Lê min jî bejna xwe li ber we netewand. Bila ev jî ji we re bibe dert.’’

Seyîd Riza

Pîrê min, me vê carê maskaya li ser rûyên Kemalîstên nîjadperest û ya li ser rûyên melayên sextekar baştir naskiriye. Êdî hew dikarin rûyên xwe yên biqirêj bi maskayên cude veşêrin.

Ji ber wê mîna gurên devbixwîn bi awayekî sîstematîk êrîşî ser hemû rayên jiyana kurdan dikin. Her ku diçe êrîş û zextên wan mîna êrîşên dema we dijwar dibin.

Êrîşên îro ji êrîşên serdema cuntayên eskerî pir û dijwartir in. Lê mixabin dengên ku van êrîş û zextan protesto dikin weke dema we gelekî kêm in, Pîrê min.

Êrîşên li ser jin û zarokên kurdan sinorê mirovahiyê derbaskirin e. Biqasî ku di dema van melayên sextekar de zarokên kurdan hatine kuştin, tû deman nehatibûne kuştin.

Bi qasî ku di dema van sextekarên miselmanî û demokrasiyê de zarokên kurdan hatine girtin, tû deman nehatibûn girtin. Li hemberê vê hovîtiyê deng ne weke pêwîst ji nav tirkiyê û ne jî ji dinyay ku xwe berpirsa parastina mafê jin û zarokan dibînê derdikeve, Pîrê min.

Biqasî ku di dema vê hukumetê de rêhberê gelê kurd birêz Ocalan tecrît bû, di tû deman de wisa tecrît nebûbû. Bi êrîşa îro dixwazin ji gele kurd re bêjin Ocalan jibîrbike û em çawa bixwazin, em dikarin wisa bikin. Tenê di vê êrîşa faşîzane de zêdeyî 50 parêzvanên birêz Ocalan hatine girtin. Bi wan re zêdeyî sed parêzvan, rojnamevan, siyasetvan û ronekbîrên kurd hatine girtin. Dixwazin gelê kurd bêdeng û bêparêzvan bihêlin, Pîrê min.

Êrîşên vê hukumeta faşîst, êrîşên Almaniya Nazîst yên li dijî cuhuyan tînê bîra mirov. Wan jî hero komek mirovên ku ji xwe re xeter didîtin digirtin û civaka Almaniya fêrî wê rewşê dikirin. Hukumeta tirk jî bi van girtinan civaka tirkiyê fêrî girtina kurdan dike. Çapemeniya tirk ji zû ve ji vê perwerdê re amadebû û hero nûçeyên ku van girtinan weke tiştekî ku divê bibin nîşan didin. Kesên ku dixwazin dengê xwe derxin jî, dengê wan tê fetisandin û zêde dengê wan naye bihîstin, Pîrê min.

Berê jî gelek caran êrîşên hovan li dijî gerîlayên kurdan pêk hatibûn û sekinî bûn. Lê ev çend mehin ku bi her awayî bombebaran dom dikin û di van bombebaranan de çekên kîmyewî yên ku li cîhanê qedexe ne bikar tînin. Xwazeya Kurdistan û hemû zindiyên Kurdistanê bûne armanca çekên wan yên kîmyawî. Pîrê min, ev çek li dijî we jî bikar anîbûn.

Li ser partiya kurdan ya siyasî BDP zextên curbicur berdewam in. Parlementerên wê, şaredarên wê, endamên rêvbirên meclîsên bajarên wê û endamên wê heroj têne girtin.

Bi van êrîşan zêdeyî heşt hezar kadro û rêvebirên kurdan ên ku karê siyasî dikin hatine girtin. Heta ji wan tê nahêlin kurdên xwedî vîn (îrade) û yên ku li derveyî sîstema wan e, siyasetê bikin.

Bi kurtî li ser hebûna kurdan êrîşeke gîştî heye û herkesî çav û guhên xwe ji nedîtin û nebihîstina van êrîşan re girtiye, Pîrê min.

Erdogan û aqilmendên wî hesap dikirin ku ew ê kurdan bi zimanekî xapînok, bi çend tiştên arzan, bi hin gavên ne ji dil, bi riyên olî (dîn) û bi vekirina kanalekî Tv bi zimanê kurdî, kurdan bixapînin û kurdan ji vîna wan dûr bikin.

Bi navê melayên olê bi hezaran endamên sîxuriya xwe MÎT ê şandine kurdistanê. Lê kurd êdî ne kurdên berê bûn û zû ev leyîstokên dewlata tirk aşkere kirin.

Kurdan bi limêjên bi zimanê xwe bersiva melayên ku ji bo asîmîlasyonê hatibûn dan. Bi hezaran miselmanên kurd neçûne mizgeftên ku bi tirkî wazdidan û li meydanan limêjên xwe bi zimanê xwe kirin, Pîrê min.

Bi hemû şêweyên xapandinê di hilbijartinê de li hemberî kurdan kar kirin. Bi navê demokrasiyê, bi navê olê, bi balevkirina pere ji bo dengê kurdan bikirin, bi sedan zengînkirina hevalbendên xwe, bi MÎT, polîs û eskerên xwe û bi hemû partiyên xwe yê din ji bo ku kurd bi sernekevin kar kirin.

Lê di hilbijartinan de gelê kurd bi dostên xwe re 36 parlementer derxistin û rê nedan planên wan yên qirêj. Ji bo wê Erdogan, aqilmendên wî û rêhberê wî yê giryokê sextekar Fetullah Gulen mîna har û dînan êrîşî kurdan dikin, Pîrê min.

Her ku diçe êrîşên xwe zêde dikin û çekên ku di peymanên navnetewan de qedexe ye bikar tînin. D şerê dawî de dagîrkarên tirk çekên kîmyevî bikar anîn û 36 keç û kurên kurdan yên ku li dijî dagîrkaran liberxwe didan şehîd kir. Di vê hovîtiya dewleta tirk de jî, ne li hindûr û ne jî li derve weke ku pêdivîbûn dengê sazî û dewletên ku xwe berpirsên demokrasiyê û mafê mirovan dibînin derneket, Pîrê min.

Çapemeniya Rojava û ya tirk her li ser 24 leşker tirk yên ku di şerê dawî de hatine kuştin sekinîn û xwestin sedema van êrîşan tevgêra azadiyê nîşan bidin.

Çapemeniya Rojava ya ku ji bo welatên din heroj daxuyanîyan didin û dinivîsin ji bo kurdan bêdeng û lal in. Ev deh sal in ku çapemeniya Rojava bi nûçe û nirxandinên xwe reklama dewleta tirk û hukumeta wê dikin.

Ji berdêla ku çapemenî û dewletên Rojava dengê xwe ji bo van bêdadiyên dewleta tirk û hukumeta wê bilind bikin, li gelek welatên Rojava êrîşî gelê kurd û komeleyên kurdan dikin.

Zilma ku li kurdan dibe nabînin û piştgiriya vê zilma tirkên hov dikin, Pîrê min.

Piştgiriya van dewletan ya ji bo dewleta tirk bi hevdîtina serokkomarê tirk û jineşaha Îngilîstanê careke din hate beyankirin. Pêşiyê vê jineşahê di dema we de jî, piştevaniya tirkên faşîst kiribûn û li pêşberî komkujiyên Zîlan, Pîran û Dêrsmê bêdeng mabûn.

Pîrê min, vê jineşahê û serokê cunta faşîst Kanan Evren jî, hev dîtibûn. Wê demê jî piştgiriya xwe ji bo qirkirina kurdan û çepgirên tirkiyê diyarkiribû.

Lê Xetera vê hevdîtina serokkomarê tirk û jineşaha Îngilîstanê ji ya wê demê gelekî mezintir e. Tirsa ku di plana vê hevdîtinê de şerê kurd û tirkan derkevê heye. Weke ku tu jî dizanî Pîrê min, hemû siyaseta Îngilîstanê ew e ku li herêman aloziyê çêkê û ji aloziya di nav gelan de sûdwerbigirê ye. Îngilîstan heta niha di vê siyaseta xwe de li gelek cihên cîhanê û li RojhilataNavîn serkeftiye.

Pîrê min şehîdê şehîdan…

Ji bo em careke din li peşberî vir û hîleyên wan rûreşan neyên xapandin û di bin piyên wan de neyên perçiqandin, me pêwîstî dît ku em li hemberê van leyîstok û êrîşan hişyar bin.

Me pêwîstî dît ku em ji berê pirtir, zanîn û hêza xwe bikine yek.

Me pêwîstî dît ku em li hev xwedî derkevin û li hev guhdar bikin.

Em gihiştine wê baweriyê ku em çiqasî aqilê xwe bikine yek, em ê awqasî bi hêz bersiva van êrîşên hindûr û derve bidin.

Pîrê min,

Me peyman daye we ku em vê carê li peşberî vir û hîleyên rûreşan biserkevin û ber bi serkeftinê ve herin.

Me peyman daye we ku em ê bejna xwe li ber wan rûreşan netewandînin û wî dertî ji dilên wan dernexin.

22.11.2011

sibeha dubêhn ji deqa eniya te dizê

ji bêhna yekem Leyla Qasim vedigerê ber sêdarê

ji a din zindîtiya tekoşîna jiyanê…

pakrawanan sibeha te silav kirin

sibeha te reng dayî nehê Gulanê

hezkirina ji hezkirina te dilşadî ye

mîna hezkirina rojê ji xwe bihurtine…

tu roniya wijdana cîhana min î

bayê bakur asîman anî wir

tu roja rojhilata min î…

li aliyekî jinên bihêrs

li aliyê din zarok hildikişin

penceran vedikin

da Hecheckên çavtirsandî

û kevokên bûkaniya te werin

xoşewîstî tu yî keça Ararat…

mizgîniya fereca xêrê dibiriqîne

mîna biriqandina dilê te

çerxa felekê

di govenda hevdozên te de vedigerê…

tu vehese û raze

te doz nivîsand

siyê li dîwarê girtîgehan lêdan û jana hestiyan Dêrsim û Enfal nivîsandin…

kêliya qêrînên te

perdeyên guhên xwedê didirandin

te bawernamên hemû zanîngehan dirand…

bi xeyalên mirî, mirin anîn

xwestin çavên wê bibine çavên te

te çavên xwe kirin peyvên zanan

kirin ayînên bêdeng û niyazên derwêşan…

çavên te bûne çira civata nîvmirî

bûne guhdarkirina devên girtî

û axaftinên bêdeng…

çavên te xweşikî anîn

çavên xwe

bi deyn bide min

da li te û bîrdoza baweriya te binêrim…

leyîstikvanên şanoya xirabiyê

rûyên maskekirî

sêdar li sêdarê barkirin

û çarmixek ji penc sêdaran çêkirin

dilên reş û destên tarî hûn fedakirin…

tiştek li çaxên çûyî zêde nekirin

ji Daryos û Xelîfê yekem ve

jehra sêdaran kêm nebû li vir

lê kaniya dadweriya Keyxosrew

û evîna Şîrîn û Ferhadan jî ziwa nebû

şevên her çaxî şev in Şîrîna min…

derve ronî ye û derî vedikim

stêr di valahiyê de bûne tîr

ewrên şuştina tawanan

Tofana Nuh dibînim…

li ayînên şadiyên olperestên sexte

seyê pîr di nav xwînê de mirî

qerqotê bavê gurên boz

di newala kuştinê de xeniqî dibînim…

ez hêza

ku çiya kirine bajarên bêdîwar

kulmên bilindî asîman dibin

ala rûmetê Gerilayên hevalên te dibînim

keça warê Celaliyan

xweşika êla Mihoyiyan Şîrîna min…

11.05.2010

Kamran Simo Hedilî

Schopenhaur di derbarê daxwaz û afirandinê de tiştekî wisa dibêje. ’’Her daxwazî ji pêwîstiyekê, ji nebûnekê û ji êşekê dizê’’

Helbestvan ji bo pêwîstiya xwe bi dest bixin, nebûna xwe vegerînin hebûnê û êşa xwe rawastînin helbestê dinivîsin.

Helbestvanên ku berî her kesî bi xwe re rast bin, dê karibin bigihên dilê her xwendevanî. Bêyi ku hesaban ji xwendevanan bikin, yan ji wan bitirsin, helbestê dinivîsin. Lê yên ku bi xwe re ne rast bin û ji xwe ne bawer bin, dê her û her agirê tirsa xwendevan di dilê wan de vêketî bimîne. Helbesta ku ji raman û hestên afirîner derkeve hesaban ji tu kesî nake. Rastiya helbestê di hostatiya hunandina raman, hest û xeyalên helbestvan de ye. Ji bo helbesteke baş were nivîsandin, divê helbestvan li dengê ku ji kûrahiya nava wan tê, karibin guhdar bikin. Ku deng û fîxanên hawaran ji bo nivîsê bin û ev deng ji wan re bêjin, ”binivîse!” Li rayên helbestê yên di nava wan de şaxvedayî divê binêrin. Ev şax bibine qolincên dilxweşî û êşên dilên wan.

Helbestvanên ku pirseke wisa ji xwe bikin, ”gelo helbestnivîsandin li min qedexe bibe ez ê karibim bijîm?’’ Vê pirsê ji xwe û dilê xwe bikin. Bi rastî ku dengê nava wan ji wan re bêje, ”tu bêyî nivîsandina helbestan nikarî bijî”. Piştî girtina pirsê û pêve bi zanîn têgihiştin û kamilbûna xwe divê li bersiva ”belê tu nikarî bijî” bigerin. Û bi hemû hêza xwe divê binivîsin. Ji bo nivîsandinê divê şêweya jiyana xwe li gorî vê pêwîstiya xwe biguherin. Yên van mercan bi cih bînin, dikarin helbestên nemir biafirînin.

Ev pirsa ku helbestvan ji xwe dikin raste û divê pirs bikin. Lê pirsa ku yekî din ji helbestvan bike û bêje, tu çima helbestê dinivîsî ne raste û ne di cihê xwe de ye. Divê mirov tu car ji helbestvan pirs neke û nebêje, ”tu çima helbest dinivîsî?” Mîna ku mirov ji yekî pirs bike û bibêje, ”tu çima xwarin, vexwarin dixwî û vedixwî?” Yan jî, ”tu çima dirazê?” Pirsa ”tu çima helbest dinivîsî?” jî dişibe van pirsan. Ji ber ku liba helbestvan helbestnivîsîn, wek pêwîstiya xwarin û razanê ye. An pirseke wisa mirov nizane bike, tu çima dikenî û digirî?  Ji ber ku em dizanin dema mirov dilxweş dibin dikenin û dema ku xemgîn dibin digirîn. Çawa ku dema xewa mirov bê, divê mirov raze û dema mirov tî û birçî bibe, divê xwarin û vexwarin bixwe û vexwe, dema îlham jî di nav helbestvan de giha û xwest were, divê ew helbestê binivisîne. Ev çi ji îlhamên xemgîniyên xwe be, çi ji îlhamên şadiyên xwe be, divê ji dengên nava xwe dest bi nivîsandina helbesta xwe bike.

Tiştên ku helbestê xweş dikin jî helbestên ku jêderên wan ji bîranînên helbestvan yên herî dûr hatî nivîsandin in. Yên ku helbestvan dikin nasnameya jiyana xwe û ya helbesta xwe ne. Helbesta ku ji kûrahiya dil û ji bîranînan tê dibe helbesta baş. Gelek helbestvanên navdar di helbestên xwe de behsa xwe û evîna xwe kirine. Wan daxwazên xwe, xem û xeyalên xwe bi zimanekî helbestwarî anine ziman.

Helbest afirandineke madî ye ji bo vê divê helbestvan xwedî zanîneke kûr û berfireh be. Xwe gihandibe asoyê zanîna hemdem û têgihiştina hemû şaxên çanda giştî.

Helbestvan rastî û xeyalê şirove dike, taswîr dike û dixe nav çarçoveke rengdar, bi vî şêwê rêstinê çêj û lezetê dide xwendevanan. Çêja helbestên bi hostatî têne hunandin dil û giyanê xwendevan têne coş e.

Helbestvanên ji tirsa zehmetiyên jiyanê xwe rizgar bikin û ji van zehmetiyan netirsin. Ev tirs çi ji rexneyên derdorên hezkerên helbestê be, çi ji tirsa sîstemên serdest be, çi ji zehmetiyên aborî be, an jî tirs û şerma hin bûyerên ku naxwazin aşkere bikin be, pêwîst e ku wan ji helbest nivîsandinê û dengê ku dibêje binivîse dûr nake.   Helbestvanê serkeftî ligor daxwaza xwendevanan, li gor ku helbestên wan li xweşa hin kesan biçin, helbestê nanivîsin. Ew li gor hest û giyanê xwe, li gor xweşî û daxwezîya dilê xwe helbestên xwe dinivîsin.

Loma jî helbestên wan dibe ku li xweşa hinan biçe û li xweşa hinan neçin.

Vîktor Hugo dibêje; ”ji berdêla ku dê ji helbesteke min a nebaş re çepik lê bikevin, bila ji helbesta min a baş re fîtik lê bikevin çêtir e.”

3/6/2011

Berî ku bersiva van pirsan were dayîn pêwîst e ku mirov, li dema kesên helbestê dixwînin an jî guhdar dikin, li rewşa wan ya ruhî binêre. Ya duyemîn, Têgihîn, nêrîn, çavderî, şêwê xeyal anîna ziman û bi hêzbûna derbirîna helbestvan hesab bike. Ya sêyemîn, bikaranîna zanîna ziman di helbestê de ye. Ku ev merc hemû bi cih hatibin, tabloyeke serkeftî tê pêşberî mirov. Ev hemû  pêwîst e ku neyîne jibîrkirin û li ber çavan werin girtin. Piştre mirov dikare li bersiva pirsên jor bigere.

Giovanni Battista Vico, di derbarê dîroka helbestê de dibêje: ’’Rayên ziman di helbestê de ye. Mirovên pêşî ji bo êş û şadiyên xwe bêjin, bi formê helbestî peyîvîne. Ev peyvên pêşî, ne peyvên ferhengê bûn, di nava xwe de derbirîna pişkivîna helbestê bûn.’’

Bi peydekirina ziman re helbest weke şêweyê nivîsa pêşî hatiye dîtin. Mirovan hemû niyaz û dûjinên xwe bi zimanê helbestê kirine.

Mirov dikare bêje, temenê peydakirina deng û bi hev re peyvîna mirovan ji bo têgihiştinê û ya helbestê yek e.

Li ba zimanê rojane, xwezeya ku mirov lê difikirîn ji bo bandora xwe lê bikin û dîtinên xwe bêjin, zimanê sêhrî çêkirin. Ev xisûsiyêta vî zimanî bû pêşengê zimanê helbestê.

Helbest; watefirîna xeyalê ye û xeyal jî zimanê helbestê ye. Ev ziman e ku helbestê ji axiftina rojane cuda dike û ziman dike giyanê helbestê. Ku ziman nebe, helbest jî tune ye. Ziman e yê ku bi aheng û muzîkê nava mirov bi helbestê dilivîn e. Helbestvanê ku livînê nekine nav zimanê helbesta xwe, helbesta wan bandorê li jiyanê neke.

Platon di danasîna helbestê de, gotina zimanê sêhrî bikar aniye.

Di helbestê de ne gotinên tevlîhev û hevokên dirêj, gotinên kurt û hevokên derûnî bandora xwe zêdetir li ser mirov dihêlin.

Helbestvan û rexnegirê îngilîzî T.S. Eliot Di nirxandina hunera helbesta Dante de wisa dibêje, ’’ku pêwîst be em behsa zanîst û hunera helbestê bikin, tiştê em ji ’’Cehennema’’ Dante fêrbûyîn ewe ku helbesta herî mezin heta mimkun be, bi kêm gotinan hatiye pêşkêşkirin. Bi qasî ku mimkun be pûte (îhtimam) dayîne sade û derûniya afirandinê ye.’’

Mewlana jî dibêje, ’’bi kêmpeyv û derûnî bêje.’’

Ji bo ku helbestvan karibin vê bikin, pêwîstiya helbestvanan bi naskirina hemû nazikî û aliyên ziman heye.

Helbestvanên ku ziman nasnekin û xezîna wan a peyvan lawaz be, dikevine nav kêmasiya dubarekirina peyvan.

Pirsa helbest çawa tê nivîsandin ji Raymont Queneau tê kirin, ew jî bersiveke wisa dide.

’’ Baş hilbijêre baş bicih ke

Yekîtiya çend peyvan çêke.’’

Helbest hêza xwe ji ziman digire, hevîr û hevîrtirşê wê jî ziman e. Çawa ku ziman ji hêmanên helbestê hêz digire û digihê derbirînê, helbest jî li kûdera cîhanê hatibe nivîsandin bila hatibe nivîsandin, ti ferq nîne. Helbesta ku bi naverok, xeyal, bi formê afirandinê, bibîrxistin, bi coşa hunandina tevna dengan, eyer bandora xwe li ser mirovan kiribe, di vê serkeftinê de para bi hostatî, bikaranîna ziman pir mezin e. Helbest bi xweşikkirina raman, hest, xeyal û zelaliya nêrînên helbestvan, bê Paseport xwe digehine hemû dilan.

Helbestvan xeyalan bi gelek curan dertînê pêş. Bi derûnya dirûvdanan, hostatiya gotinan û têgihiştinan, lêkanînên (pevanîn) ku ziman berê bikaranîn, an hê bikar nehatin digire destên xwe û pêşkêş dike. Ya ku van hemûyan werdigerêne derbirînê peyvok in. Yên nirxandina deng bi hostatî nîşan didin û helbesta ku bandora xwe li me dike ew in. Zimanê helbestê, zimanê hemû cîhanê ye. Wê demê tiştê ku helbestê dike zimanê hemdem û dike zimanê cîhanê hûnandina zimanê helbestê ye. Ya ku di nav çalakiyên destpêka entelektueliya mirov de cih girtî helbest e.

Di dîrokê de şêwê nivîsa pêşî xwe nîşan dayî helbest e. Dem dem bi xew ve çûbe jî, dem dem ji nedîtinê re hiştibe jî, heta gelek ceran bi çavên biçûk lê hatibe meyzandin jî, xisleta ku karibû hebûna xwe bi hebûna mirovan re meşandî bikaranîna hostatiya ziman e.

Bêyî dirêj kirina mijarê divê ku bêjim ji serdema pêşî, heta serdema me, hemû civakên mirovan li dervî zimanê têgihiştina rojane zimanekî cûda afirandin. Ev ziman, zimanê helbestê ye û zimanê ku helbestê dike zimanê cîhanê ev e.

Civakên ku helbesta wan nebin nînin. Mîna ku em dizanin tiştên helbest ji wan pêk tê hest û raman in. Ya ku helbestê dike helbest jî, bikaranîna van amûran çalakiya afirandina berhema nû ye. Û amûra di vê çalakiyê de tê bikaranîn weke min li jor jî gotibû ziman e. Hestên mirov çiqasî pir dibin bila bibin, ramanên mirov çiqasî tûj û hêja dibin bile bibin, ya herî girîng bi zanîna ziman pêşkêş kirina wan hest û ramanan e.

Bi kîjan zimanî were nivîsandin bila were nivîsandin ji bo çi armancê dibe bila bibe, bi çi rêbazê dibe bila bibe, kîjan hestan, ramanan, xisûsiyetên kîjan formî nîşan bide bila nîşan bide, tiştê têgihiştina helbestê dike, şêwê gotinê û ahenga dengên ku mirovan dilerizîne ye.

“Negirî dayê ne lorîne

rondikên ziwa ne barîne.’’

Ev hevokên helbestê dixwazê li Ewrupa, an li Kurdistanê hatibe gotin, dîsa jî mirovan dihejêne.

Ji ber ku zimanê helbestê ji zimanê rojane cuda ye, helbest dibe navenda pêşxistina ziman û xeyala mirovan. Ev ziman bi şêwekî ku li guhên mirov xweş were û bi hevokên lihevkirina gotin û muzikê tê gotin.

Helbest; çanda ku zimanan xweşik dikê ye.
Ziman, bi zimanê helbestvanan xweşiktir dibin. Helbestvan bêjeyan zelal û peyvan sipehîtir dikin. Helbestvan dengan dikine stran û ramûsan. Dengên ku helbestvan didine helbestê dengên sêhrî ne, di hest û ruhê mirov de dibine mîna gul û stiriyên gulan.

Helbest; ne komkirina qelabalixa peyvan e.

Helbestvan, peyvan yeko, yeko bi wijdan û bi şêwekî dadwarî cihê ku mafê wana di helbesta xwe de bi bi cih dikin. Her tîp, her peyv û her hevok di cihê wan de bicih dikin. Helbestvan wisa xweşik peyvan bicih dikin, zimanê helbestên wan bi peyvan, ronahiya pêşveçûnê pêdixê. Rengvedana hest û ramanê, hilpekandina mantiqê û di nav ziman de afirandina ziman çêdikin.

Zimanê helbestê, qabiliyeta hevoksazî û fêrbûna hilbijartina peyvan, ol û felsefa zanîna ziman e.

Zimanê helbest, peyva hêjayî gotinê, hunerê peyva ji dil û nazikî jê tê xwestin e. Nivîsa bingehê nirxandina xeyalê bi ramanê ye.

Hestdariya zimanê helbestê, balê dikişînê ser xwe. Bandorê li ser xwendevanên xwe çêdike. Pêwendiyên deng û watê hêzê didine hev û gazî xwendevanan dikin.

Form, deng, wate û peyama zimanê helbestê, di guhartina hest û baweriyên xwendevanan de dibe pira veguhartine.

Zimanê helbestê, bi hevoksaziyê tixûbên ku di nav rastiya naveroka mijarê û şêweyê ragihandinê de radike. Armanc ewe ku mebest were ragihandin. Ev taybetmendiya zimanê helbestê, di giyanê civatê de erdhejê çêdike.

Raman, hest û têgihiştina civatê bi pêş ve dibe. Ziman û helbest bi hev re sîstemeke din ava dikin. Sîstema ku ew ji hev fêhm bikin û hêla balkêş jî ev e.

22/2 /2011