin zêde dîtinên fermî aciz bikin. Ez di wê qenaetê de me ku ji aliyê hêzên navnetewî ve li pişt deriyan munaqeşeyek hatiye kirin ku li dawiya sala 1919an dest pêbûye û heta bi destpêka sala 1921ê dawî lê hatiye. Ez wisan bawer dikim ku ev kirasê lanetî ji wê demê ve li stûyê kurdan hatiye kirin. Kurd, heyameke wisan wek “tune” dihesibînin û radibin behsa “birayetiyê” û “enternasyonalîzmiyê” û “çepgiriyê” dikin. Li gor qenaeta min ji bo rehetiya xwe esasê meseleyê di ser guhê xwe re diavêjin.

Ji bo çi qismekî mezin ji rewşenbîrên kurdan her tim behsa “çareseriyê” dikin? Çunke tirk her tim behsa “çareseriyê” dikin lewma! Nexwe em mehkemekirinan, danişînan bînin bîra xwe, dema ku li mehkemeyan behsa kurdan û Kurdistanê dihate kirin, ji dozgerine xeşîm yekî digot, “Başe, çare çi ye?” û diket nava munaqeşeyê, lê pişt re guhê wî dozgerê xeşîm dihate kişandin û ew jî êdî xwe nedida nêzî munaqeşeyeke wisan, heta ku jê dihat pêşî lê digirt ku munaqeşeyeke bi vî awayî çênebe. Ji ber van hemû tiştan gelek zehmet e ku meriv bibêje kategoriyeke rewşenbîrên serbixwe yên kurd heye, lê ger wek takekes em binihêrin helbet rewşenbîrên kurd hene.

Dara Cibran: Di van demên dawîn de her ku diçe qewimîn li ser hev çêdibin; em dibînin ku li Mersînê “Provakasyona Alaya Tirkiyê” pêk tê, li bajarên keviya Deryaya Reş ciwan têne lînçkirin ku serê vê yekê diçe heta bi hin deran. Derdorin vê yekê wisan şîrove kirin ku ev yek karê wan hêzan e, ewên ku dixwestin pêşî li pêvajoya muzakereyê ku di 3 Cotmehê de bi YE (Yekitiya Ewropa) re dihate destpêkirin bigrin. Dîtinên cenabê we yên li ser vê babetê çi ne?

Îsamîl Beşîkçî: Tê dîtin ku carînan kurdên ku koçî bajarên rojavaya Tirkiyê kirine yan jî kurdên ku li van bajaran dimînin ji aliyê hin derdorên nîjadperest, hin nasyonalîstên tirk ve têne tacîzkirin. Li Mersînê di Newroza 2005an de çêbûna wê meseleya Alaya Tirkiyê û her wiha, ew êrîşên lînçkirinê ku li bajarên keviyê Deryaya Reş pêk hatin, di vê çarçoveyê de têne dîtin. Dibe ku ev karê tevgerên ku dixwazin pêşî li pêwendiyên bi Yekîtiya Ewropayê re bigrin be. Ev tevger organîzekirî û hêzdar in, çunke pêwendiya wan bi “Dewleta Kûr” re heye. Digel van hemûyan, dîsan jî ez ne di wê baweriyê de me ku li navçeyên rojavaya Tirkiyê pevçûnên hîn ji vana zêdetir, hîn ji vana berfirehtir çêbibin, bo numûne, ez ne di wê qenaetê de me ku dê xelk bikeve pêsîra hev. Sedemê viya ev e, li hemberî kurdan polîtîkaya bingehîn a Komara Tirkiyê asîmilekirina kurdan e. Ji bo vê yekê bi polîtîkayeke sîstematîk gelê kurd ji ser axa bav û kalan, ji war û wetenê wan radikin û ber bi Anadoliya Rojava ve diajon. Ev kirineke sîstematîk e ku gund têne şewitandin, berê malbatan bi awayekî komelî didine bi aliyê rojavayê ve, berê nefîkirinê (surgun) her tim bi aliyê rojavayê ve ye. Bi vî rengî ew hêvî dikin ku dê kurd asîmile bibin, bibine tirk. Li Rojhilatê, ango li herêmên kurdan bi nekirina tu mesrefek bo binesaziya sanayiyê, li rojhilata Tirkiyê bi pêşîlêgirtina geşbûna çandinî û sanayiyê, bi paşdexistina herêmê re dixwazin ku nufûs ji cihê xwe biherike. Em wê nameya Turgut Ozalî bînin bîra xwe ku di dawiya salên 1980an de ji Silêman Demirelî re şandibû, di peyama xwe de serokkomar (reysîcumhur) digot, “Ger em bi qasî 500 hezar kurdî, ji wargehên çiyayên asê, ji warên wan rakin û ber bi rojavayê ve biajon hingê dê pirraniya vê meseleyê jî hel bibe!…”

Piştî ku kurd li bajarên rojavayê yên wek Bursa, Îzmît, Denizlî û Aydinê bicih bibin êdî ji aliyê hêzên çekdar ên dewletê ve nayêne tacîzkirin. Dihêlin ku ji xwe re dezgehek saz bikin, şirîkatiyê bikin, heta ku di vê pêvajoyê de dewlet bi xwe alikariya maddî jî dike, bo numûne, dihêle ku ji bankayan krêdî peyda bikin, lêbelê heman kes, bo numûne, dema ku bixwazin li herêmên kurdan fabrîqeyek an dezgehekê saz bikin hingê gelek astengî û zehmetî ji wan re derdixînin, ne mumkûn e ku krêdî bikeve destê wan. Ger ev malbat li Rojavayê her tim bêne tacîzkirin, ger jiyîna li wan deran ji bo wan ne mumkûn be hingê dê cardin vegerin gundên ku jê hatine, ango dê vegerin Kurdistanê. Belam ev jî ji bo proseya asîmîlasyonê ne baş e!

Dara Cibran: Birêz Beşîkçî, ger em hewldanên Dewleta Osmanî jî bihesêbin ev dike serê 200 salan, ku ev mêjûyeke gelek dirêj e, Tirkiye her dixwaze bibe rojavayî. Lêbelê em dizanin ku hema bibêjin tevayî dewletên Kampa Sosyalîst a hilweşiyayî di demeke kin a wek 13-14 salan de derbasî demokrasiya lîberal bûn û her wiha, pêvajoya sîstema ekonomiya lîberal jî birin serî û tevlî Yekîtiya Ewropayê bûn. Li gor cenabê we şertên Tirkiyê di babetên wek ekonomî û mentalîteya civakî û demokrasiyê de gihane radeya pêvajoya tevlîbûna Yekîtiya Ewropayê?

Îsmaîl Beşîkçî: Îdeolojiya fermî di sîstema siyasî ya Tirkiyê de gelek hêzdar e, wek sazî bingeh girtiye. Îdeolojiya fermî girîngtirîn saziya sîstema siyasî ya tirk e. Û ne tenê ji bo sîstema siyasî her wiha, ji zanistiyê (îlm) û cereyanên hizirînê re jî rêberî û pêşengiyê dike. Ne mumkûn e ku dewletek xwedî îdeolojiya fermî demokratîze bibe. Ev îdeolojiya fermî ji aliyê zanîngeh û organên dadmendiyê û partiyên siyasî û sendîka û saziyên civakî yên sivîl ve bi heraret tê destekkirin. Li salên 1970an, li salên 1980an bo Afrîqaya Başûr digotin “Nîjadperestirîn dewleta li dinê ye”. Wê demê serkokomarê îdareya postspî De Clark bû. Ev zilam, serokomarê wê zîhniyetê bû ku Nelson Mandelayî 27 salan li zindanê hişt. Di hilbijartina sala 1994an de Nelson Mandela bû serokkomar, De Clark jî ji bo cigirê serokkomariyê hate hilbijartin. Ev, bi me dide nîşan ku îdeolojiya fermî li welatek ku zemanek wek “nîjadperestirîn dewleta li dinê” dihate hesibandin lê wek ku hatiye dîtin, îdeolojiya xwe ne ewçend jî hişk bûye, dikare xwe nerm bike û her wiha, tê dîtin ku wek sazî bingeh jî negirtiye. Belam li Tirkiyê îdeolojiya fermî wek sazî qewîn bingeh girtiye, gelek hişk e.

Di bersiva pirsa heftan de, me qala li salên 1985-1988an li Bulgarîstanê pêkhatina operasyonên bulgarkirinê, guhertina navan kiribû. Li Bulgarîstanê van kirinan zêde dewam nekir. Li hember reaksiyonan, li ser rexneyên cur bi cur dewleta Bulgar dev ji van kirinên xwe berda û dû re ziman û kultura tirkî azad kir. Tirk li Partiya Mafan û Azadiyê organîze bûn. Ev partî îro li Bulgarîstanê şirîka hukûmetê ye. Belam li Tirkiyê hê jî kurd nikarin navên kurdî li zarokên xwe bikin. Ev, dide nîşan ku li Bulgarîstanê jî îdeolojiya fermî ne ewçen hişk bûye. Û îhtîmaleke mezin e ku li Bulgarîstanê di bi proseya tevlîbûna Yekitiya Ewropayê re ev îdeolojî hîç bandora xwe nemîne.

Li sîstema siyasî ya Tirkiyê jî, em bi îdeolojiyeke fermî ya hişk re rûbirû ne. Îdeolojiya fermî naguhere. Civakek ku bi lez diguhere ji aliyê îdeolojiyekê ku qet naguhere ve tê rêvebirin. Divêt em careka dî tekîd bikin ku ev îdeolojiya fermî bi cirmên îdarî û cezaî tê xwedîlêderketin û parastinê… Digel viya, dîsan jî li Tirkiyê hewlek heye ku dixwazin tevlî Yekîtiya Ewropayê bibin, ango têkevin nav koma dewletên demokratîk. Di vê mijarê de fikrê min ev e, Tirkiye dev ji hewlên tevlîbûnê bo YE bernade, çunke “Ewropayî bûyin” prestîjeke mezin dide. Bo numûne, ger tevlîbûna Tirkiyê ya bo Şampiyonaya Futbolê ya Ewropa bête astengkirin dê Tirkiye reaksiyoneke mezin nîşan bide. Ger nehêlin Tirkiyê ji klasmana Ewropayê tevlî Şampiyonaya Futbolê ya Cîhanê bibe, ji Tirkiyê re bibêjin “Hûn ji klasmana Asyayê tevlî Şampiyonaya Futbolê ya Cîhanê bibin” ev dê wek heqaretekê bête dîtin. Ger tevlîbûna Tirkiyê ya ji kilasmana Ewropayê bo Musabeqeya Miss World bête astengkirin û ji Tirkiyê re bibêjin “Hûn ji klasmana Asyayê tevlî musabeqeyê bibin…” dîsan bi vî awayî. Ji ber van tiştan Tirkiye hîç caran dev ji tevlîbûna Yekîtiya Ewropayê bernade, belam Tirkiye dev ji edetên xwe, dev ji fehma hukûmraniya tirk, dev ji awayê rêvebiriya xwe jî bernade. Li ser kurdan û elewiyan her tim fişar, wek metodeke pirsyarkirinê îşkence, wek tolhildanê îşkence û hwd. Ji bo xatirê ku Yekitiya Ewropayê dixwaze di Qanûna Bingehîn de, di hin qanûnan de guhertinên piçûk ku çêbibin jî belam nahêlin ku ev guhertin di jiyanê de bêne tetbîqkirin.

Em ferz bikin ku li hember serlêdana Tirkiyê YE viya gotiye: “Qanûnên xwe, tetbîqên xwe li gor sitandardên YE sererast bike. Ji te re salek muhlet” Tirkiye di vê muhleta salekê de di meseleya kurdan de, di meseleya elewiyan de, di meseleya ekaliyetan de û di meseleyên wek komelkujiya ermenan de dê hîç gavekê neavêje, belam di dawiya muhletê de dê behsa arezûya xwe ya tevlîbûna Ewropayê bike û bibêje, “Jixwe, ev serê 200 salî ye ku em Ewropî ne…” Ger muhleteke dî bo salekê bête dayîn dîsan dê heman tiştî qiset bike. Tirkiye dev ji van her du reftariyan bernade. Di navebera jiyana hizrî ya tirk û demokratîzasyona ku li cîhanê tê dîtin; modernbûn, siyaseta nasnameyî û gilobalîzebûn ku wek cereyanên hizrî yên bingehîn geş dibin de ferqeke gelek mezin heye. Lewre ew nasnameyên ku ta niha di bin fişarê de bûn, ji bo geşbûna wan rê nedihate dayîn, van cereyanên hizrî yên bingehîn kirin ku ew derkevin pêş. Lêbelê îdeolojiya fermî her dixwaze ku li ser van grûban fişara xwe berdawm bike. Te divê YE û te divê Tirkiye, her du jî di vî warî de hevûdin dixapînin. Her du jî ji hew haydar in lê her du jî ji vê pêvajoyê memnûn in.

Dara Cibran: Gelo fikr û awayê berxwedana Gandî dikare ji bo kurdan bibe modelek?

Îsmaîl Beşîkçî: Ez ne di wê qenaetê de me ku fikr û çalakiyên Gandî bikaribin ji bo kurdan bibin modelek. Ji vî awayê têkoşînê re sebr divê. Belam kurd jî gelek bêsebr in. Ger kurd îro çalakiyekê li dar xînin, bizavekê ava bikin dixwazin sibeha din jî tesîra wê bête dîtin û jê bixwin.

Dara Cibran: Bo rayagiştî ya kurd û raya giştî ya tirk peyama we çi ye?

Îsmaîl Beşîkçî: Îro li dinyayê 204 dewlet hene. Qismeke mezin ji van dewletan di Yekîtiya Netewan de endam in. 204 dewlet beşdarî Olîmîpiyatên Atîna yên sala 2004an bûn. Ji van dewletan qismê mezin nufûsa xwe kêmtir ji milyonekê ne. Ewên ku nufûsa xwe kêmtir ji 500 hezarî û heta dewletên ku nufûsa xwe ji viya jî gelek kêmtir hene. Firehiya welatên wan jî gelek piçûk e. nufûsa dewletên wek Lukzemburg û Qibrîs û Malta ku endamê Yekitiya Ewropayê ne gelek kêmtir e ji Kurdistanê û bi firehiya xwe jî gelek-gelek piçûktir in. Digel viya jî, ne di heyama Cemiyeta Miletan de û ne jî di dema Yekitiya Netewan de hîç caran di saziyên navnetewî de navê kurdan derbas nebûye. Bo numûne, Lukzemburg dewletek xwedî 450 hezar nufûsî ye lê di biryarên Yekitiya Ewropayê de xwedî îmze ye. Û Yekîtiya Ewropayê jî carînan di biryarên ku digre de diyar dike ku ew naxwaze li Rojhilata Navîn, li Iraqê sînor werin guhertin û dibêje “Em naxwazin dewleteke kurdan a serbixwe bête danîn!” Ewropa, ji bo ku bikarîbe bibêje “Bila kurd di nav sînorên dewletên niha de bibin xwediyê hîn mafên kulturî…” lewma viya dibêje, yan jî, ji bo ku pêşniyazên xwe derbixîne pêş, bi van kêmkirin û qedexekirinan dest bi danîna biryarên xwe dike… Lukzemburg jî bi vî awayî paşeroja/çarenûsa kurdan tayîn dike! Gelo dewletek xwedî nufûsa 450 hezarî kesî çawan dikare paşeroja/çarenûsa miletekî xwedî 40 milyon nufûsî ye tayîn bike? Di vira de, kanê exlaqê siyasî? Ev hemû, bo me dibin nîşandar ku bê hela nîzama navnetewî bi çi awayî di eleniya gelê kurd de ava bûye. Ma divêt ev nîşandar çawan li nav dil û cergê kurdan tofanan ranekin? Ji vê çendê, li vir divêt rexneya bingehîn li kurdan bête barandin. Kurd, bi siloganên wek “birayetî” û “enternasyonalîstî” û “çepgirîtiyê” dixwazin vê rewşa lanetî biveşêrin, bi vî awayî ji muşkuleyên xwe yên esasî direvin.

Dara Cibran: Ez gelek spasdar im ku cenabê we wextê xwe yê hêja bo me terxan kir.

Îsmaîl Beşîkçî: Ez spas dikim. Gelek silav û heskirin bo xebatkarên Peyamaazadî…

16 Sibat 2006

]]> http://www.peyamaazadi.com/niviskar/hevpeyvin-bi-ismail-besikci-re/feed 0