Kuzey Kürdistan ve Belfast Anlaşması

Rodi Ro Perwari

Geçtiğimiz yaz ‘Demokratik Gelişim Enstitüsi’nin Avrupa’da düzenlediği ‘çatışmaların çözümü’ adlı geziye BDP, AKP ve CHP’den bazı milletvekilleri katılmıştı. Üç partinin milletvekilleri de; “IRA modeli Türkiye’ye uymaz” demişlerdi. Çünkü Kuzey İrlanda sorununu çözen Belfast Anlaşması’nı yerinde incelediklerinde dut yemiş bülbüle döndüler. AKP ve CHP milletvekillerinin, Belfast Anlaşması’nın Kürdistan’a uyarlanması üzerine sahtekarlığı ve suskunluğu normal. Çünkü AKP ve CHP işgalci TC’nin politikacılarıdır. Ama Kürd ve Kürdistan’a dayanarak siyaset yaptığını iddia eden BDP’lilerin, AKP ve CHP’nin sahtekarlığına katılması normal değil.

K. İrlanda sorununu çözen Belfast (Good Friday/Stormont) Anlaşması’na kısaca değinirsek;  65 sayfalık anlaşma, Ulster Birlik lideri David Trimble ile Birleşik Krallık (The UK) Başbakanı Tony Blair arasında 10 Nisan 1998’de  Belfastta imzalanmış. Tony Blair, ilkin anlaşmaya varacak politikacıların silahlı gruplarla ilişkisinden endişe duymuş ama; sonuçta, Ulster Birlik, SDLP ve Sinn Fein liderliği ile anlaşmaya sıcak bakmış. Sadece Demokratik Birlik Partisi (DUP) anlaşmaya karşı çıkmış. Burda göreceğimiz gibi anlaşma ilkin K. İrlanda’daki küçük büyük yasal bütün siyasi partilerin kendi aralarında bir görüş birliğine varmaları ile başlamış ve bizzat bütün K. İrlanda siyasi partileri anlaşmaya imzalarını atmış. Bunu Kuzey Kürdistan’a uyarlarsak; BDP, HAK-PAR, KADEP gibi K. Kürdistan’lı  tüm yasal partilerin ilkin kendi aralarında bir anlaşmaya varmaları gerekiyor, sonra olacak anlaşmada fikirleri  ve imzaları alınması gerekiyor.

K. İrlanda sorununu çözen Belfast Anlaşması’nın ikinci bölümü ise uluslararası bir özellik taşıyan Britanya ile İrlanda hükümetleri arasındaki görüşmelere dayanıyor. Bunu da Kürdistan’a uyarlarsak; TC Hükümeti ile Federe Güney Kürdistan Hükümeti arasında bir görüş birliğine gidilmesi gerekiyor. PKK/KCK’ye fikirsel yakınlığı olan BDP’nin, Federe Güney Kürdistan Yönetimi için; “TC’nin uluslararası muhatabı Güney Kürdistan Federe Devleti’dir” demesi gerekiyor.

Belfast Anlaşması, Kuzey İrlanda ve İrlanda Cumhuriyeti’nde bütün evlere posta ile gönderilmiş ve referanduma gidilmiş. Aynı şekilde K. Kürdistan sorununu çözecek bir anlaşma da K. Kürdistan ve G. Kürdistan’da bütün evlere posta ile gönderilmesi ve referanduma gidilmesi gerekir.

Belfast Anlaşması’ndaki ana konulara gelince: Kuzey İrlanda’nın geleceği ve hükümet sistemi; Kuzey İrlanda, İrlanda Cumhuriyeti ve  Birleşik Krallık arasındaki ilişkiler; insan hakları; Kuzey İrlanda toplumlarının sosyal yapısına ve geleneklerine saygı; mevcut değişik silahlı grupların feshedilmesi; silahlı paramiliter grupların hapishaneden serbest bırakılması ve Britanya güvenlik güçlerinin Kuzey İrlanda’da normale dönmesi için gerekli düzenlemelerin yapılması. Bu şartları Kürdistan’a uyarlarsak: Kuzey Kürdistan’ın geleceği ve hükümet sistemi; Kuzey Kürdistan, Federe Güney Kürdistan ve TC arasındaki ilişkilerin ele alınması gerekiyor.

Belfast Anlaşması’nın genel şartlarından; “Kuzey İrlanda, İrlanda Cumhuriyeti ve Britanya arasında ‘ortaklık, eşitlik ve karşılıklı saygı’ ilkesine bağlılık”. Buna göre Kuzey Kürdistan, Federe Güney Kürdistan ve TC arasında “ortaklık, eşitlik ve karşılıklı saygı” ilkesine bağlılık olmalı.

Belfast Anlaşması’nın Anayasal konuları üzerine;Kuzey İrlanda halkının ezici çoğunluğu, ‘İrlanda ada halkının’ Birleşik İrlanda hakkına sahip olma isteği”. Buna göre, Kuzey Kürdistan halkının ezici çoğunluğunun, Birleşik Kürdistan’ın özgürlüğü hakkına sahip olma isteğinin göz önünde bulundurulması gerekiyor.

-“Özgür istek doğrultusunda self determinasyon/otonomi” ile Birleşik İrlanda’ya doğru gidiş hakkı. Buna göre determinasyon/otonomi ile Birleşik Kürdistan’a doğru gidiş hakkı tanınmalı.

-Kuzey İrlanda’nın geleceği, Birleşik Krallığ’ın bir parçası mı yoksa Birleşik İrlanda’nın bir parçası olma durumu: Tarafsızlık ilkesine göre, halkın doğuştan gelen hakları; kimliği, gelenekleri, sivil, sosyal ve kültürel yapısı temelinde eşitlik ve etik değerleri gözönünde bulundurma. Buna göre, Kuzey Kürdistan’ın geleceği TC’nin bir parçası mı yoksa Birleşik Kürdistan’ın bir parçası olma durumu ele alınmalı ve Kürdistan Halkı’nın doğuştan gelen haklarının göz önünde bulundurulması gerekiyor.

-Kuzey İrlanda halkının, hem İrlanda hem İngiliz vatandaşlığına sahip olması ve Kuzey İrlanda’nın Birleşik İrlanda’nın bir parçası olduğunu kabul etme. Buna göre, Kuzey Kürdistan halkının, hem Güney Kürdistan hem TC vatandaşlığına sahip olması ve Kuzey Kürdistan’ın Birleşik Kürdistan’ın bir parçası olduğunun kabul edilmesi gerekiyor.

-Britanya Hükümeti’nin, 1920 İrlanda Yasası’nı yürürlükten kaldırması. Buna paralel olarak TC’nin 1924 anayasasındaki Kürd ve Kürdistan’ı inkar eden maddeleri kaldırması gerekiyor.

-Kuzey İrlanda ile İrlanda Cumhuriyeti arasındaki sınır geçişinde, Kuzey İrlanda’daki kurumlara da yetki hakının verilmesi. Buna göre Kuzey Kürdistan ile Federe Kürdistan Devleti arasındaki sınır geçişlerinde Kuzey Kürdistan’daki kurumlara yetki hakının tanınması gerekiyor.

– “Kuzey İrlanda ile İrlanda Cumhuriyeti arasındaki ortak konularda “danışmanlık ve işbirliğini geliştirmek” için “Kuzey-Güney Bakanlar Konseyi” ile belirlenmiş Kuzey-Güney ilişkileri için “uygulama organları”nın devreye girmesi” şartına göre; Kuzey Kürdistan ile Federe Kürdistan Devleti arasındaki ortak konularda, danışmanlık ve işbirliğini geliştirmek icin; Kuzey-Güney Kürdistan Bakanlar Konseyi gibi uygulama organlarının devreye girmesi gerekiyor.

İnsan Hakları Alanında

-İngiliz Hükümeti, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne (AİHS) göre Kuzey İrlanda’da; Kuzey İrlanda İnsan Hakları Sözleşmesi’ni kurmayı kabul etmesi ve buna göre; cinsiyet, ırk, özürlülük, yaş, medeni durum, cinsel eğilim, dini inanç ve siyasi görüş alanlarında herkesin eşit olanaklara sahip olması. Buna göre, TC Hükümeti’nin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne (AİHS) göre Kuzey Kürdistan’da Kürdistan İnsan Hakları Sözleşmesi’ni kurmayı kabul etmesi ve buna göre; cinsiyet, ırk, özürlülük, yaş, medeni durum, cinsel eğilim, dini inanç ve siyasi görüş alanlarında herkesin eşit olanaklara sahip olması gerekiyor.

-İrlanda Hükümeti’nin, temel insan haklarının korunması için; insan hakları komisyonunun kurulmasını kabul etmesi ve buna göre; İrlanda dilini, Ulster İskoç dil farklılığını ve diğer etnik dilleri bir bütün olarak İrlanda adasının geleneksel halk kültürünü koruyup yaşatmak. Buna göre, Federe Güney Kürdistan Hükümeti’nin, temel insan haklarının korunması için; insan hakları komisyonunun kurulmasını kabul etmesi; Kürd dilini ve diğer etnik dilleri bir bütün olarak Kürdistan Ülkesi’nin geleneksel halk kültürünü koruyup yaşatması gerekir.

Güvenlik ve Tutuklular Hakkında

-İngiliz Hükümeti’ne ait Kuzey İrlanda’daki mevcut silahlı güçlerin sayısını ve rolünü azaltma. Buna göre, TC Hükümeti’ne ait Kuzey Kürdistan’daki mevcut silahlı güçlerin (asker ve polis) sayısının ve rolünün azaltılması gerekiyor.

-İngiliz ve İrlanda hükümetlerinin aldığı karar doğrultusunda, “Tam ve koşulsuz ateşkes”in korunması için; paramiliter gruplarla bağlantısı olan mahkumları hapishaneden erken serbest bırakmak. Buna göre, TC ve Federe Güney Kürdistan hükümetlerinin alacakları karar doğrultusunda, tam ve koşulsuz bir ateşkesin korunması için; silahlı gruplarla bağlantısı olan mahkumların hapishaneden erken serbest bırakılması gerekiyor.

Politika ve Adalet Alanında

Kuzey İrlanda’da, polis düzenlemelerini gözden geçirmek için; geniş halk desteğine sahip, bağımsız bir komisyonun kurulması. Buna göre, Kuzey Kürdistan’da, polis düzenlemelerini yeniden gözden geçirmek için; geniş halk desteğine sahip, bağımsız bir komisyonun kurulması gerekiyor.

İngiliz Hükümeti’nin Kuzey İrlanda’da ceza ve adalet sistemine yönelik “geniş çaplı bir inceleme”yi kabul etmesi. Buna göre  TC Hükümeti’nin Kuzey Kürdistan’da ceza ve adalet sistemine yönelik “geniş çaplı bir inceleme”yi kabul etmesi gerekiyor.

Belfast Anlaşması’nın, Kürdistan’a uyarlanmasında; BDP, AKP ve CHP milletvekillerinin “Avrupa’daki barış süreçleri Türkiye’ye uymaz” demeleri açık ve net anlaşılıyor. Tuhaf ve garip olan, BDP’nin işgalci/sömürgeci TC’nin partileri gibi Belfast Anlaşması’na karşı tavır alması ve işgalci partilerin safında politik söz birliği etmişçesine suskun olması.

rodiro.perwari@gmail.com

Did you like this? Share it:
Hîn tu şîrove giredayê gotarê nîn e
Bersivê bide vê şirovêye
Pêwîst e
Pêwîst e